[ { "id": "g-acting-president", "term": { "pl": "p.o. Prezesa TK (sędzia pełniący obowiązki Prezesa)", "en": "acting President of the Tribunal" }, "definition": { "pl": "Funkcja epizodyczna z art. 17–18 przepisów wprowadzających z 13 grudnia 2016 r.: do czasu powołania Prezesa Prezydent w drodze postanowienia powierzał pełnienie obowiązków Prezesa sędziemu o najdłuższym stażu, a p.o. kierował pracami TK i przydzielał sprawy sędziom, którzy złożyli ślubowanie wobec Prezydenta. Postanowieniem z 20 grudnia 2016 r. (M.P. 2016 poz. 1229) obowiązki powierzono J. Przyłębskiej, którą 21 grudnia 2016 r. powołano na Prezesa (M.P. 2016 poz. 1237). Helsińska Fundacja Praw Człowieka kwestionowała konstytucyjność samej funkcji.", "en": "A one-off function under Arts. 17–18 of the Implementing Provisions of 13 December 2016: until a President of the Tribunal was appointed, the President of the Republic by decision entrusted the President's duties to the judge with the longest service, and the acting President directed the Tribunal's work and assigned cases to judges who had taken the oath before the President of the Republic. By decision of 20 December 2016 (M.P. 2016 item 1229) the duties were entrusted to J. Przyłębska, who was appointed President on 21 December 2016 (M.P. 2016 item 1237). The Helsinki Foundation for Human Rights questioned the constitutionality of the function itself." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-a3369ca9", "m-ag-12", "m-ag-22" ] }, { "id": "g-admission-to-adjudication", "term": { "pl": "dopuszczenie do orzekania", "en": "admission to adjudication" }, "definition": { "pl": "Faktyczne włączenie sędziego do pracy TK przez Prezesa – przydział spraw i gabinetu oraz udział w składach (art. 5 ustawy o statusie); notatki odróżniają je od wyboru, ślubowania i nawiązania stosunku służbowego. Przykłady: 12 stycznia 2016 r. Prezes A. Rzepliński dopuścił do orzekania dwoje spośród osób wybranych 2 grudnia 2015 r., a żadnej z trzech wybranych 8 października 2015 r.; 20 grudnia 2016 r. p.o. Prezesa włączyła do orzekania trzy pozostałe osoby wybrane w grudniu 2015 r.; po 9 kwietnia 2026 r. Prezes B. Święczkowski przydzielił sprawy tylko dwóm z sześciu osób wybranych 13 marca 2026 r.", "en": "The actual inclusion of a judge in the Tribunal's work by the President – assignment of cases and an office and participation in benches (Art. 5 of the Status Act); the notes distinguish it from election, the oath and the service relationship. Examples: on 12 January 2016 President A. Rzepliński allowed two of the persons elected on 2 December 2015, and none of the three elected on 8 October 2015, to adjudicate; on 20 December 2016 the acting President brought the three other persons elected in December 2015 into the benches; after 9 April 2026 President B. Święczkowski assigned cases to only two of the six persons elected on 13 March 2026." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-adbc065b", "s-451b644e", "m-ag-23", "m-ag-25", "s-9ea99228" ] }, { "id": "g-applied-accordingly", "term": { "pl": "odpowiednie stosowanie (odesłanie do PUSP i przepisów o SN)", "en": "applied \"accordingly\" (cross-references to the Common Courts Law and Supreme Court rules)" }, "definition": { "pl": "Technika, w której przepisy jednej ustawy stosuje się „odpowiednio” w innej sytuacji. Ustawa o statusie sędziów TK zawiera trzy takie odesłania: art. 30 (do PUSP i k.p.k. w sprawach dyscyplinarnych nieuregulowanych w rozdziale), art. 19 (do przepisów o sędziach SN w sprawach nieuregulowanych) i art. 18a (do art. 101–103 PUSP – świadczenia pośmiertne). Zakres tych odesłań, w szczególności to, czy pozwalają stosować w TK art. 130 PUSP, jest sporny; przed 2026 r. nie znaleziono doktryny na ten temat.", "en": "A technique by which provisions of one statute are applied \"accordingly\" in another context. The Status Act contains three such references: Art. 30 (to the Law on the System of Common Courts and the Code of Criminal Procedure for disciplinary matters not regulated in that chapter), Art. 19 (to the rules on Supreme Court judges for matters not regulated) and Art. 18a (to Arts. 101–103 of that Law – death benefits). The reach of these references, in particular whether they allow Art. 130 of that Law to be used in the Tribunal, is disputed; no legal commentary on the question from before 2026 was found." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-adbc065b", "s-040efd8d", "s-5716f3c9" ] }, { "id": "g-binding-force-and-finality", "term": { "pl": "moc powszechnie obowiązująca i ostateczność orzeczeń", "en": "universally binding force and finality of rulings" }, "definition": { "pl": "Od 17 października 1997 r. orzeczenia TK „mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne” (art. 190 ust. 1 Konstytucji) i zapadają większością głosów (art. 190 ust. 5). Na art. 190 ust. 1 TK powołał się m.in. w Kp 3/24 (art. 10 przepisów wprowadzających z 2024 r.) i w U 5/24 (uchwała Sejmu z 6 marca 2024 r.). Uchwała Sejmu z 6 marca 2024 r. i uchwała Rady Ministrów nr 162 z 18 grudnia 2024 r. przyjmują natomiast, że TK w obecnym składzie nie może wykonywać zadań z art. 188–189 Konstytucji.", "en": "Since 17 October 1997 the Tribunal's rulings \"are universally binding and final\" (Art. 190(1) of the Constitution) and are adopted by a majority of votes (Art. 190(5)). The Tribunal relied on Art. 190(1) in, among others, Kp 3/24 (Art. 10 of the 2024 implementing provisions) and U 5/24 (Sejm resolution of 6 March 2024). The Sejm resolution of 6 March 2024 and Council of Ministers Resolution No. 162 of 18 December 2024, by contrast, take the position that the Tribunal in its current composition cannot perform its tasks under Arts. 188–189 of the Constitution." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-ca9cb36b", "s-0e947887", "s-05b0ec57" ] }, { "id": "g-case-number", "term": { "pl": "sygnatura (K, P, SK, Kp, Kpt, U)", "en": "case number (K, P, SK, Kp, Kpt, U)" }, "definition": { "pl": "Oznaczenie sprawy przed TK: litery wskazujące rodzaj postępowania, numer i rok (np. K 34/15, Kp 3/24, Kpt 1/26). Podstawowe oznaczenia: K, P, SK, Kp, Kpt i U; przed 1997 r. stosowano też W dla uchwał o powszechnie obowiązującej wykładni ustaw (np. W 6/93).", "en": "The reference of a case before the Tribunal: letters showing the type of proceedings, a number and the year (e.g. K 34/15, Kp 3/24, Kpt 1/26). The basic prefixes are K, P, SK, Kp, Kpt and U; before 1997 W was also used for resolutions issuing universally binding interpretations of statutes (e.g. W 6/93)." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-933fb546", "s-ca9cb36b", "s-69dfdb2b" ] }, { "id": "g-case-type-k", "term": { "pl": "K – kontrola abstrakcyjna na wniosek", "en": "K – abstract review on application" }, "definition": { "pl": "Sprawy z wniosku uprawnionego podmiotu (np. grupy posłów, Prezydenta, RPO, I Prezesa SN, KRS) o zbadanie zgodności aktu normatywnego z Konstytucją niezależnie od konkretnej sprawy sądowej. Przykłady: K 34/15 (wniosek posłów PO), K 47/15 (wnioski m.in. I Prezesa SN, grup posłów, RPO i KRS) oraz K 3/26 (wniosek posłów PiS).", "en": "Cases brought by an entitled applicant (e.g. a group of deputies, the President, the Commissioner for Human Rights, the First President of the Supreme Court, the National Council of the Judiciary) for review of a normative act's conformity with the Constitution, independently of any specific court case. Examples: K 34/15 (application by PO deputies), K 47/15 (applications by, among others, the First President of the Supreme Court, groups of deputies, the Commissioner for Human Rights and the National Council of the Judiciary) and K 3/26 (application by PiS deputies)." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "m-ag-8", "s-933fb546", "s-ef7f3128" ] }, { "id": "g-case-type-kp", "term": { "pl": "Kp – kontrola prewencyjna", "en": "Kp – preventive review before signature" }, "definition": { "pl": "Sprawy z wniosku Prezydenta RP, który przed podpisaniem ustawy kieruje ją do TK (art. 122 ust. 3 Konstytucji); rozpoznaje je pełny skład (art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o organizacji). Przykład: Kp 3/24 – ustawy o TK z 13 września 2024 r., wyrok z 29 lipca 2025 r.", "en": "Cases brought by the President of the Republic, who refers a statute to the Tribunal before signing it (Art. 122(3) of the Constitution); they are heard by the full bench (Art. 37(1)(1) of the Organisation Act). Example: Kp 3/24 – the Constitutional Tribunal Acts of 13 September 2024, judgment of 29 July 2025." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-ca9cb36b", "s-1ab0a649" ] }, { "id": "g-case-type-kpt", "term": { "pl": "Kpt – spór kompetencyjny", "en": "Kpt – competence dispute" }, "definition": { "pl": "Sprawy sporów kompetencyjnych między centralnymi konstytucyjnymi organami państwa (art. 189 Konstytucji), rozpoznawane w pełnym składzie. Przykład: Kpt 1/26 – spór wszczęty wnioskiem Prezydenta K. Nawrockiego, który twierdzi, że czynności w Sejmie z 9 kwietnia 2026 r. nie wywołały skutków prawnych w zakresie objęcia urzędu sędziego TK; stanu rozpoznania tej sprawy na 31 października 2026 r. nie ustalono.", "en": "Cases concerning competence disputes between central constitutional organs of the State (Art. 189 of the Constitution), heard by the full bench. Example: Kpt 1/26 – a dispute brought by President K. Nawrocki, who maintains that the acts performed in the Sejm on 9 April 2026 had no legal effect as regards taking up the office of Tribunal judge; the status of the case as of 31 October 2026 was not established." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-09457741", "s-8ae08b26" ] }, { "id": "g-case-type-p", "term": { "pl": "P – pytanie prawne sądu", "en": "P – question of law referred by a court" }, "definition": { "pl": "Sprawy wszczynane pytaniem prawnym sądu, który ma wątpliwość co do konstytucyjności przepisu stosowanego w toczącej się przed nim sprawie; możliwość kierowania pytań przez sądy przewidywała już ustawa z 1985 r. W okresie przejściowym z art. 239 Konstytucji (do 17 października 1999 r.) Sejm nie mógł odrzucać orzeczeń wydanych w wyniku pytań prawnych.", "en": "Cases started by a question of law from a court that doubts the constitutionality of a provision it must apply in a pending case; the 1985 Act already allowed courts to refer such questions. During the transitional period under Art. 239 of the Constitution (until 17 October 1999) the Sejm could not reject rulings issued in response to questions of law." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-4f3180e5", "s-69dfdb2b" ] }, { "id": "g-case-type-sk", "term": { "pl": "SK – skarga konstytucyjna", "en": "SK – constitutional complaint" }, "definition": { "pl": "Sprawy ze skargi konstytucyjnej, w której osoba kwestionuje przepis, na podstawie którego rozstrzygnięto jej sprawę (art. 188 Konstytucji). Skargi przysługują od 17 października 1997 r.; nowela z 9 czerwca 2000 r. ustaliła termin 3 miesięcy od doręczenia prawomocnego rozstrzygnięcia i przymus adwokacko-radcowski.", "en": "Cases based on a constitutional complaint in which a person challenges the provision on which their own case was decided (Art. 188 of the Constitution). Complaints have been available since 17 October 1997; the amendment of 9 June 2000 set a three-month time limit from service of the final decision and required representation by an advocate or legal adviser." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-baef0692", "s-c1703330" ] }, { "id": "g-case-type-u", "term": { "pl": "U – kontrola uchwał i rozporządzeń", "en": "U – review of a resolution or regulation" }, "definition": { "pl": "Sprawy dotyczące aktów niższych niż ustawa, w tym uchwał i rozporządzeń. Przykłady: U 8/15 (uchwały Sejmu z 25 listopada i 2 grudnia 2015 r. – postępowanie umorzone 7 stycznia 2016 r., bo uchwały o wyborze nie są aktami normatywnymi), U 5/24 (uchwała Sejmu z 6 marca 2024 r. – uznana 28 maja 2024 r. za niezgodną z Konstytucją) i U 4/25 (rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości o przydziale spraw).", "en": "Cases concerning acts below statute level, including resolutions and regulations. Examples: U 8/15 (Sejm resolutions of 25 November and 2 December 2015 – proceedings discontinued on 7 January 2016 because election resolutions are not normative acts), U 5/24 (Sejm resolution of 6 March 2024 – held unconstitutional on 28 May 2024) and U 4/25 (a Minister of Justice regulation on case allocation)." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "m-ag-8", "s-0e947887", "s-891e4550" ] }, { "id": "g-cjeu", "term": { "pl": "Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE)", "en": "Court of Justice of the European Union (CJEU)" }, "definition": { "pl": "Sąd Unii Europejskiej w Luksemburgu. W wyroku Wielkiej Izby C-448/23 Komisja p. Polsce (18 grudnia 2025 r.) stwierdził, że Polska uchybiła zobowiązaniom w związku z wyrokami TK P 7/20 i K 3/21 oraz że TK nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą – z powodu wyboru w grudniu 2015 r. trzech osób na miejsca obsadzone w październiku 2015 r. oraz nieprawidłowości przy wyłanianiu kandydatki na Prezesa w grudniu 2016 r.", "en": "The European Union's court in Luxembourg. In Grand Chamber judgment C-448/23 Commission v. Poland (18 December 2025) it held that Poland had failed to fulfil its obligations in connection with the Tribunal's judgments P 7/20 and K 3/21 and that the Tribunal does not meet the requirements of an independent and impartial tribunal established by law – because of the election in December 2015 of three persons to seats filled in October 2015 and irregularities in selecting the candidate for President in December 2016." