Kluczowe dokumenty
Akty prawne i orzeczenia, na które powołują się teksty serwisu. Orzeczenia sądów to ustalenia wiążące strony w granicach właściwości danego sądu; opinie Komisji Weneckiej są niewiążące. Tam, gdzie inny organ kwestionuje orzeczenie, opisujemy to jako spór.
Akty prawne
Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z 1952 r.
W pierwotnym brzmieniu powierzała nadzór nad zgodnością prawa z Konstytucją Radzie Państwa. W 1976 r. Rada Państwa otrzymała obowiązek „czuwania” nad zgodnością prawa z konstytucją, a w 1979 r. podjęła uchwałę precyzującą tryb. Nowelizacja z 26 marca 1982 r. przeniosła tę kompetencję na nowo utworzony Trybunał Konstytucyjny (art. 33a).1,2
Nowelizacja Konstytucji PRL z 26 marca 1982 r. (art. 33a – Trybunał Konstytucyjny)
Uchwalona w czasie stanu wojennego; dodała do Konstytucji PRL przepisy o Trybunale Konstytucyjnym i Trybunale Stanu, a tego samego dnia Sejm uchwalił ustawę o Trybunale Stanu. Art. 33a ust. 4 stanowił, że Sejm wybiera członków TK „spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą”. Ustawa wykonawcza o TK zapadła dopiero 29 kwietnia 1985 r. Metadane ELI ustawy z 1985 r. odsyłają do aktu DU/1982/83; numer Dz.U. (prawdopodobnie Dz.U. 1982 nr 11 poz. 83) i pełne brzmienie art. 33a nie zostały zweryfikowane.2,3,4
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym
Ogłoszona 14 maja 1985 r., w mocy od 1 stycznia 1986 r.; uchylona z dniem 17 października 1997 r. przez art. 92 ustawy z 1 sierpnia 1997 r. Członków TK – prezesa, wiceprezesa i 10 sędziów (art. 13 ust. 1) – wybierał i odwoływał Sejm (art. 13 ust. 2) na 8 lat, z wyborem połowy składu co 4 lata (art. 13 ust. 4); ustawa nie określała, kto zgłasza kandydatów, ani odrębnej procedury wyboru prezesa i wiceprezesa, a pierwszy skład otrzymał kadencje 4- i 8-letnie liczone od 1 grudnia 1985 r. (art. 34). Członek TK składał ślubowanie wobec Marszałka Sejmu (art. 13 ust. 6). Orzeczenia o niezgodności ustaw z Konstytucją Sejm rozpatrywał i mógł odrzucić większością co najmniej 2/3 głosów przy obecności co najmniej połowy posłów (art. 6 ust. 4 tekstu pierwotnego = art. 7 ust. 4 tekstu jednolitego z 1991 r.). Ustawę zmieniano 13 razy w latach 1987–1997; tytuły nowelizacji DU/1994/593, DU/1995/59, DU/1996/367 i DU/1997/604 nie zostały zweryfikowane.4,5
Uchwała Sejmu z dnia 31 lipca 1985 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
Według raportu INPRIS (P. Radziewicz) art. 47 uchwały stanowił, że orzeczenia o niezgodności ustaw przekazywano Sejmowi, który rozpatrywał je w ciągu 6 miesięcy i mógł zmienić lub uchylić akt albo odrzucić orzeczenie; odrzuconego orzeczenia TK nie mógł ponownie rozpatrywać. Metryka ELI ustawy z 1985 r. wymienia akt wykonawczy DU/1985/184; nie zweryfikowano, że chodzi o tę uchwałę (prawdopodobnie Dz.U. 1985 nr 39 poz. 184).6,4
Ustawa z dnia 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich
Jedna z nowelizacji ustawy o TK z 1985 r.: uczyniła Rzecznika Praw Obywatelskich podmiotem uprawnionym do składania wniosków do TK. Data obowiązywania podana według ELI.4,7
Nowelizacja Konstytucji PRL z 7 kwietnia 1989 r. („nowela kwietniowa”) niezweryfikowane
Notatki wskazują ją – bez weryfikacji w sesji badawczej – jako możliwą konstytucyjną podstawę kompetencji TK do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw, którą TK wykonywał od 1989 r. do wejścia w życie Konstytucji z 1997 r. Numer Dz.U. i treść odpowiednich przepisów nie zostały sprawdzone.8,7
Ustawa z dnia 29 maja 1989 r. o przekazaniu kompetencji Rady Państwa