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-088b46b3", "s-e218588b" ] }, { "id": "g-competence-dispute", "term": { "pl": "spór kompetencyjny", "en": "competence dispute" }, "definition": { "pl": "Spór między centralnymi konstytucyjnymi organami państwa o to, który z nich jest właściwy do danej czynności; rozstrzyga go TK (art. 189 Konstytucji; sprawy oznaczane Kpt). W 2026 r. Prezydent wszczął spór Kpt 1/26 dotyczący ślubowań złożonych w Sejmie 9 kwietnia 2026 r.; w marcu 2026 r. Ordo Iuris rekomendowało Prezydentowi tę drogę jako jedną z możliwości.", "en": "A dispute between central constitutional organs of the State over which of them is competent to act; it is settled by the Tribunal (Art. 189 of the Constitution; cases marked Kpt). In 2026 the President started dispute Kpt 1/26 concerning the oaths taken in the Sejm on 9 April 2026; in March 2026 Ordo Iuris had recommended this route to the President as one option." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-09457741", "s-759dd20c" ] }, { "id": "g-consent-to-criminal-prosecution", "term": { "pl": "zgoda na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej", "en": "consent to criminal prosecution" }, "definition": { "pl": "Uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów TK wymagana przed pociągnięciem sędziego do odpowiedzialności karnej (art. 20–23 ustawy o statusie): wniosek – w sprawach z oskarżenia publicznego składany przez Prokuratora Generalnego – kieruje się do Prezesa TK, a zgoda zapada bezwzględną większością głosów uczestniczących sędziów w terminie miesiąca, przy kworum 2/3 (art. 8 ust. 1 ustawy o organizacji); sędzia, którego dotyczy wniosek, może złożyć wyjaśnienia i nie głosuje. W październiku 2025 r. ZO nie wyraziło zgody na pociągnięcie Prezesa B. Święczkowskiego do odpowiedzialności; 30 października 2026 r. Prokurator Generalny W. Żurek skierował do A. Korwin-Piotrowskiej 5 kolejnych wniosków (4 wobec Święczkowskiego, 1 wobec B. Sochańskiego).", "en": "A resolution of the General Assembly of Judges required before a judge can be prosecuted (Arts. 20–23 of the Status Act): the application – in public prosecution cases filed by the Prosecutor General – is addressed to the President of the Tribunal, and consent requires an absolute majority of the judges taking part, within one month, with a two-thirds quorum (Art. 8(1) of the Organisation Act); the judge concerned may give explanations and does not vote. In October 2025 the Assembly refused consent to prosecute President B. Święczkowski; on 30 October 2026 Prosecutor General W. Żurek sent A. Korwin-Piotrowska five further applications (four concerning Święczkowski and one concerning B. Sochański)." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-adbc065b", "s-b2755dd0", "s-d1dfbd64", "s-7a9a8faf" ] }, { "id": "g-consolidated-text", "term": { "pl": "tekst jednolity (t.j.)", "en": "consolidated text" }, "definition": { "pl": "Urzędowo ogłoszony tekst ustawy z uwzględnieniem jej późniejszych zmian. Dla ustaw o TK z 2016 r. są to Dz.U. 2018 poz. 1422 (ustawa o statusie) i Dz.U. 2019 poz. 2393 (ustawa o organizacji); dla ustawy z 1985 r. – Dz.U. 1991 nr 109 poz. 470, a dla ustawy z 2015 r. – Dz.U. 2016 poz. 293. Tekst jednolity może zmieniać numerację przepisów: art. 6 ust. 4 ustawy z 1985 r. stał się art. 7 ust. 4 w t.j. z 1991 r.", "en": "An officially published text of a statute incorporating its later amendments. For the 2016 Tribunal Acts these are Dz.U. 2018 item 1422 (Status Act) and Dz.U. 2019 item 2393 (Organisation Act); for the 1985 Act Dz.U. 1991 No. 109 item 470, and for the 2015 Act Dz.U. 2016 item 293. A consolidated text may renumber provisions: Art. 6(4) of the 1985 Act became Art. 7(4) in the 1991 consolidated text." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-adbc065b", "s-1ab0a649", "s-8d0609f7", "s-a93672da" ] }, { "id": "g-constitutional-tribunal", "term": { "pl": "Trybunał Konstytucyjny (TK)", "en": "Constitutional Tribunal (the Tribunal)" }, "definition": { "pl": "Polski sąd konstytucyjny, odrębny od Sądu Najwyższego. Według Konstytucji z 1997 r. orzeka o zgodności ustaw i innych aktów z Konstytucją, o skargach konstytucyjnych i sprawach partii politycznych oraz rozstrzyga spory kompetencyjne (art. 188–189); składa się z 15 sędziów wybieranych przez Sejm (art. 194 ust. 1). Utworzony nowelizacją Konstytucji PRL z 26 marca 1982 r., działa od 1 stycznia 1986 r.", "en": "Poland's constitutional court, separate from the Supreme Court. Under the 1997 Constitution it reviews the conformity of statutes and other acts with the Constitution, decides constitutional complaints and matters concerning political parties, and settles competence disputes (Arts. 188–189); it has 15 judges elected by the Sejm (Art. 194(1)). Created by the amendment of 26 March 1982 to the PRL Constitution, it has operated since 1 January 1986." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-758568e4", "s-3a2460bd" ] }, { "id": "g-council-of-state", "term": { "pl": "Rada Państwa", "en": "Council of State" }, "definition": { "pl": "Kolegialny organ PRL, który na podstawie Konstytucji z 1952 r. sprawował nadzór nad zgodnością prawa z Konstytucją (od 1976 r. obowiązek „czuwania”). Nowelizacja z 26 marca 1982 r. przeniosła tę kompetencję na TK; w ustawie z 1985 r. Rada Państwa była jednym z podmiotów uprawnionych do składania wniosków do TK. Notatki wskazują – bez weryfikacji – że w 1989 r. TK przejął od niej także kompetencję do powszechnie obowiązującej wykładni ustaw.", "en": "A collective body of the Polish People's Republic which, under the 1952 Constitution, oversaw the conformity of law with the Constitution (from 1976 a duty to \"watch over\" it). The amendment of 26 March 1982 transferred this competence to the Tribunal; under the 1985 Act the Council of State was one of the bodies entitled to apply to the Tribunal. The notes indicate, without verification, that in 1989 the Tribunal also took over from it the power to issue universally binding interpretations of statutes." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-78c3ae48", "s-758568e4", "s-4f3180e5" ] }, { "id": "g-disciplinary-liability", "term": { "pl": "odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów TK", "en": "disciplinary liability of the Tribunal's judges" }, "definition": { "pl": "Sędzia TK odpowiada dyscyplinarnie przed Trybunałem za naruszenie przepisów prawa, uchybienie godności urzędu, naruszenie Kodeksu etyki lub inne nieetyczne zachowanie mogące podważyć zaufanie do niego (art. 24 ustawy o statusie). Orzekają sądy dyscyplinarne złożone z sędziów TK – 3 w I instancji i 5 w II instancji, losowane przez Prezesa (art. 25); kary to upomnienie, nagana, obniżenie wynagrodzenia o 10–20% na okres do 2 lat i złożenie z urzędu (art. 29). W sprawach nieuregulowanych w rozdziale stosuje się odpowiednio PUSP i k.p.k. (art. 30); ustawa nie przewiduje zawieszenia sędziego.", "en": "A Tribunal judge is answerable before the Tribunal for breaching the law, conduct unbecoming the office, breach of the Code of Ethics or other unethical conduct that may undermine trust (Art. 24 of the Status Act). Cases are decided by disciplinary courts made up of Tribunal judges – three at first instance and five at second instance, drawn by lot by the President (Art. 25); the penalties are a warning, a reprimand, a 10–20% salary reduction for up to two years and removal from office (Art. 29). Matters not regulated in that chapter are governed accordingly by the Law on the System of Common Courts and the Code of Criminal Procedure (Art. 30); the Act does not provide for suspending a judge." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-adbc065b" ] }, { "id": "g-disciplinary-officer-preliminary-proceedings", "term": { "pl": "rzecznik dyscyplinarny; postępowanie wyjaśniające", "en": "disciplinary officer; preliminary (explanatory) proceedings" }, "definition": { "pl": "Rzecznik dyscyplinarny TK, wyznaczany przez Prezesa TK w drodze losowania, prowadzi czynności wyjaśniające, wysłuchuje sędziego, przedstawia zarzuty i składa wniosek do sądu dyscyplinarnego I instancji; na odmowę wszczęcia postępowania przysługuje zażalenie w ciągu 7 dni (art. 27 ustawy o statusie). Pod koniec września 2026 r. Prezes B. Święczkowski wszczął postępowania (opisywane jako dyscyplinarne lub wyjaśniające) wobec sędziów M. Bentkowskiej, D. Szostka i S. Patyry w związku z ich odmową orzekania.", "en": "The Tribunal's disciplinary officer, drawn by lot by the President of the Tribunal, conducts the preliminary inquiry, hears the judge, presents charges and files a motion with the first-instance disciplinary court; a refusal to open proceedings may be appealed within seven days (Art. 27 of the Status Act). In late September 2026 President B. Święczkowski opened proceedings (described as disciplinary or explanatory) against judges M. Bentkowska, D. Szostek and S. Patyra over their refusal to adjudicate." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-adbc065b", "s-09457741", "s-2c522025" ] }, { "id": "g-dissenting-opinion", "term": { "pl": "zdanie odrębne", "en": "dissenting opinion" }, "definition": { "pl": "Pisemne stanowisko sędziego, który nie zgadza się z orzeczeniem lub jego uzasadnieniem. Orzeczenia TK zapadają większością głosów, sędzia przegłosowany może złożyć zdanie odrębne, a orzeczenie podpisuje cały skład (art. 106 ustawy o organizacji). Przykłady: zdania odrębne J. Steliny, W. Sycha i A. Zielonackiego w Kp 3/24 oraz R. Wojciechowskiego i J. Wyrembaka w wyroku z 12 maja 2026 r.", "en": "A written statement by a judge who disagrees with the ruling or its reasoning. The Tribunal decides by majority; an outvoted judge may file a dissenting opinion, and the whole bench signs the ruling (Art. 106 of the Organisation Act). Examples: the dissents of J. Stelina, W. Sych and A. Zielonacki in Kp 3/24, and of R. Wojciechowski and J. Wyrembak in the judgment of 12 May 2026." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-3b52e337", "s-ca9cb36b", "s-ef7f3128" ] }, { "id": "g-ecthr", "term": { "pl": "Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC)", "en": "European Court of Human Rights (ECtHR)" }, "definition": { "pl": "Sąd Rady Europy w Strasburgu, orzekający o naruszeniach Europejskiej Konwencji Praw Człowieka; wykonanie jego wyroków nadzoruje Komitet Ministrów Rady Europy. W sprawach dotyczących TK wydał m.in. wyroki Xero Flor p. Polsce (2021) i M.L. p. Polsce (2023) oraz środek tymczasowy w sprawie Dziurda i inni p. Polsce (2026).", "en": "The Council of Europe court in Strasbourg that rules on breaches of the European Convention on Human Rights; the Committee of Ministers of the Council of Europe supervises the execution of its judgments. In matters concerning the Tribunal it delivered, among others, the judgments Xero Flor v. Poland (2021) and M.L. v. Poland (2023) and an interim measure in Dziurda and Others v. Poland (2026)." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-5f3cc8a1", "s-64ce3678", "s-2bd7fdd5" ] }, { "id": "g-election-by-the-sejm", "term": { "pl": "wybór sędziego przez Sejm", "en": "election (of a judge) by the Sejm" }, "definition": { "pl": "Jedyny konstytucyjny sposób obsadzenia stanowiska sędziego TK: Sejm wybiera sędziów indywidualnie na 9 lat (art. 194 ust. 1 Konstytucji). Od 1997 r. kandydatów zgłasza Prezydium Sejmu lub co najmniej 50 posłów, a wybór zapada bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów; terminy i tryb określają ustawa i Regulamin Sejmu (art. 30). Wybór następuje uchwałą Sejmu ogłaszaną w Monitorze Polskim; w sprawdzonych przypadkach (2015, 2026) uchwała nie wskazywała, na czyje miejsce wybrano daną osobę.", "en": "The only constitutional way of filling a seat on the Tribunal: the Sejm elects judges individually for nine years (Art. 194(1) of the Constitution). Since 1997 candidates are nominated by the Presidium of the Sejm or at least 50 deputies, and election requires an absolute majority with at least half of the statutory number of deputies present; deadlines and procedure are set by statute and the Standing Orders of the Sejm (Art. 30). The election takes the form of a Sejm resolution published in Monitor Polski; in the cases checked (2015, 2026) the resolution did not say whose seat the person was elected to." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-a6303687", "s-cb09044a", "s-41c8924d" ] }, { "id": "g-expiry-of-mandate", "term": { "pl": "wygaśnięcie mandatu", "en": "expiry of a judge's mandate" }, "definition": { "pl": "Mandat sędziego TK wygasa wskutek śmierci, zrzeczenia się, prawomocnego skazania za umyślne przestępstwo lub prawomocnego orzeczenia dyscyplinarnego o złożeniu z urzędu (art. 18 ustawy o statusie). Śmierć stwierdza Prezes TK zarządzeniem, pozostałe przypadki – Zgromadzenie Ogólne uchwałą; Prezes zawiadamia Marszałka Sejmu. Pod rządami ustawy z 1985 r. członka TK odwoływał Sejm, a w razie śmierci stwierdzał wygaśnięcie mandatu (art. 14).", "en": "A Tribunal judge's mandate expires on death, renunciation, a final conviction for an intentional offence or a final disciplinary ruling removing the judge from office (Art. 18 of the Status Act). Death is recorded by an order of the President of the Tribunal, the other cases by a resolution of the General Assembly; the President notifies the Marshal of the Sejm. Under the 1985 Act the Sejm dismissed a member and, on death, declared the mandate expired (Art. 14)." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-adbc065b", "s-4f3180e5" ] }, { "id": "g-full-bench", "term": { "pl": "pełny skład", "en": "full bench" }, "definition": { "pl": "Skład TK przewidziany dla najważniejszych spraw – m.in. sporów kompetencyjnych, spraw partii, kontroli prewencyjnej ustaw i spraw o szczególnej zawiłości (art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy o organizacji; pełnego katalogu nie zweryfikowano). Obecnie pełny skład to „co najmniej jedenastu sędziów” (art. 37 ust. 2). Wcześniej obowiązywały inne progi: w 2015 r. co najmniej 9 sędziów, a według ustawy z 22 grudnia 2015 r. – co najmniej 13, z wyrokami większością 2/3. Według relacji Prawo.pl TK miał w lipcu 2025 r. uznać art. 37 ust. 2 za niekonstytucyjny – informacja niezweryfikowana.", "en": "The bench required for the most important cases – among others competence disputes, party cases, preventive review of statutes and particularly complex cases (Art. 37(1)(1) of the Organisation Act; the full list was not verified). Today a full bench means \"at least eleven judges\" (Art. 37(2)). Earlier thresholds differed: at least nine judges in 2015, and under the Act of 22 December 2015 at least 13, with judgments by a two-thirds majority. According to Prawo.pl the Tribunal held Art. 37(2) unconstitutional in July 2025 – unverified." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-1ab0a649", "m-ag-8", "s-784fbfb0" ] }, { "id": "g-general-assembly", "term": { "pl": "Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK (ZO)", "en": "General Assembly of Judges of the Tribunal" }, "definition": { "pl": "Organ złożony z sędziów TK. Przedstawia Prezydentowi kandydatów na Prezesa i Wiceprezesa, uchwala Regulamin TK i projekt budżetu, stwierdza wygaśnięcie mandatu i wyraża zgodę na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej (art. 6 ust. 2 ustawy o organizacji). Zwołuje je i przewodniczy mu Prezes; uchwały zapadają bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej 2/3 sędziów (10 z 15), a wymagana jest obecność Prezesa – z wyjątkiem uchwały o kandydatach na Prezesa (art. 7–8). Przy procedurze z grudnia 2016 r. (art. 21–22 przepisów wprowadzających) wymogu kworum nie stosowano.", "en": "The body made up of the Tribunal's judges. It presents candidates for President and Vice-President to the President of the Republic, adopts the Rules of Procedure and the draft budget, declares the expiry of a mandate and consents to a judge's criminal prosecution (Art. 6(2) of the Organisation Act). The President of the Tribunal convenes and chairs it; resolutions require an absolute majority with at least two-thirds of the judges present (10 of 15), and the President must be present – except for the resolution on candidates for President (Arts. 7–8). The quorum requirement did not apply to the December 2016 procedure (Arts. 21–22 of the Implementing Provisions)." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-1ab0a649", "s-a3369ca9" ] }, { "id": "g-immediate-break-in-official-duties", "term": { "pl": "natychmiastowa przerwa w czynnościach służbowych (art. 130 PUSP)", "en": "immediate break in official duties (Art. 130 of the Law on the System of Common Courts)" }, "definition": { "pl": "Tymczasowy środek z art. 130 PUSP: „prezes sądu lub Minister Sprawiedliwości” może zarządzić przerwę w czynnościach sędziego do czasu uchwały sądu dyscyplinarnego, najdłużej na miesiąc, gdy sędziego zatrzymano na gorącym uczynku umyślnego przestępstwa albo gdy rodzaj czynu wymaga „natychmiastowego odsunięcia sędziego od wykonywania obowiązków”; wobec prezesa sądu może to zrobić tylko Minister. Zarządzający w ciągu 3 dni zawiadamia sąd dyscyplinarny, który niezwłocznie zawiesza sędziego albo uchyla zarządzenie. Przerwa nie jest zawieszeniem ani złożeniem z urzędu; ustawa o statusie sędziów TK nie przewiduje takiego środka, a jego zastosowanie wobec Prezesa TK zarządzeniem A. Korwin-Piotrowskiej z 30 października 2026 r. – na podstawie łańcucha odesłań (art. 19 ustawy o statusie → art. 10 § 1 ustawy o SN → art. 130 § 1 PUSP) – jest sporne i nie ma orzecznictwa, które by je przesądzało.", "en": "A temporary measure under Art. 130 of the Law on the System of Common Courts: \"the president of a court or the Minister of Justice\" may order a break in a judge's duties until a disciplinary court decides, for at most one month, where the judge was detained in the act of an intentional offence or where the nature of the act requires \"the judge's immediate removal from duties\"; for a court president only the Minister may do so. The person issuing the order must notify the disciplinary court within three days, and that court must without delay either suspend the judge or set the order aside. The break is neither a suspension nor a dismissal; the Status Act does not provide for such a measure, and its use against the President of the Tribunal by A. Korwin-Piotrowska's order of 30 October 2026 – based on a chain of cross-references (Art. 19 of the Status Act → Art. 10 § 1 of the Supreme Court Act → Art. 130 § 1 of the Law) – is disputed, with no case law settling it." }, "neutral_note": { "pl": "Nie pisz w głosie własnym, że B. Święczkowski został „odsunięty”, „zawieszony” lub „odwołany”: opisz zarządzenie z 30 października 2026 r. i zaznacz, że adresat go nie uznaje.", "en": "Do not write in the site's own voice that B. Święczkowski was \"removed\", \"suspended\" or \"dismissed\": describe the order of 30 October 2026 and state that its addressee does not recognise it." }, "loaded": false, "source_ids": [ "s-10a6b850", "s-5716f3c9", "s-adbc065b" ] }, { "id": "g-immunity", "term": { "pl": "immunitet sędziego TK", "en": "immunity of a judge of the Tribunal" }, "definition": { "pl": "Sędzia TK nie może być bez uprzedniej zgody Trybunału pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności; nie może być zatrzymany ani aresztowany, z wyjątkiem ujęcia na gorącym uczynku, gdy zatrzymanie jest niezbędne – o zatrzymaniu powiadamia się niezwłocznie Prezesa TK, który może nakazać natychmiastowe zwolnienie (art. 196 Konstytucji). Szczegóły określają art. 20–23 ustawy o statusie (zgoda Zgromadzenia Ogólnego), stosowane też do sędziów w stanie spoczynku (art. 37). Brzmienie art. 196 podano w notatkach z wiedzy ogólnej, potwierdzone co do istoty przez Prawo.pl.", "en": "Without the Tribunal's prior consent a judge may not be held criminally liable or deprived of liberty, and may not be detained or arrested except when caught in the act where detention is necessary – the President of the Tribunal must be notified at once and may order immediate release (Art. 196 of the Constitution). Details are set out in Arts. 20–23 of the Status Act (consent of the General Assembly), which also apply to retired judges (Art. 37). The wording of Art. 196 is given in the notes from general knowledge, confirmed in substance by Prawo.pl." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-5716f3c9", "s-adbc065b" ] }, { "id": "g-independence-of-judges", "term": { "pl": "niezawisłość sędziów TK", "en": "independence of the Tribunal's judges" }, "definition": { "pl": "Sędziowie TK w sprawowaniu urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji (art. 195 ust. 1 Konstytucji; art. 6 ustawy o statusie). W okresie zajmowania stanowiska nie mogą należeć do partii politycznej ani związku zawodowego ani prowadzić działalności publicznej niedającej się pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów (art. 195 ust. 3; art. 10 ustawy o statusie). Sądy i trybunały są władzą odrębną i niezależną od innych władz (art. 173).", "en": "In office, the Tribunal's judges are independent and subject only to the Constitution (Art. 195(1) of the Constitution; Art. 6 of the Status Act). While in office they may not belong to a political party or trade union or engage in public activity incompatible with the independence of courts and judges (Art. 195(3); Art. 10 of the Status Act). Courts and tribunals are a power separate from and independent of the other powers (Art. 173)." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-adbc065b" ] }, { "id": "g-individual-election", "term": { "pl": "wybór indywidualny", "en": "individual election" }, "definition": { "pl": "Wymóg art. 194 ust. 1 Konstytucji, by każdego sędziego TK wybierać indywidualnie. W latach 1997–2010 Sejm podejmował też zbiorowe uchwały o wyborze kilku sędziów, głosując „na liście”; w 2017 r. Prokurator Generalny zakwestionował łączne głosowanie nad trzema sędziami wybranymi w 2010 r. (sprawa K 1/17). W 2026 r. Sejm głosował osobno nad każdą z 8 kandydatur.", "en": "The requirement of Art. 194(1) of the Constitution that each Tribunal judge be elected individually. Between 1997 and 2010 the Sejm also adopted collective resolutions electing several judges, voting \"on a list\"; in 2017 the Prosecutor General challenged the joint vote on three judges elected in 2010 (case K 1/17). In 2026 the Sejm voted separately on each of the eight candidacies." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e63fa8de", "s-85e369d2", "s-2fde7fff", "s-6ad3f0c6" ] }, { "id": "g-interim-measure", "term": { "pl": "środek tymczasowy (reguła 39)", "en": "interim measure (Rule 39 of the Rules of Court)" }, "definition": { "pl": "Pilne zarządzenie ETPC wydawane w toku sprawy na podstawie reguły 39 Regulaminu Trybunału. W sprawie Dziurda i inni p. Polsce (nr 17392/26) ETPC wezwał władze do powstrzymania się od utrudniania czterem osobom wybranym 13 marca 2026 r. (K. Markiewicz, M. Dziurda, A. Korwin-Piotrowska, M. Taborowski) podjęcia i wykonywania obowiązków; źródła podają datę 5 lub 6 maja 2026 r. Niewykonanie tego środka było jednym z powodów wskazanych w zarządzeniu A. Korwin-Piotrowskiej z 30 października 2026 r.", "en": "An urgent order of the ECtHR issued during proceedings under Rule 39 of its Rules of Court. In Dziurda and Others v. Poland (No. 17392/26) the ECtHR called on the authorities to refrain from preventing four persons elected on 13 March 2026 (K. Markiewicz, M. Dziurda, A. Korwin-Piotrowska, M. Taborowski) from taking up and performing their duties; sources give the date as 5 or 6 May 2026. Failure to implement the measure was one of the reasons given in A. Korwin-Piotrowska's order of 30 October 2026." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-64ce3678", "s-ef7f3128", "s-5716f3c9" ] }, { "id": "g-journal-of-laws", "term": { "pl": "Dziennik Ustaw (Dz.U.)", "en": "Journal of Laws (Dziennik Ustaw, Dz.U.)" }, "definition": { "pl": "Urzędowy dziennik, w którym ogłasza się Konstytucję, ustawy i – zgodnie z art. 190 ust. 2 Konstytucji – orzeczenia TK dotyczące aktów w nim ogłoszonych. Pozycje cytuje się jako „Dz.U. rok poz. numer” (starsze także z numerem zeszytu, np. Dz.U. 1997 nr 102 poz. 643). Od 2024 r. wyroki TK nie są w nim publikowane (np. U 4/25 z 12 listopada 2025 r., SK 68/25 z 25 lutego 2026 r.).", "en": "The official journal in which the Constitution and statutes are published and – under Art. 190(2) of the Constitution – the Tribunal's rulings on acts published there. Items are cited as \"Dz.U. year item number\" (older ones also with an issue number, e.g. Dz.U. 1997 No. 102 item 643). Since 2024 the Tribunal's judgments have not been published in it (e.g. U 4/25 of 12 November 2025, SK 68/25 of 25 February 2026)." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-891e4550" ] }, { "id": "g-judge-of-the-tribunal", "term": { "pl": "sędzia TK (do 1997 r.: członek TK)", "en": "judge of the Constitutional Tribunal (before 1997: member of the Tribunal)" }, "definition": { "pl": "Osoba wybrana przez Sejm indywidualnie na 9 lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą; ponowny wybór jest niedopuszczalny (art. 194 ust. 1 Konstytucji). Do 1997 r. TK liczył 12 członków wybieranych na 8 lat. Od kiedy wybrana osoba staje się sędzią w pełnym zakresie – z chwilą wyboru czy ślubowania – jest przedmiotem sporu (zob. ślubowanie, stosunek służbowy).", "en": "A person elected individually by the Sejm for nine years from among persons distinguished by their legal knowledge; re-election is not allowed (Art. 194(1) of the Constitution). Before 1997 the Tribunal had 12 members elected for eight years. When an elected person becomes a judge in the full sense – on election or on taking the oath – is disputed (see oath, service relationship)." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-4f3180e5", "s-adbc065b" ] }, { "id": "g-judge-rapporteur", "term": { "pl": "sędzia sprawozdawca", "en": "judge rapporteur" }, "definition": { "pl": "Członek składu orzekającego wyznaczony do referowania sprawy. Przy jego wyznaczaniu Prezes może odstąpić od kolejności alfabetycznej, ale tylko w uzasadnionych przypadkach (art. 38 ust. 2 ustawy o organizacji). W 2026 r. sposób wyznaczenia sprawozdawcy w sprawie Kpt 1/26 był jednym z zarzutów sędziów, którzy odmówili w niej orzekania.", "en": "The member of the bench assigned to report on the case. When appointing the rapporteur the President may depart from the alphabetical order, but only in justified cases (Art. 38(2) of the Organisation Act). In 2026 the way the rapporteur was appointed in case Kpt 1/26 was one of the objections of the judges who declined to sit in it." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-1ab0a649", "s-784fbfb0" ] }, { "id": "g-judgment-decision", "term": { "pl": "wyrok / postanowienie", "en": "judgment / decision" }, "definition": { "pl": "Wyrokiem TK rozstrzyga sprawę co do istoty, np. stwierdzając zgodność lub niezgodność przepisu z Konstytucją; postanowieniem m.in. umarza postępowanie – jak w U 8/15 (7 stycznia 2016 r.), gdy uznał, że uchwały Sejmu o wyborze sędziów nie są aktami normatywnymi. Uzasadnienie sporządza się w ciągu miesiąca od ogłoszenia orzeczenia (art. 108 ust. 3 ustawy o organizacji).", "en": "By a judgment the Tribunal decides the merits, for example finding a provision consistent or inconsistent with the Constitution; by a decision it, among other things, discontinues proceedings – as in U 8/15 (7 January 2016), where it held that Sejm resolutions electing judges are not normative acts. Written reasons are prepared within a month of the ruling being announced (Art. 108(3) of the Organisation Act)." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "m-ag-8", "s-3b52e337" ] }, { "id": "g-krs", "term": { "pl": "Krajowa Rada Sądownictwa (KRS)", "en": "National Council of the Judiciary (KRS)" }, "definition": { "pl": "Konstytucyjny organ, na którego wniosek Prezydent powołuje sędziów sądów (art. 179 Konstytucji); nie uczestniczy w wyborze sędziów TK, których wybiera Sejm. KRS była jednym z wnioskodawców w sprawie K 47/15. Status KRS ukształtowanej ustawą z 8 grudnia 2017 r. jest sporny: uchwała Rady Ministrów nr 162 z 2024 r. stwierdza, że nie jest ona „organem dającym rękojmię niezależności”.", "en": "The constitutional body on whose motion the President appoints judges of the courts (Art. 179 of the Constitution); it plays no part in electing the Tribunal's judges, who are elected by the Sejm. The KRS was one of the applicants in case K 47/15. The status of the KRS as reconstituted by the Act of 8 December 2017 is disputed: Council of Ministers Resolution No. 162 of 2024 states that it is not \"a body guaranteeing independence\"." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "m-ag-8", "s-05b0ec57" ] }, { "id": "g-loaded-coup", "term": { "pl": "„zamach stanu” (także „zamach na TK”)", "en": "\"coup d'état\" (also \"an assault on the Tribunal\")" }, "definition": { "pl": "Określenie używane przez kierownictwo TK (B. Święczkowski, B. Sochański), PiS i obóz Prezydenta od 2025 r. na działania rządu, większości sejmowej oraz – w październiku 2026 r. – A. Korwin-Piotrowskiej i popierających ją sędziów; B. Święczkowski użył go już w zawiadomieniu do prokuratury z lutego 2025 r. Pokrewne „zamach na TK” wypowiedział M. Warchoł (PiS) 13 marca 2026 r. o wyborze sześciorga sędziów. Jest to ocena jednej ze stron, a nie ustalenie sądu.", "en": "A term used by the Tribunal's leadership (B. Święczkowski, B. Sochański), PiS and the President's camp since 2025 for actions of the government, the parliamentary majority and – in October 2026 – A. Korwin-Piotrowska and the judges supporting her; B. Święczkowski had already used it in a notification to prosecutors in February 2025. The related phrase \"an assault on the Tribunal\" was used by M. Warchoł (PiS) on 13 March 2026 about the election of six judges. It is one side's assessment, not a court finding." }, "neutral_note": { "pl": "Tylko jako cytat z podaniem, kto i kiedy; w głosie własnym: „działania, które [kto] określa jako…”.", "en": "Only as a quotation with speaker and date; in the site's own voice: \"actions that [who] describes as…\"." }, "loaded": true, "source_ids": [ "s-244f05c4", "s-1801035e", "s-61ca195a" ] }, { "id": "g-loaded-dual-power", "term": { "pl": "„dwuwładza”", "en": "\"dual power\"" }, "definition": { "pl": "Określenie medialne na sytuację z końca października 2026 r., gdy B. Święczkowski (jako Prezes TK) i A. Korwin-Piotrowska (jako sędzia, która utrzymuje, że zastępuje Prezesa na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy o organizacji) zgłaszali konkurujące roszczenia do kierowania Trybunałem.", "en": "A media term for the situation at the end of October 2026, when B. Święczkowski (as President of the Tribunal) and A. Korwin-Piotrowska (as a judge who maintains that she deputises for the President under Art. 12(4) of the Organisation Act) put forward competing claims to lead the Tribunal." }, "neutral_note": { "pl": "W głosie własnym: „dwa konkurujące roszczenia do kierowania TK (stan na 31 października 2026 r.)”.", "en": "In the site's own voice: \"two competing claims to lead the Tribunal (as of 31 October 2026)\"." }, "loaded": true, "source_ids": [ "s-5716f3c9", "s-1801035e" ] }, { "id": "g-loaded-dublerzy", "term": { "pl": "„sędziowie-dublerzy”, „dublerzy”", "en": "\"stand-in judges\", \"doubles\"" }, "definition": { "pl": "Określenie używane przez krytyków wyborów z grudnia 2015 r., 2017 i 2018 r. (w tym przez koalicję rządzącą utworzoną po wyborach z października 2023 r.) na osoby wybrane wówczas na miejsca, które TK w wyroku K 34/15 uznał za obsadzone już 8 października 2015 r. przez Sejm VII kadencji. W raporcie Fundacji Batorego z 2018 r. obejmowało M. Muszyńskiego, J. Piskorskiego i J. Wyrembaka.", "en": "A term used by critics of the elections of December 2015, 2017 and 2018 (including the governing coalition formed after the October 2023 election) for the persons elected then to seats that the Tribunal, in judgment K 34/15, held to have already been filled by the 7th-term Sejm on 8 October 2015. A 2018 Batory Foundation report applied it to M. Muszyński, J. Piskorski and J. Wyrembak." }, "neutral_note": { "pl": "W głosie własnym: „osoby wybrane w grudniu 2015 r., w 2017 i 2018 r. na miejsca, które sam Trybunał (wyrok K 34/15) uznał za już obsadzone”.", "en": "In the site's own voice: \"persons elected in December 2015, 2017 and 2018 to seats that the Tribunal itself (judgment K 34/15) held to be already filled\"." }, "loaded": true, "source_ids": [ "s-933fb546", "s-2bd7fdd5" ] }, { "id": "g-loaded-judge-directing-work", "term": { "pl": "„sędzia kierująca pracami TK”", "en": "\"judge directing the Tribunal's work\"" }, "definition": { "pl": "Określenie używane przez Annę Korwin-Piotrowską i popierających ją sędziów na rolę, którą przypisuje sobie od 30 października 2026 r. na podstawie art. 12 ust. 4 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy o organizacji (sędzia o najdłuższym łącznym stażu). Bogdan Święczkowski, Bartłomiej Sochański i Kancelaria Prezydenta zaprzeczają, by miała taką kompetencję; oficjalne konto TK twierdzi, że nie jest ona sędzią.", "en": "A term used by Anna Korwin-Piotrowska and the judges supporting her for the role she has claimed since 30 October 2026 under Art. 12(4) read with Art. 11(2) of the Organisation Act (the judge with the longest aggregate service). Bogdan Święczkowski, Bartłomiej Sochański and the President's Chancellery deny that she has such a competence; the Tribunal's official account states that she is not a judge." }, "neutral_note": { "pl": "W głosie własnym: „Anna Korwin-Piotrowska, która utrzymuje, że kieruje pracami TK na podstawie art. 12 ust. 4 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy o organizacji i trybie postępowania przed TK – czemu zaprzeczają Bogdan Święczkowski, Bartłomiej Sochański i Kancelaria Prezydenta”.", "en": "In the site's own voice: \"Anna Korwin-Piotrowska, who maintains that she directs the Tribunal's work under Art. 12(4) read with Art. 11(2) of the Act on the Organisation of the Tribunal – a claim rejected by Bogdan Święczkowski, Bartłomiej Sochański and the President's Chancellery\"." }, "loaded": true, "source_ids": [ "s-5716f3c9", "s-1801035e" ] }, { "id": "g-loaded-judgment-disputed-bench", "term": { "pl": "„wyrok” – o orzeczeniach wydanych w spornym składzie (np. K 3/26)", "en": "\"judgment\" – for rulings delivered by a disputed bench (e.g. K 3/26)" }, "definition": { "pl": "Spór dotyczy już samego nazywania takich orzeczeń wyrokami: rząd i część polityków (np. W. Żurek: „więc nie ma wyroku”) nie traktują jako wiążących orzeczeń wydanych z udziałem osób wybranych na miejsca uznane w K 34/15 za obsadzone, a TK i Prezydent uważają je za wyroki. Przykład: orzeczenie TK z 12 maja 2026 r. w sprawie K 3/26 (skład pięcioosobowy) dotyczące art. 4 ust. 1 ustawy o statusie.", "en": "The dispute extends to calling such rulings judgments at all: the government and some politicians (e.g. W. Żurek: \"so there is no judgment\") do not treat as binding rulings delivered with the participation of persons elected to seats held filled in K 34/15, while the Tribunal and the President regard them as judgments. Example: the Tribunal's ruling of 12 May 2026 in case K 3/26 (five-judge bench) on Art. 4(1) of the Status Act." }, "neutral_note": { "pl": "W głosie własnym: „wyrok TK z 12 maja 2026 r. (K 3/26), wydany w pięcioosobowym składzie z udziałem dwóch osób wybranych na miejsca uznane w K 34/15 za obsadzone; rząd nie uznaje go za wiążący”.", "en": "In the site's own voice: \"the Tribunal's judgment of 12 May 2026 (K 3/26), delivered by a five-judge bench including two persons elected to seats held filled in K 34/15; the government does not treat it as binding\"." }, "loaded": true, "source_ids": [ "s-c25732c6", "s-ef7f3128", "s-784fbfb0" ] }, { "id": "g-loaded-lawfully-elected", "term": { "pl": "„legalnie wybrani sędziowie”, „prawdziwi sędziowie”", "en": "\"lawfully elected judges\", \"real judges\"" }, "definition": { "pl": "Określenia używane przez obie strony sporu na sędziów, których status uznają – np. B. Święczkowski 30 października 2026 r. zapowiedział, że do TK przyjadą „wszyscy legalnie wybrani sędziowie”. Status poszczególnych osób zależy od tego, który organ go ocenia (Sejm, Prezydent, Prezes TK, ETPC, TSUE).", "en": "Terms used by both sides of the dispute for the judges whose status they recognise – e.g. on 30 October 2026 B. Święczkowski announced that \"all the lawfully elected judges\" would come to the Tribunal. The status of each person depends on which body is assessing it (the Sejm, the President, the President of the Tribunal, the ECtHR, the CJEU)." }, "neutral_note": { "pl": "W głosie własnym: „sędziowie wybrani przez Sejm [kiedy]” oraz informacja, kto uznaje ich status.", "en": "In the site's own voice: \"judges elected by the Sejm on [date]\" plus who recognises their status." }, "loaded": true, "source_ids": [ "s-1801035e", "s-2bd7fdd5", "s-ef7f3128" ] }, { "id": "g-loaded-lawlessness", "term": { "pl": "„bezprawie”, „bezprawne”, „nielegalne”", "en": "\"lawlessness\", \"unlawful\", \"illegal\"" }, "definition": { "pl": "Oceny formułowane przez wszystkie strony sporu – np. przez oficjalne konto TK o przejęciu jego strony internetowej (30 października 2026 r.), przez NSA, według którego TK jest „zainfekowany bezprawnością” (2022) czy przez RPO wobec stosowania art. 130 PUSP przez Ministra Sprawiedliwości (2021–2022). Witryna podaje we własnym głosie tylko ustalenia sądów, np. „TK orzekł, że … jest niezgodny z Konstytucją”.", "en": "Assessments made by all sides of the dispute – e.g. by the Tribunal's official account about the takeover of its website (30 October 2026), by the Supreme Administrative Court describing the Tribunal as \"infected with unlawfulness\" (2022), or by the Commissioner for Human Rights about the Minister of Justice's use of Art. 130 of the Law on the System of Common Courts (2021–2022). In its own voice the site reports only court findings, e.g. \"the Tribunal held … unconstitutional\"." }, "neutral_note": { "pl": "Cytat z atrybucją; w głosie własnym tylko ustalenie sądu („TK orzekł, że … jest niezgodny z Konstytucją”).", "en": "Quotation with attribution; in the site's own voice only a court finding (\"the Tribunal held … unconstitutional\")." }, "loaded": true, "source_ids": [ "s-5716f3c9", "s-5f3cc8a1", "s-995a2081" ] }, { "id": "g-loaded-neo-judges", "term": { "pl": "„neo-sędziowie”, „neo-KRS”", "en": "\"neo-judges\", \"neo-NCJ\"" }, "definition": { "pl": "Określenia używane przez krytyków reformy KRS z 2017 r. na sędziów powołanych na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej ustawą z 8 grudnia 2017 r. (z członkami-sędziami wybieranymi przez Sejm od 2018 r.) oraz