Figuruje w ELI i w obwieszczeniu tekstu jednolitego z 1991 r. wśród nowelizacji ustawy o TK. Notatki wiążą z nią przejęcie przez TK od Rady Państwa kompetencji do ustalania powszechnie obowiązującej wykładni ustaw – to powiązanie nie zostało zweryfikowane.4,7
Ustawa z dnia 1 grudnia 1989 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym
Nowelizacja ustawy o TK z 1985 r. ujęta w tekście jednolitym z 1991 r. Według notatek prawdopodobnie to ona zmieniła rotę ślubowania członków TK (usunięcie odniesień do ustroju socjalistycznego na rzecz zobowiązania „stać na straży Konstytucji i ustaw”) – niezweryfikowane.4,7
Ustawa z dnia 20 grudnia 1989 r. o zmianie niektórych ustaw (w tym ustawy o TK)
Jedna z nowelizacji ustawy o TK z 1985 r. ujętych w tekście jednolitym z 1991 r. Zakres zmian w ustawie o TK nie został opisany w notatkach.4,7
Ustawa z dnia 19 stycznia 1990 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym
Nowelizacja ustawy o TK z 1985 r. ujęta w tekście jednolitym z 1991 r. Zakres zmiany nie został opisany w notatkach.4,7
Ustawa z dnia 17 maja 1990 r. o podziale zadań i kompetencji… między organy gminy a administrację rządową
Wymieniona w ELI wśród nowelizacji ustawy o TK z 1985 r. (pełny tytuł skrócony w notatkach). Zakres zmiany w ustawie o TK nie został opisany.4,7
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
Wymieniona w ELI wśród nowelizacji ustawy o TK z 1985 r. Zakres zmiany w ustawie o TK nie został opisany w notatkach.4,7
Tekst jednolity ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. 1991 nr 109 poz. 470)
Obejmuje osiem pierwszych nowelizacji ustawy z 1985 r. i zmienia numerację przepisów. Sejm rozpatrywał orzeczenie o niezgodności ustawy w terminie 6 miesięcy i mógł je odrzucić większością co najmniej 2/3 głosów przy obecności co najmniej połowy posłów (art. 7 ust. 1–4). Art. 13 przewidywał ustalanie przez TK powszechnie obowiązującej wykładni ustaw w drodze uchwały pełnego składu, a art. 22 ust. 1 rozszerzał krąg wnioskodawców (m.in. Prezydent, 30 senatorów, Trybunał Stanu, RPO, Prezes NIK, Prezes NSA). Ślubowanie nadal składano wobec Marszałka Sejmu, a rota zawierała zobowiązanie „stać na straży Konstytucji i ustaw” (art. 15 ust. 6).7
Ustawa z dnia 24 sierpnia 1991 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich i niektórych innych ustaw
Ostatnia z ośmiu nowelizacji ujętych w tekście jednolitym ustawy o TK z 1991 r. Zakres zmiany w ustawie o TK nie został opisany w notatkach.4,7
Uchwała Sejmu z dnia 30 lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej niezweryfikowane
Przed 2015 r. szczegóły procedury wyboru sędziów TK (w tym terminy zgłoszeń) regulował Regulamin Sejmu – tak twierdzili wnioskodawcy w K 34/15; brzmienie art. 30 w latach 1997–2015 nie zostało zweryfikowane. W 2026 r. Kancelaria Sejmu powoływała się na art. 30 ust. 3 pkt 1 i 5 (terminy zgłaszania kandydatów wyznaczane przez Marszałka) oraz art. 30 ust. 4 (7-dniowy termin przed głosowaniem, „chyba że Sejm postanowi inaczej”), który 13 marca 2026 r. skrócono wobec braku sprzeciwu. Data i numer M.P. uchwały z 1992 r. podano w notatkach bez weryfikacji.9,10,11,12
Ustawa Konstytucyjna z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą Rzeczypospolitej Polskiej oraz o samorządzie terytorialnym („Mała Konstytucja”) niezweryfikowane
Przejściowy akt konstytucyjny. Według notatek jej art. 77 utrzymał w mocy m.in. przepisy Konstytucji z 1952 r. dotyczące TK (art. 33a); nie ustalono żadnych zmian w statusie TK wynikających z Małej Konstytucji. Numer Dz.U. i treść art. 77 nie zostały zweryfikowane w sesji badawczej.13