na samą tę KRS. Dotyczą sądów powszechnych i SN, a nie TK, którego sędziów wybiera Sejm; status takich sędziów oceniały m.in. SN w uchwale z 23 stycznia 2020 r. i Rada Ministrów w uchwale nr 162 z 2024 r.", "en": "Terms used by critics of the 2017 reform of the National Council of the Judiciary for judges appointed on the motion of the Council as reconstituted by the Act of 8 December 2017 (with judge-members elected by the Sejm since 2018), and for that Council itself. They concern the common courts and the Supreme Court, not the Tribunal, whose judges are elected by the Sejm; the status of such judges was assessed, among others, by the Supreme Court in a resolution of 23 January 2020 and by the Council of Ministers in Resolution No. 162 of 2024." }, "neutral_note": { "pl": "W głosie własnym: „sędziowie powołani na wniosek KRS ukształtowanej ustawą z 8 grudnia 2017 r. (członkowie-sędziowie wybierani przez Sejm od 2018 r.)” – i opisz procedurę.", "en": "In the site's own voice: \"judges appointed on the motion of the National Council of the Judiciary (KRS) as reconstituted by the Act of 8 December 2017 (judge-members elected by the Sejm since 2018)\" – and describe the procedure." }, "loaded": true, "source_ids": [ "s-05b0ec57" ] }, { "id": "g-loaded-party-judges", "term": { "pl": "„sędziowie PiS”, „sędziowie koalicji”", "en": "\"PiS judges\", \"coalition judges\"" }, "definition": { "pl": "Medialne określenia sędziów TK według większości, która ich wybrała. Notatki odnotowują, kto zgłaszał kandydatów (np. posłowie Klubu PiS w grudniu 2015 r., Prezydium Sejmu w październiku 2015 r. i w marcu 2026 r.), ale nie dokumentują członkostwa partyjnego wybranych osób; Konstytucja zakazuje sędziom TK przynależności do partii (art. 195 ust. 3).", "en": "Media labels for Tribunal judges based on the majority that elected them. The notes record who nominated candidates (e.g. PiS club deputies in December 2015, the Presidium of the Sejm in October 2015 and March 2026) but do not document party membership of those elected; the Constitution bars Tribunal judges from party membership (Art. 195(3))." }, "neutral_note": { "pl": "W głosie własnym: „wybrany przez Sejm VIII kadencji z inicjatywy posłów PiS” (jeśli notatki tak podają).", "en": "In the site's own voice: \"elected by the 8th-term Sejm on a motion by PiS MPs\" (if the notes say so)." }, "loaded": true, "source_ids": [ "s-61ca195a", "s-0332d3e3", "s-e0100955" ] }, { "id": "g-loaded-pejoratives", "term": { "pl": "„farsa”, „groteskowa ceremonia”, „raptusy”, „prywatny folwark”, „państwo policyjne”, „polityczna ustawka”", "en": "\"farce\", \"grotesque ceremony\", \"raptusy\", \"private fiefdom\", \"police state\", \"political set-up\"" }, "definition": { "pl": "Pejoratywne oceny formułowane przez różnych, imiennie wskazanych uczestników sporu – np. Z. Bogucki o ślubowaniu w Sejmie 9 kwietnia 2026 r. (nazwał je „groteskową farsą”), W. Żurek o wyroku TK z 12 maja 2026 r. („polityczna ustawka z udziałem dublerów”) i o działaniach Prezesa TK („prywatny folwark”, 30 października 2026 r.), J. Kaczyński 30 października 2026 r. („państwo policyjne”).", "en": "Pejorative assessments made by various named participants in the dispute – e.g. Z. Bogucki about the oath in the Sejm on 9 April 2026 (\"grotesque farce\"), W. Żurek about the Tribunal's judgment of 12 May 2026 (\"a political set-up with the doubles taking part\") and about the President of the Tribunal's conduct (\"private fiefdom\", 30 October 2026), and J. Kaczyński on 30 October 2026 (\"police state\")." }, "neutral_note": { "pl": "Tylko cytat z atrybucją (kto, funkcja, data).", "en": "Quotation with attribution only (who, role, date)." }, "loaded": true, "source_ids": [ "s-bfa37920", "s-c25732c6", "s-d56e4b3a", "s-a01608f8" ] }, { "id": "g-loaded-removed-suspended-dismissed", "term": { "pl": "„odsunięty”, „zawieszony”, „odwołany” (o B. Święczkowskim)", "en": "\"removed\", \"suspended\", \"dismissed\" (of B. Święczkowski)" }, "definition": { "pl": "Określenia z nagłówków medialnych opisujące zarządzenie A. Korwin-Piotrowskiej z 30 października 2026 r. o „natychmiastowej przerwie w czynnościach służbowych” B. Święczkowskiego (także jako Prezesa TK) na miesiąc, wydane na podstawie art. 130 PUSP. Przerwa w czynnościach nie jest ani zawieszeniem, ani odwołaniem z funkcji; B. Święczkowski nie uznaje zarządzenia.", "en": "Terms from media headlines describing A. Korwin-Piotrowska's order of 30 October 2026 imposing an \"immediate break in official duties\" on B. Święczkowski (including as President of the Tribunal) for one month, issued under Art. 130 of the Law on the System of Common Courts. A break in duties is neither a suspension nor a dismissal from office; B. Święczkowski does not recognise the order." }, "neutral_note": { "pl": "W głosie własnym: „Bogdan Święczkowski, wobec którego Anna Korwin-Piotrowska wydała 30 października 2026 r. zarządzenie o »natychmiastowej przerwie w czynnościach służbowych« (art. 130 PUSP) na miesiąc; Święczkowski nie uznaje tego zarządzenia”.", "en": "In the site's own voice: \"Bogdan Święczkowski, against whom Anna Korwin-Piotrowska issued an order on 30 October 2026 imposing an 'immediate break in official duties' (Art. 130 of the Law on the System of Common Courts) for one month; he does not recognise the order\"." }, "loaded": true, "source_ids": [ "s-5716f3c9", "s-10a6b850", "s-32104b6c" ] }, { "id": "g-loaded-restoring-rule-of-law", "term": { "pl": "„przywracanie praworządności”", "en": "\"restoring the rule of law\"" }, "definition": { "pl": "Określenie używane przez rząd utworzony po wyborach z października 2023 r. (m.in. D. Tuska i W. Żurka) na jego działania wobec TK i sądownictwa – takie jak uchwała Sejmu z 6 marca 2024 r. (której preambuła jako cel wskazuje zgodność działania TK z art. 7 i 194 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 EKPC), ustawy o TK z 2024 r., uchwała Rady Ministrów nr 162 z 2024 r. czy wybór sędziów 13 marca 2026 r. Druga strona sporu ocenia te same działania odmiennie.", "en": "A term used by the government formed after the October 2023 election (among others D. Tusk and W. Żurek) for its actions concerning the Tribunal and the judiciary – such as the Sejm resolution of 6 March 2024 (whose preamble names as its aim bringing the Tribunal's activity into line with Arts. 7 and 194(1) of the Constitution and Art. 6(1) of the Convention), the 2024 Tribunal Acts, Council of Ministers Resolution No. 162 of 2024 and the election of judges on 13 March 2026. The other side of the dispute assesses the same actions differently." }, "neutral_note": { "pl": "W głosie własnym nazwij konkretną czynność (uchwała, wniosek, zarządzenie) i jej datę.", "en": "In the site's own voice name the concrete act (resolution, motion, order) and its date." }, "loaded": true, "source_ids": [ "s-2bd7fdd5", "s-05b0ec57" ] }, { "id": "g-loaded-sejm-oath", "term": { "pl": "„ślubowanie sejmowe”, „ślubowanie zastępcze”, „pseudoślubowanie”, „niezaprzysiężeni”", "en": "\"Sejm oath\", \"substitute oath\", \"pseudo-oath\", \"unsworn judges\"" }, "definition": { "pl": "Określenia używane przez obie strony sporu (każda własne) na ślubowania złożone w Sejmie przed notariuszem, a nie przed Prezydentem: 9 kwietnia 2026 r. przez osoby wybrane 13 marca 2026 r. (K. Markiewicz, M. Dziurda, M. Taborowski, A. Korwin-Piotrowska; M. Bentkowska i D. Szostek powtórzyli wtedy ślubowanie złożone 1 kwietnia 2026 r. w Pałacu Prezydenckim) oraz 14 października 2026 r. przez Macieja Berka. Strona koalicyjna wywodzi ich skuteczność z art. 4 ustawy o statusie w zw. z obowiązkiem Prezydenta stwierdzonym w K 34/15; Prezydent i Prezes TK ich nie uznają.", "en": "Terms used by both sides of the dispute (each its own) for the oaths taken in the Sejm before a notary rather than before the President: on 9 April 2026 by persons elected on 13 March 2026 (K. Markiewicz, M. Dziurda, M. Taborowski, A. Korwin-Piotrowska; M. Bentkowska and D. Szostek then repeated the oath they had taken at the Presidential Palace on 1 April 2026) and on 14 October 2026 by Maciej Berek. The coalition side derives their effect from Art. 4 of the Status Act read with the President's duty found in K 34/15; the President and the President of the Tribunal do not recognise them." }, "neutral_note": { "pl": "W głosie własnym: „osoby wybrane 13 marca 2026 r., które złożyły ślubowanie w Sejmie 9 kwietnia 2026 r., a nie przed Prezydentem (oraz Maciej Berek: wybrany 4 września, ślubowanie w Sejmie 14 października 2026 r.)”.", "en": "In the site's own voice: \"persons elected on 13 March 2026 who took the oath in the Sejm on 9 April 2026, not before the President (and Maciej Berek: elected 4 September, oath in the Sejm on 14 October 2026)\"." }, "loaded": true, "source_ids": [ "s-ef7f3128", "s-8ae08b26" ] }, { "id": "g-loaded-takeover-by-force", "term": { "pl": "„przejęcie TK siłą”, „siłowe przejęcie”", "en": "\"taking over the court by force\"" }, "definition": { "pl": "Określenie używane przez PiS i media prawicowe na wydarzenia z 30–31 października 2026 r. Według komunikatów policji jej funkcjonariusze działali wówczas na zewnętrznym terenie TK na wezwanie A. Korwin-Piotrowskiej i nie weszli do budynku.", "en": "A term used by PiS and right-leaning media for the events of 30–31 October 2026. According to police statements, officers then operated on the Tribunal's outer grounds at A. Korwin-Piotrowska's request and did not enter the building." }, "neutral_note": { "pl": "W głosie własnym: „policja działała na zewnętrznym terenie TK na wezwanie A. Korwin-Piotrowskiej (wg komunikatów policji)”.", "en": "In the site's own voice: \"police operated on the Tribunal's outer grounds at Korwin-Piotrowska's request (according to police statements)\"." }, "loaded": true, "source_ids": [ "s-8aebab1b", "s-1801035e" ] }, { "id": "g-loaded-tribunal-of-x", "term": { "pl": "„Trybunał Przyłębskiej”, „Trybunał Rzeplińskiego”, „PiS-owski Trybunał”", "en": "\"Przyłębska's Tribunal\", \"Rzepliński's Tribunal\", \"PiS Tribunal\"" }, "definition": { "pl": "Potoczne określenia utożsamiające Trybunał z osobą prezesa lub z partią. Andrzej Rzepliński był Prezesem TK od 3 grudnia 2010 r. do 19 grudnia 2016 r.; Julia Przyłębska pełniła obowiązki Prezesa od 20 grudnia 2016 r., a Prezesem była od 21 grudnia 2016 r. do 2024 r.", "en": "Colloquial terms identifying the Tribunal with its president or with a party. Andrzej Rzepliński was President of the Tribunal from 3 December 2010 to 19 December 2016; Julia Przyłębska was acting President from 20 December 2016 and President from 21 December 2016 until 2024." }, "neutral_note": { "pl": "W głosie własnym: „Trybunał w okresie prezesury Julii Przyłębskiej (2016–2024) / Andrzeja Rzeplińskiego (2010–2016)”.", "en": "In the site's own voice: \"the Tribunal during Julia Przyłębska's presidency (2016–2024) / Andrzej Rzepliński's presidency (2010–2016)\"." }, "loaded": true, "source_ids": [ "s-8924f8e7", "m-ag-22", "s-fc3c4069" ] }, { "id": "g-loaded-usurpation", "term": { "pl": "„uzurpacja”, „uzurpuje sobie”", "en": "\"usurpation\"" }, "definition": { "pl": "Zarzut formułowany przez obie strony: np. minister M. Berek mówił w kwietniu 2026 r., że Prezydent „uzurpował nieistniejącą kompetencję” w sprawie ślubowań, a B. Święczkowski 30 października 2026 r., że A. Korwin-Piotrowska „uzurpuje sobie” kierowanie TK.", "en": "An accusation made by both sides: e.g. minister M. Berek said in April 2026 that the President had \"usurped a non-existent competence\" regarding the oaths, and on 30 October 2026 B. Święczkowski said that A. Korwin-Piotrowska \"is usurping\" the direction of the Tribunal." }, "neutral_note": { "pl": "Tylko cytat z podaniem, kto i kiedy.", "en": "Quotation with speaker and date only." }, "loaded": true, "source_ids": [ "s-bfa37920", "s-1801035e" ] }, { "id": "g-longest-serving-judge", "term": { "pl": "sędzia o najdłuższym łącznym stażu", "en": "judge with the longest aggregate service" }, "definition": { "pl": "Sędzia wskazany w art. 11 ust. 2 ustawy o organizacji: do czasu powołania Prezesa kieruje pracami TK i zwołuje Zgromadzenie Ogólne w celu wyłonienia kandydatów. Staż liczy się łącznie z pracą jako sędzia TK, aplikant, asesor, sędzia sądu powszechnego oraz w centralnych organach administracji na stanowiskach związanych z tworzeniem lub stosowaniem prawa. Według art. 12 ust. 4 ten sędzia zastępuje Prezesa, gdy upoważnienie Wiceprezesa ani innego sędziego „nie jest możliwe”; na te przepisy powołała się A. Korwin-Piotrowska w zarządzeniach z 30 października 2026 r., czemu zaprzeczają B. Święczkowski, B. Sochański i Kancelaria Prezydenta.", "en": "The judge referred to in Art. 11(2) of the Organisation Act: until a President is appointed, this judge directs the Tribunal's work and convenes the General Assembly to select candidates. Service is counted together across work as a Tribunal judge, judicial trainee, assessor, judge of a common court and in legal posts in central administration. Under Art. 12(4) this judge deputises for the President where authorising the Vice-President or another judge \"is not possible\"; A. Korwin-Piotrowska relied on these provisions in her orders of 30 October 2026, a claim rejected by B. Święczkowski, B. Sochański and the President's Chancellery." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-1ab0a649", "s-5716f3c9" ] }, { "id": "g-marshal-of-the-sejm", "term": { "pl": "Marszałek Sejmu", "en": "Marshal of the Sejm" }, "definition": { "pl": "Przewodniczący Sejmu. Pod rządami ustawy z 1985 r. członkowie TK składali ślubowanie wobec Marszałka (art. 13 ust. 6), a Marszałek rozstrzygał sprawy służbowe Prezesa TK (art. 16 ust. 2). Obecnie Prezes TK zawiadamia Marszałka o wygaśnięciu mandatu sędziego (art. 18 ustawy o statusie), Marszałek wyznacza terminy zgłaszania kandydatów (art. 30 Regulaminu Sejmu), a jego opinii zasięga Prezydent, gdy po kontroli prewencyjnej podpisuje ustawę z pominięciem niekonstytucyjnych przepisów (art. 122 ust. 4 Konstytucji).", "en": "The presiding officer of the Sejm. Under the 1985 Act members of the Tribunal took the oath before the Marshal (Art. 13(6)), and the Marshal decided service matters concerning the President of the Tribunal (Art. 16(2)). Today the President of the Tribunal notifies the Marshal when a judge's mandate expires (Art. 18 of the Status Act), the Marshal sets nomination deadlines (Art. 30 of the Standing Orders), and the President of the Republic consults the Marshal before signing a statute without provisions found unconstitutional in preventive review (Art. 122(4) of the Constitution)." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-4f3180e5", "s-adbc065b", "s-cb09044a", "s-e0100955" ] }, { "id": "g-monitor-polski", "term": { "pl": "Monitor Polski (M.P.)", "en": "Monitor Polski (official gazette, M.P.)" }, "definition": { "pl": "Dziennik urzędowy, w którym ogłasza się m.in. uchwały Sejmu (w tym o wyborze sędziów TK), postanowienia Prezydenta (np. o powołaniu Prezesa TK), uchwały Rady Ministrów i Regulamin TK (art. 15 ust. 2 ustawy o organizacji), a także orzeczenia TK o aktach, które nie były ogłoszone w Dzienniku Ustaw (art. 190 ust. 2 Konstytucji).", "en": "The official gazette that publishes, among other things, Sejm resolutions (including those electing Tribunal judges), decisions of the President (e.g. appointing the President of the Tribunal), Council of Ministers resolutions and the Tribunal's Rules of Procedure (Art. 15(2) of the Organisation Act), as well as the Tribunal's rulings on acts not published in the Journal of Laws (Art. 190(2) of the Constitution)." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-1ab0a649", "s-e0100955", "s-2bd7fdd5", "s-05b0ec57", "m-ag-22" ] }, { "id": "g-oath", "term": { "pl": "ślubowanie", "en": "oath; taking the oath" }, "definition": { "pl": "Uroczyste zobowiązanie składane przez wybranego sędziego. Konstytucja nie wspomina o ślubowaniu sędziów TK; obowiązek wynika z ustawy: od 1997 r. ślubowanie składa się wobec Prezydenta RP (art. 5 ust. 5 ustawy z 1997 r., art. 21 ustawy z 2015 r., art. 4 ustawy o statusie z 2016 r.), a wcześniej składano je wobec Marszałka Sejmu (ustawa z 1985 r.). Odmowa złożenia ślubowania jest równoznaczna ze zrzeczeniem się stanowiska, a stosunek służbowy nawiązuje się z chwilą ślubowania (art. 4–5 ustawy o statusie). Charakter ślubowania – konstytutywny czy gwarancyjny lub deklaratoryjny – oraz to, czy Prezydent ma obowiązek je odebrać, są przedmiotem sporu (K 34/15 z 2015 r. wobec wyroku TK z 12 maja 2026 r.).", "en": "A solemn undertaking given by an elected judge. The Constitution does not mention an oath for Tribunal judges; the duty comes from statute: since 1997 the oath is taken before the President of the Republic (Art. 5(5) of the 1997 Act, Art. 21 of the 2015 Act, Art. 4 of the 2016 Status Act), and before that it was taken before the Marshal of the Sejm (1985 Act). Refusing to take the oath is equivalent to renouncing the office, and the service relationship arises upon the oath (Arts. 4–5 of the Status Act). Whether the oath is constitutive or merely a guarantee or declaration, and whether the President must take it, are disputed (K 34/15 of 2015 versus the Tribunal's judgment of 12 May 2026)." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-adbc065b", "s-a6303687", "s-4f3180e5", "s-933fb546", "s-ef7f3128" ] }, { "id": "g-oath-before-the-president", "term": { "pl": "ślubowanie „wobec Prezydenta”", "en": "oath \"before the President\" (wobec)" }, "definition": { "pl": "Ustawowy wymóg (art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK), którego znaczenie jest sporne. Według wyroku K 34/15 (3 grudnia 2015 r.) Prezydent ma obowiązek „niezwłocznie” odebrać ślubowanie od sędziego wybranego przez Sejm i nie ocenia ważności wyboru; według wyroku TK z 12 maja 2026 r. art. 4 ust. 1 jest niezgodny z Konstytucją w rozumieniu nakładającym na Prezydenta taki obowiązek, a „wobec Prezydenta” oznacza złożenie ślubowania w jego fizycznej obecności. Komisja Wenecka (opinia z października 2026 r.) i ośmiu sędziów TK (oświadczenie z ok. 19 października 2026 r.) stoją na stanowisku, że Prezydent ma obowiązek niezwłocznie przyjąć ślubowanie, a jeśli odmawia, sędziowie mogą dopełnić formalności bez jego fizycznego udziału.", "en": "A statutory requirement (Art. 4(1) of the Status Act) whose meaning is disputed. According to judgment K 34/15 (3 December 2015) the President must take the oath of a judge elected by the Sejm \"without delay\" and does not assess the validity of the election; according to the Tribunal's judgment of 12 May 2026, Art. 4(1) is unconstitutional insofar as it imposes such a duty on the President, and \"before the President\" means taking the oath in his physical presence. The Venice Commission (opinion of October 2026) and eight Tribunal judges (statement of about 19 October 2026) take the view that the President must accept the oath without delay and that, if he refuses, the judges may complete the formality without his physical participation." }, "neutral_note": { "pl": "Znaczenie słowa „wobec” samo jest sporne; przy każdej wykładni podawaj, czyje stanowisko referujesz.", "en": "The meaning of \"wobec\" is itself disputed; attribute each reading to the body that holds it." }, "loaded": false, "source_ids": [ "s-adbc065b", "s-933fb546", "s-ef7f3128", "s-6e48a6f2", "s-8ae08b26" ] }, { "id": "g-oath-formula", "term": { "pl": "rota ślubowania", "en": "oath formula" }, "definition": { "pl": "Tekst ślubowania określony w ustawie. W ustawie z 1985 r. rota zaczynała się słowami „Ślubuję uroczyście przy wykonywaniu powierzonych mi obowiązków członka Trybunału Konstytucyjnego…” i odnosiła się do Konstytucji PRL i ustroju socjalistycznego, a po zmianach (t.j. z 1991 r.) zawierała zobowiązanie „stać na straży Konstytucji i ustaw”. Ustawa z 1997 r. przewidywała zobowiązanie „służyć wiernie Narodowi, stać na straży Konstytucji”, z możliwym dodaniem „Tak mi dopomóż Bóg”, a ustawa z 2015 r. – rotę zaczynającą się od „Uroczyście ślubuję…”. Pełnej roty z art. 4 ustawy o statusie z 2016 r. ani podziału tego przepisu na ustępy nie zweryfikowano.", "en": "The wording of the oath set by statute. Under the 1985 Act the formula began \"I solemnly swear in performing the duties entrusted to me as a member of the Constitutional Tribunal…\" and referred to the PRL Constitution and the socialist system; after amendment (1991 consolidated text) it contained the undertaking \"to safeguard the Constitution and the statutes\". The 1997 Act provided for the undertaking \"to serve the Nation faithfully, to safeguard the Constitution\", optionally followed by \"So help me God\", and the 2015 Act a formula beginning \"I solemnly swear…\". The full formula in Art. 4 of the 2016 Status Act and how that provision is divided into paragraphs were not verified." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-4f3180e5", "s-8d0609f7", "s-a6303687", "s-e8e62384", "s-adbc065b" ] }, { "id": "g-person-not-authorised-to-adjudicate", "term": { "pl": "„osoba nieuprawniona do orzekania”", "en": "\"person not authorised to adjudicate\"" }, "definition": { "pl": "Pojęcie z niewprowadzonych w życie przepisów wprowadzających ustawę o TK z 13 września 2024 r., według których orzeczenia wydane z udziałem takich osób miały być „nieważne i nie wywierać skutków”. TK w Kp 3/24 uznał przepisy posługujące się tym pojęciem za niezgodne z art. 194 ust. 1 i art. 195 ust. 1 w zw. z art. 10 Konstytucji. Zbliżoną formułę („organ nieuprawniony”) zawiera uchwała Rady Ministrów nr 162 z 2024 r., a WSA w Warszawie w wyroku z 20 czerwca 2018 r. (prawomocność niezweryfikowana) określił M. Muszyńskiego jako osobę nieuprawnioną do orzekania w TK.", "en": "A notion from the 2024 implementing provisions for the Constitutional Tribunal Act of 13 September 2024, which never entered into force; rulings issued with the participation of such persons were to be \"null and without effect\". In Kp 3/24 the Tribunal held the provisions using this notion inconsistent with Art. 194(1) and Art. 195(1) read with Art. 10 of the Constitution. Council of Ministers Resolution No. 162 of 2024 uses a similar formula (\"unauthorised body\"), and the Voivodeship Administrative Court in Warsaw, in a judgment of 20 June 2018 (finality not verified), described M. Muszyński as a person not authorised to adjudicate in the Tribunal." }, "neutral_note": { "pl": "Termin z projektu ustawy, uchwały rządu i orzeczenia sądu administracyjnego, odrzucony przez TK; używaj w cudzysłowie i z podaniem źródła.", "en": "A term taken from a bill, a government resolution and an administrative court ruling, and rejected by the Tribunal; use it in quotation marks with its source." }, "loaded": false, "source_ids": [ "s-60955162", "s-ca9cb36b", "s-05b0ec57" ] }, { "id": "g-president-of-the-tribunal", "term": { "pl": "Prezes TK", "en": "President of the Tribunal" }, "definition": { "pl": "Kieruje pracami Trybunału i reprezentuje go na zewnątrz (art. 12 ust. 1 ustawy o organizacji). Powołuje go Prezydent RP spośród kandydatów przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK (art. 194 ust. 2 Konstytucji; prerogatywa z art. 144 ust. 3 pkt 21) na 6 lat, bez możliwości ponownego powołania; funkcja wygasa wcześniej z końcem kadencji sędziego, wygaśnięciem mandatu lub rezygnacją (art. 10). Pod rządami ustawy z 1985 r. Sejm wybierał członków TK, „w tym prezesa i wiceprezesa”.", "en": "Directs the Tribunal's work and represents it externally (Art. 12(1) of the Organisation Act). Appointed by the President of the Republic from candidates presented by the General Assembly of Judges (Art. 194(2) of the Constitution; a prerogative under Art. 144(3)(21)) for six years, without reappointment; the function ends earlier when the judge's term ends, the mandate expires or the holder resigns (Art. 10). Under the 1985 Act the Sejm elected the members of the Tribunal, \"including the president and vice-president\"." }, "neutral_note": { "pl": "W tekstach angielskich zawsze „President of the Tribunal”, by odróżnić tę funkcję od Prezydenta RP.", "en": "In English always \"President of the Tribunal\", to distinguish the office from the President of the Republic." }, "loaded": false, "source_ids": [ "s-1ab0a649", "s-e0100955", "s-ca9cb36b", "s-758568e4" ] }, { "id": "g-presidential-prerogative", "term": { "pl": "prerogatywa Prezydenta (art. 144 ust. 3 pkt 21)", "en": "presidential prerogative (Art. 144(3)(21))" }, "definition": { "pl": "Akt urzędowy Prezydenta niewymagający kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów. Katalog prerogatyw obejmuje „powoływanie Prezesa i Wiceprezesa Trybunału Konstytucyjnego” (art. 144 ust. 3 pkt 21; numer punktu potwierdzają sentencje K 34/15 i Kp 3/24), ale nie wymienia odbierania ślubowania od sędziów TK – na co powołują się zwolennicy poglądu, że Prezydent nie ma kompetencji do oceny wyboru sędziów. W grudniu 2016 r. sędzia M. Zubik pytał o kontrasygnatę postanowienia Prezydenta o powierzeniu obowiązków Prezesa.", "en": "An official act of the President that does not require the Prime Minister's countersignature. The list of prerogatives includes \"appointing the President and Vice-President of the Constitutional Tribunal\" (Art. 144(3)(21); the point number is confirmed by the operative parts of K 34/15 and Kp 3/24) but does not mention taking the oath of Tribunal judges – which those who argue that the President has no power to assess the election of judges rely on. In December 2016 judge M. Zubik raised the question of countersignature of the President's decision entrusting the duties of President of the Tribunal." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-ca9cb36b", "s-933fb546", "s-e0100955" ] }, { "id": "g-presidium-of-the-sejm", "term": { "pl": "Prezydium Sejmu", "en": "Presidium of the Sejm" }, "definition": { "pl": "Marszałek i wicemarszałkowie Sejmu. Od 1997 r. obok grupy co najmniej 50 posłów jest jedynym podmiotem uprawnionym do zgłaszania kandydatów na sędziów TK. Formalnie zgłosiło m.in. pięcioro kandydatów wybranych 8 października 2015 r. (wskazanych politycznie przez kluby PO, PSL i SLD) oraz sześcioro wybranych 13 marca 2026 r.", "en": "The Marshal and Deputy Marshals of the Sejm. Since 1997 it is, alongside a group of at least 50 deputies, the only body entitled to nominate candidates for Tribunal judge. It formally nominated, among others, the five candidates elected on 8 October 2015 (put forward politically by the PO, PSL and SLD clubs) and the six elected on 13 March 2026." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-a6303687", "m-ag-8", "s-0332d3e3", "s-61ca195a" ] }, { "id": "g-preventive-review", "term": { "pl": "kontrola prewencyjna", "en": "preventive (pre-signature) review" }, "definition": { "pl": "Badanie ustawy przez TK przed jej podpisaniem, na wniosek Prezydenta (art. 122 ust. 3 Konstytucji). Prezydent odmawia podpisania ustawy uznanej za niezgodną z Konstytucją; jeżeli niezgodność dotyczy poszczególnych przepisów, a TK nie orzekł o ich nierozerwalnym związku z całą ustawą, Prezydent po zasięgnięciu opinii Marszałka Sejmu podpisuje ustawę z ich pominięciem albo zwraca ją Sejmowi (art. 122 ust. 4). W Kp 3/24 TK orzekł nierozerwalny związek z całymi ustawami o TK z 2024 r., co według TK obligowało Prezydenta do odmowy podpisu.", "en": "Review of a statute by the Tribunal before it is signed, at the President's request (Art. 122(3) of the Constitution). The President refuses to sign a statute found unconstitutional; where only particular provisions are affected and the Tribunal has not found them inseparable from the whole statute, the President, after consulting the Marshal of the Sejm, signs the statute without them or returns it to the Sejm (Art. 122(4)). In Kp 3/24 the Tribunal found the provisions inseparable from the whole of the 2024 Tribunal Acts, which in its view obliged the President to refuse to sign them." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-ca9cb36b", "s-fbc20446" ] }, { "id": "g-principle-of-legality", "term": { "pl": "zasada legalizmu (art. 7 Konstytucji)", "en": "principle of legality (Art. 7 of the Constitution)" }, "definition": { "pl": "Zasada, zgodnie z którą „organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa”. Powołują się na nią obie strony sporu: TK w Kp 3/24 i U 5/24 (przeciw ustawom i uchwale z 2024 r.), a Sejm i Rada Ministrów – na uzasadnienie niepublikowania orzeczeń TK (uchwała RM nr 162: art. 7 obejmuje także publikację aktów). W powiązaniu z art. 126 ust. 2–3 (Prezydent działa w zakresie określonym w Konstytucji i ustawach) TK w Kp 3/24 zakwestionował przepisy o terminie i trybie ślubowania.", "en": "The principle that \"public authorities act on the basis and within the limits of the law\". Both sides of the dispute rely on it: the Tribunal in Kp 3/24 and U 5/24 (against the 2024 statutes and resolution), and the Sejm and the Council of Ministers to justify not publishing the Tribunal's rulings (Resolution No. 162: Art. 7 also covers the publication of acts). Read with Art. 126(2)–(3) (the President acts within the scope set by the Constitution and statutes), it was the basis on which the Tribunal in Kp 3/24 struck down the provisions on the deadline and procedure for the oath." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-ca9cb36b", "s-05b0ec57", "s-0e947887" ] }, { "id": "g-prosecutor-general", "term": { "pl": "Prokurator Generalny; Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny", "en": "Prosecutor General; Minister of Justice and Prosecutor General" }, "definition": { "pl": "Od 2016 r. obie funkcje pełni jedna osoba. Prokurator Generalny uczestniczy w wielu postępowaniach przed TK, a w sprawach z oskarżenia publicznego składa do Prezesa TK wnioski o zgodę na pociągnięcie sędziego TK do odpowiedzialności karnej (art. 21–22 ustawy o statusie). Minister Sprawiedliwości jest wymieniony w art. 130 PUSP jako organ mogący zarządzić przerwę w czynnościach sędziego sądu powszechnego; w latach 2021–2022 stosował ten przepis wobec sędziów kwestionujących status innych sędziów.", "en": "Since 2016 one person holds both offices. The Prosecutor General takes part in many proceedings before the Tribunal and, in public prosecution cases, applies to the President of the Tribunal for consent to prosecute a Tribunal judge (Arts. 21–22 of the Status Act). The Minister of Justice is named in Art. 130 of the Law on the System of Common Courts as able to order a break in the duties of a common-court judge; in 2021–2022 the Minister used that provision against judges who questioned the status of other judges." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-b2755dd0", "s-10a6b850", "s-995a2081" ] }, { "id": "g-publication-of-rulings", "term": { "pl": "ogłoszenie (publikacja) orzeczeń TK", "en": "publication of the Tribunal's rulings" }, "definition": { "pl": "Orzeczenia w sprawach z art. 188 „podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu” w organie urzędowym, w którym akt był ogłoszony – zwykle w Dzienniku Ustaw, a gdy akt nie był ogłoszony, w Monitorze Polskim (art. 190 ust. 2 Konstytucji); niekonstytucyjny przepis traci moc z dniem ogłoszenia, chyba że TK określi inny termin – do 18 miesięcy dla ustawy i 12 miesięcy dla innego aktu (art. 190 ust. 3). Publikację wstrzymywano w 2016 r. (K 47/15 i K 39/16 ogłoszono dopiero 5 czerwca 2018 r.) oraz od marca 2024 r., gdy rząd przestał publikować orzeczenia TK; formalną podstawą stała się uchwała Rady Ministrów nr 162 z 18 grudnia 2024 r. TK stoi na stanowisku, że brak publikacji nie zwalnia z obowiązku stosowania jego orzeczeń, a Komisja Wenecka zalecała publikację, ewentualnie z adnotacją.", "en": "Rulings in matters under Art. 188 \"must be published without delay\" in the official journal in which the act was published – usually the Journal of Laws, or Monitor Polski if the act was not published (Art. 190(2) of the Constitution); an unconstitutional provision loses force on publication unless the Tribunal sets another date – up to 18 months for a statute and 12 months for another act (Art. 190(3)). Publication was withheld in 2016 (K 47/15 and K 39/16 were published only on 5 June 2018) and from March 2024, when the government stopped publishing the Tribunal's rulings; Council of Ministers Resolution No. 162 of 18 December 2024 became the formal basis. The Tribunal maintains that non-publication does not release anyone from the duty to apply its rulings, and the Venice Commission recommended publication, if necessary with an annotation." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "m-ag-9", "m-ag-10", "s-96261236", "s-05b0ec57", "s-8188bcad", "s-65a3d9a0" ] }, { "id": "g-renunciation-of-office", "term": { "pl": "zrzeczenie się stanowiska", "en": "renunciation of office" }, "definition": { "pl": "Jedna z przyczyn wygaśnięcia mandatu sędziego TK (art. 18 ustawy o statusie). Z mocy ustawy odmowa złożenia ślubowania jest „równoznaczna ze zrzeczeniem się stanowiska” (art. 5 ust. 6 ustawy z 1997 r., art. 21 ust. 2 ustawy z 2015 r., art. 4 ustawy o statusie); w K 34/15 Prokurator Generalny wskazywał, że to jedyny ustawowy skutek prawny ślubowania. Jak zrzeczenie się traktuje się też naruszenie zakazów gospodarczych (art. 11 ustawy o statusie).", "en": "One of the grounds on which a Tribunal judge's mandate expires (Art. 18 of the Status Act). By statute, refusing the oath \"is equivalent to renouncing the office\" (Art. 5(6) of the 1997 Act, Art. 21(2) of the 2015 Act, Art. 4 of the Status Act); in K 34/15 the Prosecutor General argued that this is the only statutory legal effect of the oath. Breach of the business-activity bans (Art. 11 of the Status Act) is also treated as renunciation." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-adbc065b", "s-a6303687", "s-933fb546" ] }, { "id": "g-rpo", "term": { "pl": "Rzecznik Praw Obywatelskich (RPO)", "en": "Commissioner for Human Rights (Ombudsman, RPO)" }, "definition": { "pl": "Konstytucyjny organ ochrony praw; od 1 stycznia 1988 r. (ustawa z 15 lipca 1987 r.) może składać wnioski do TK. Był wnioskodawcą m.in. w sprawie zakończonej uchwałą W 6/93 i w K 47/15 oraz uczestnikiem w K 34/15; w latach 2021–2022 interweniował wobec stosowania art. 130 PUSP przez Ministra Sprawiedliwości, a w latach 2024–2026 systematycznie wycofywał swój udział i wnioski w postępowaniach przed TK.", "en": "The constitutional rights-protection body; since 1 January 1988 (Act of 15 July 1987) it has been able to bring applications to the Tribunal. It was an applicant in, among others, the case ending in resolution W 6/93 and in K 47/15, and a participant in K 34/15; in 2021–2022 it objected to the Minister of Justice's use of Art. 130 of the Law on the System of Common Courts, and in 2024–2026 it systematically withdrew its participation and applications in proceedings before the Tribunal." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-3a2460bd", "s-92627629", "m-ag-8", "s-933fb546", "s-995a2081", "s-4232a700" ] }, { "id": "g-seat-on-the-tribunal", "term": { "pl": "miejsce (stanowisko) sędziego w TK", "en": "seat on the Tribunal" }, "definition": { "pl": "Konstytucja przewiduje 15 stanowisk sędziów TK (do 17 października 1997 r. – 12). Według wyroku K 34/15 Sejm danej kadencji wybiera sędziów na miejsca zwalniane w tej kadencji i nie może wybierać „na zapas” na miejsca zwalniane w kadencji następnej. Uchwały wyborcze nie wskazują, na czyje miejsce wybrano daną osobę, dlatego przyporządkowanie osób do miejsc i ich numeracja w serwisie są konwencją badawczą bez skutków prawnych.", "en": "The Constitution provides for 15 judicial posts on the Tribunal (12 until 17 October 1997). According to judgment K 34/15, the Sejm of a given term elects judges to seats falling vacant during that term and may not elect \"in reserve\" for seats falling vacant in the next term. Election resolutions do not state whose seat a person is elected to, so the site's assignment of persons to seats and the seat numbering are a research convention without legal effect." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-933fb546", "s-41c8924d" ] }, { "id": "g-sejm-rejection-of-rulings", "term": { "pl": "odrzucenie orzeczenia TK przez Sejm", "en": "rejection of a Tribunal ruling by the Sejm" }, "definition": { "pl": "Mechanizm, w którym orzeczenia TK o niezgodności ustaw z Konstytucją nie były ostateczne, lecz rozpatrywał je Sejm i mógł je odrzucić większością co najmniej 2/3 głosów przy obecności co najmniej połowy posłów (art. 6 ust. 4 ustawy z 1985 r. = art. 7 ust. 4 t.j. z 1991 r.; termin 6 miesięcy). Uchwałą W 6/93 z 20 października 1993 r. TK ustalił, że orzeczenie nierozpatrzone w 6 miesięcy zachowuje moc, a ustawa traci moc z dniem ogłoszenia obwieszczenia Prezesa TK. Konstytucja z 1997 r. utrzymała ten mechanizm przejściowo przez 2 lata (art. 239; art. 89 ustawy z 1997 r.), z wyjątkiem orzeczeń wydanych na pytania prawne.", "en": "A mechanism under which the Tribunal's rulings finding statutes unconstitutional were not final but were considered by the Sejm, which could reject them by at least a two-thirds majority with at least half of the deputies present (Art. 6(4) of the 1985 Act = Art. 7(4) of the 1991 consolidated text; a six-month deadline). In resolution W 6/93 of 20 October 1993 the Tribunal held that a ruling not considered within six months retained its force and the statute lost force on publication of a notice by the President of the Tribunal. The 1997 Constitution kept the mechanism for a two-year transitional period (Art. 239; Art. 89 of the 1997 Act), except for rulings on questions of law." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-4f3180e5", "s-8d0609f7", "s-92627629", "s-69dfdb2b", "s-a6303687" ] }, { "id": "g-sejm-resolution", "term": { "pl": "uchwała Sejmu", "en": "resolution of the Sejm" }, "definition": { "pl": "Akt Sejmu inny niż ustawa. Uchwałą Sejm wybiera sędziów TK (uchwały ogłasza się w Monitorze Polskim), ale podejmuje też uchwały wyrażające stanowisko, np. z 25 listopada 2015 r., 6 marca 2024 r. i z marca 2026 r. W postanowieniu U 8/15 TK uznał, że uchwały o wyborze sędziów nie są aktami normatywnymi, a uchwały „o braku mocy prawnej” z 2015 r. potraktował jako wyraz stanowiska politycznego bez skutku prawnego; Komisja Europejska opisała uchwałę z 6 marca 2024 r. jako niewiążącą prawnie.", "en": "An act of the Sejm other than a statute. The Sejm elects Tribunal judges by resolution (published in Monitor Polski), but it also adopts resolutions expressing a position, e.g. those of 25 November 2015, 6 March 2024 and March 2026. In decision U 8/15 the Tribunal held that election resolutions are not normative acts and treated the 2015 resolutions \"on the lack of legal force\" as an expression of a political position without legal effect; the European Commission described the resolution of 6 March 2024 as not legally binding." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "m-ag-8", "s-96261236", "s-2bd7fdd5" ] }, { "id": "g-service-relationship", "term": { "pl": "stosunek służbowy", "en": "service relationship" }, "definition": { "pl": "Podobny do stosunku pracy stosunek prawny łączący sędziego z Trybunałem, który według art. 5 ustawy o statusie sędziów TK nawiązuje się z chwilą złożenia ślubowania; po ślubowaniu sędzia „stawia się” w Trybunale, a Prezes TK przydziela mu sprawy i zapewnia warunki pracy. W 2026 r. Prezes B. Święczkowski uznał, że nie może nawiązać stosunku służbowego z osobami, które ślubowały w Sejmie 9 kwietnia 2026 r., dopóki Prezydent nie potwierdzi, że była to czynność „wobec Prezydenta”; druga strona uważa ślubowanie w Sejmie z aktem notarialnym doręczonym Prezydentowi za skuteczne i równoważne nawiązaniu stosunku służbowego.", "en": "The employment-like legal relationship between a judge and the Tribunal which, under Art. 5 of the Status Act, arises upon taking the oath; after the oath the judge \"reports\" to the Tribunal, and the President of the Tribunal assigns cases and provides working conditions. In 2026 President B. Święczkowski took the view that he could not establish a service relationship with the persons who took the oath in the Sejm on 9 April 2026 until the President of the Republic confirmed that it had been an act \"before the President\"; the other side regards the oath in the Sejm, with a notarial deed served on the President, as effective and equivalent to establishing the service relationship." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-adbc065b", "s-ef7f3128", "s-8ae08b26" ] }, { "id": "g-smaller-benches", "term": { "pl": "skład pięcioosobowy / trzyosobowy / jednoosobowy", "en": "five-judge / three-judge / single-judge bench" }, "definition": { "pl": "Pięciu sędziów rozpoznaje m.in. kontrolę ustaw i umów ratyfikowanych, trzech – inne akty, niektóre skargi i zażalenia, a jeden – odmowę nadania biegu (art. 37 ust. 1 pkt 2–4 ustawy o organizacji). Prezes wyznacza składy według kolejności alfabetycznej, z uwzględnieniem rodzaju, liczby i kolejności wpływu spraw; odstępstwo dopuszczalne jest tylko przy wyznaczaniu sprawozdawcy i tylko w uzasadnionych przypadkach (art. 38).", "en": "Five judges hear, among other things, review of statutes and ratified treaties; three judges other acts, some complaints and appeals; and one judge a refusal to proceed with a case (Art. 37(1)(2)–(4) of the Organisation Act). The President assigns benches in alphabetical order, taking into account the type, number and order of receipt of cases; departures are allowed only when appointing the rapporteur and only in justified cases (Art. 38)." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-1ab0a649" ] }, { "id": "g-standing-orders-of-the-sejm", "term": { "pl": "Regulamin Sejmu", "en": "Standing Orders of the Sejm" }, "definition": { "pl": "Uchwała Sejmu regulująca jego tryb pracy, w tym szczegóły wyboru sędziów TK: art. 30 ust. 3 pkt 1 i 5 (terminy zgłaszania kandydatów, wyznaczane przez Marszałka) oraz art. 30 ust. 4 (7-dniowy termin przed głosowaniem, „chyba że Sejm postanowi inaczej”). Sposób skrócenia tego terminu 13 marca 2026 r. – wobec braku sprzeciwu, bez formalnego głosowania – jest przedmiotem sporu między Kancelarią Sejmu a krytykami wyboru.", "en": "The Sejm resolution governing its procedure, including details of the election of Tribunal judges: Art. 30(3)(1) and (5) (nomination deadlines set by the Marshal) and Art. 30(4) (a seven-day period before the vote \"unless the Sejm decides otherwise\"). The way that period was shortened on 13 March 2026 – in the absence of objections, without a formal vote – is disputed between the Chancellery of the Sejm and critics of the election." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-cb09044a", "s-d2266f2e", "s-759dd20c" ] }, { "id": "g-suspension-from-duties", "term": { "pl": "zawieszenie w czynnościach (w urzędowaniu)", "en": "suspension from duties" }, "definition": { "pl": "Środek orzekany przez sąd dyscyplinarny – w sądach powszechnych m.in. przy wszczęciu postępowania dyscyplinarnego oraz obowiązkowo po uchwale zezwalającej na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej (art. 129 PUSP; brzmienie niezweryfikowane). Konstytucja wymaga, by zawieszenie sędziego w urzędowaniu następowało tylko na mocy orzeczenia sądu i w przypadkach określonych w ustawie (art. 180 ust. 2, w podrozdziale o sądach). Ani Konstytucja, ani ustawa o statusie sędziów TK nie zawierają przepisu o zawieszeniu sędziego TK.", "en": "A measure ordered by a disciplinary court – for common-court judges, among other cases, when disciplinary proceedings are opened and, mandatorily, after a resolution allowing criminal prosecution (Art. 129 of the Law on the System of Common Courts; wording not verified). The Constitution requires that a judge may be suspended from office only by a court ruling and in cases specified by statute (Art. 180(2), in the subchapter on the courts). Neither the Constitution nor the Status Act contains a provision on suspending a Tribunal judge." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-adbc065b" ] }, { "id": "g-term-of-office", "term": { "pl": "kadencja sędziego TK", "en": "term of office (nine years)" }, "definition": { "pl": "Od 1997 r. 9 lat bez możliwości ponownego wyboru (art. 194 ust. 1 Konstytucji); pod rządami ustawy z 1985 r. – 8 lat z wyborem połowy składu co 4 lata. Ani Konstytucja, ani ustawy z 1997 i 2015 r. nie określały chwili rozpoczęcia kadencji; nowela z 19 listopada 2015 r. wiązała ją ze ślubowaniem (art. 21 ust. 1a), ale TK w K 35/15 uznał ten przepis za niezgodny z Konstytucją, przyjmując, że kadencja biegnie od wyboru, a uzależnienie jej od ślubowania pośrednio włącza Prezydenta w proces wyboru. Według TK kadencje osób wybranych na miejsca zwolnione 6 listopada 2015 r. rozpoczęły się 7 listopada 2015 r.", "en": "Since 1997 nine years without re-election (Art. 194(1) of the Constitution); under the 1985 Act eight years, with half of the bench elected every four years. Neither the Constitution nor the 1997 and 2015 Acts fixed when a term begins; the amendment of 19 November 2015 linked it to the oath (Art. 21(1a)), but in K 35/15 the Tribunal held that provision unconstitutional, finding that the term runs from election and that making it depend on the oath indirectly involves the President in the election. According to the Tribunal, the terms of the persons elected to the seats vacated on 6 November 2015 began on 7 November 2015." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-e0100955", "s-4f3180e5", "s-1b82bf16", "m-ag-1", "m-ag-16", "m-ag-8" ] }, { "id": "g-tk-rules-of-procedure", "term": { "pl": "Regulamin TK", "en": "Rules of Procedure of the Tribunal" }, "definition": { "pl": "Akt wewnętrzny uchwalany przez Zgromadzenie Ogólne (art. 6 ust. 2 ustawy o organizacji) i ogłaszany na zarządzenie Prezesa w Monitorze Polskim (art. 15 ust. 2); obowiązujący Regulamin ogłoszono w M.P. 2017 poz. 767. Jego postanowień o zastępowaniu Prezesa nie zweryfikowano.", "en": "An internal act adopted by the General Assembly (Art. 6(2) of the Organisation Act) and published in Monitor Polski on the President's order (Art. 15(2)); the current Rules were published in M.P. 2017 item 767. Their provisions on deputising for the President were not verified." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-f32cc7a6", "m-ag-15", "s-1ab0a649" ] }, { "id": "g-tribunal-established-by-law", "term": { "pl": "sąd ustanowiony ustawą", "en": "tribunal established by law" }, "definition": { "pl": "Wymóg art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (a w prawie UE – art. 19 ust. 1 TUE), by sprawę rozpoznawał sąd ukształtowany zgodnie z prawem. ETPC w sprawie Guðmundur Andri Ástráðsson p. Islandii (2020) sformułował test trzystopniowy (oczywiste naruszenie prawa krajowego, dotyczące reguły fundamentalnej procedury powoływania, brak skutecznej kontroli krajowej), a w wyroku Xero Flor p. Polsce (7 maja 2021 r.) uznał, że skład TK z udziałem osoby wybranej w grudniu 2015 r. na miejsce już obsadzone narusza to prawo; TSUE w wyroku C-448/23 (18 grudnia 2025 r.) stwierdził, że TK nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. TK w wyroku K 6/21 (24 listopada 2021 r.; sentencja niezweryfikowana) uznał art. 6 ust. 1 EKPC za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim obejmuje TK i pozwala ETPC oceniać legalność wyboru jego sędziów.", "en": "The requirement of Art. 6(1) of the European Convention on Human Rights (and, in EU law, of Art. 19(1) TEU) that a case be heard by a court composed in accordance with the law. In Guðmundur Andri Ástráðsson v. Iceland (2020) the ECtHR set out a three-step test (a manifest breach of domestic law, concerning a fundamental rule of the appointment procedure, not effectively reviewed and remedied by domestic courts), and in Xero Flor v. Poland (7 May 2021) it found that a Tribunal bench including a person elected in December 2015 to an already filled seat breached that right; in C-448/23 (18 December 2025) the CJEU held that the Tribunal does not meet the requirements of an independent and impartial tribunal established by law. In K 6/21 (24 November 2021; operative part not verified) the Tribunal held Art. 6(1) of the Convention unconstitutional insofar as it covers the Tribunal and allows the ECtHR to assess the lawfulness of the election of its judges." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-5f3cc8a1", "s-443a987b", "s-088b46b3", "s-e218588b" ] }, { "id": "g-universally-binding-interpretation", "term": { "pl": "powszechnie obowiązująca wykładnia ustaw", "en": "universally binding interpretation of statutes" }, "definition": { "pl": "Kompetencja TK z lat 1989–1997 do ustalania w drodze uchwały pełnego składu wykładni ustaw wiążącej wszystkich (art. 13 t.j. ustawy o TK z 1991 r.; wniosek mogli złożyć m.in. Prezydent, Prezes Rady Ministrów, I Prezes SN, Prezes NSA, RPO i Prokurator Generalny). Notatki wskazują, że kompetencję tę TK przejął od Rady Państwa (powiązanie niezweryfikowane). Konstytucja z 1997 r. ją zniosła: niezakończone postępowania umorzono, a uchwały wykładnicze utraciły moc powszechnie obowiązującą (art. 239); w 1997 r. TK podjął jeszcze 5 takich uchwał.", "en": "The Tribunal's power in 1989–1997 to issue, by a resolution of the full bench, interpretations of statutes binding on everyone (Art. 13 of the 1991 consolidated text of the Tribunal Act; applications could be made by, among others, the President, the Prime Minister, the First President of the Supreme Court, the President of the Supreme Administrative Court, the Commissioner for Human Rights and the Prosecutor General). The notes indicate that the Tribunal took this power over from the Council of State (link not verified). The 1997 Constitution abolished it: pending proceedings were discontinued and interpretative resolutions lost their universally binding force (Art. 239); in 1997 the Tribunal adopted five more such resolutions." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-8d0609f7", "s-baef0692" ] }, { "id": "g-venice-commission", "term": { "pl": "Komisja Wenecka", "en": "Venice Commission (European Commission for Democracy through Law, Council of Europe)" }, "definition": { "pl": "Organ doradczy Rady Europy w sprawach prawa konstytucyjnego; jego opinie nie są wiążące. W sprawie TK wydał m.in. opinie CDL-AD(2016)001 i CDL-AD(2016)026 (zalecenie wykonania wyroków TK z 2015 r., w tym dopuszczenia trzech sędziów wybranych w październiku 2015 r.), opinię z grudnia 2024 r. (wyroki TK powinny być publikowane, ewentualnie z adnotacją) oraz opinię przyjętą 9–10 października 2026 r. (Prezydent ma obowiązek niezwłocznie przyjąć ślubowanie od sędziów wybranych przez Sejm i nie może kontrolować ich wyboru).", "en": "The Council of Europe's advisory body on constitutional law; its opinions are not binding. On the Tribunal it issued, among others, opinions CDL-AD(2016)001 and CDL-AD(2016)026 (recommending implementation of the Tribunal's 2015 judgments, including allowing the three judges elected in October 2015 to take up office), an opinion in December 2024 (the Tribunal's judgments should be published, if necessary with an annotation) and an opinion adopted on 9–10 October 2026 (the President must accept without delay the oath of judges elected by the Sejm and may not review their election)." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-6e48a6f2", "s-65a3d9a0", "m-ag-23" ] }, { "id": "g-vice-president-of-the-tribunal", "term": { "pl": "Wiceprezes TK", "en": "Vice-President of the Tribunal" }, "definition": { "pl": "Powoływany tak jak Prezes – przez Prezydenta spośród kandydatów Zgromadzenia Ogólnego, na 6 lat (art. 10 ust. 5 ustawy o organizacji); jego kadencja wygasa z chwilą powołania na Prezesa. Zastępuje Prezesa tylko w zakresie określonym przez niego „w drodze pisemnego upoważnienia” (art. 12 ust. 2). Przy wakacie na stanowisku Prezesa pracami TK kieruje sędzia o najdłuższym łącznym stażu (art. 11 ust. 2), a nie automatycznie Wiceprezes.", "en": "Appointed in the same way as the President – by the President of the Republic from General Assembly candidates, for six years (Art. 10(5) of the Organisation Act); the term ends on appointment as President. Deputises for the President only within the scope the President sets \"by written authorisation\" (Art. 12(2)). When the presidency is vacant, the judge with the longest aggregate service directs the Tribunal's work (Art. 11(2)), not the Vice-President automatically." }, "neutral_note": null, "loaded": false, "source_ids": [ "s-1ab0a649" ] } ]