Ustawa z dnia 15 maja 1993 r. o zmianie ustaw: Prawo o ustroju sądów powszechnych, o prokuraturze, o SN, o TK, o KRS i o powołaniu sądów apelacyjnych
Jej art. 4 zmienił art. 26 ust. 1 ustawy o TK z 1985 r. (udział prokuratora prokuratury apelacyjnej). Data obowiązywania podana według ELI.14,4
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. niezweryfikowane
Art. 188–189: TK orzeka o zgodności ustaw i innych aktów z Konstytucją, o skargach konstytucyjnych i sprawach partii oraz rozstrzyga spory kompetencyjne centralnych konstytucyjnych organów państwa; art. 190: orzeczenia mają moc powszechnie obowiązującą, są ostateczne, podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu i zapadają większością głosów, a niekonstytucyjny przepis traci moc z dniem ogłoszenia lub w terminie określonym przez TK (do 18 miesięcy dla ustawy, 12 – dla innego aktu). Art. 194: 15 sędziów wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat bez ponownego wyboru, a Prezesa i Wiceprezesa powołuje Prezydent spośród kandydatów Zgromadzenia Ogólnego (prerogatywa z art. 144 ust. 3 pkt 21); Konstytucja nie wspomina o ślubowaniu sędziów TK ani o początku ich kadencji. Art. 195: niezawisłość sędziów i zakaz przynależności do partii i związków zawodowych; art. 196: immunitet (pociągnięcie do odpowiedzialności karnej lub pozbawienie wolności tylko za uprzednią zgodą TK); art. 197: organizację i tryb postępowania określa ustawa; ponadto art. 122 ust. 3–4 (kontrola prewencyjna na wniosek Prezydenta), art. 126 ust. 3 (Prezydent działa w zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach), art. 7 (legalizm) i art. 173 (odrębność władzy sądowniczej). Art. 239: przez 2 lata od wejścia w życie Konstytucji (do 17 października 1999 r.) Sejm mógł odrzucać większością 2/3 orzeczenia o niezgodności ustaw uchwalonych wcześniej (z wyjątkiem orzeczeń na pytania prawne), a postępowania i uchwały w sprawie powszechnie obowiązującej wykładni ustaw zostały umorzone lub straciły moc. Konstytucję zmieniano tylko w art. 55 (2006) i art. 99 (2009); brzmienie przepisów podano w notatkach jako parafrazę z wiedzy ogólnej, bez pobrania tekstu z ISAP.15,16,17,3,10,18
Ustawa z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym
Ogłoszona 1 września 1997 r.; art. 5 ust. 1 oraz art. 88 ust. 2 i 3 obowiązywały od 9 września 1997 r., pozostałe przepisy od 17 października 1997 r.; uchylona z dniem 30 sierpnia 2015 r. przez ustawę z 25 czerwca 2015 r. Art. 5: TK liczy 15 sędziów wybieranych przez Sejm na 9 lat (ust. 1–2); kandydatów zgłasza co najmniej 50 posłów lub Prezydium Sejmu, a wybór zapada bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (ust. 4); sędzia składa ślubowanie wobec Prezydenta RP (ust. 5), a odmowa ślubowania jest „równoznaczna ze zrzeczeniem się stanowiska” (ust. 6). Ustawa nie określała początku kadencji, terminu zgłaszania kandydatów ani terminu ślubowania (szczegóły procedury regulował Regulamin Sejmu), a zasad wyboru nie zmieniono do 2015 r. Prezesa i Wiceprezesa powołuje Prezydent spośród dwóch kandydatów na każde stanowisko przedstawionych przez Zgromadzenie Ogólne (art. 15 ust. 1), a immunitet wymagał zgody ZO większością 2/3 (art. 7). Przepisy przejściowe: dotychczasowi członkowie stali się sędziami i dokończyli 8-letnie kadencje liczone od wyboru, Sejm uzupełnił skład do 15 (art. 88), przez 2 lata Sejm mógł odrzucać orzeczenia dotyczące ustaw sprzed Konstytucji (art. 89), a art. 92 uchylił ustawę z 1985 r.19,20,21,22
Ustawa z dnia 12 maja 2000 r. o zmianie ustawy o RPO, k.p.c. oraz o zmianie niektórych innych ustaw
Wymieniona w ELI wśród aktów zmieniających ustawę o TK z 1997 r. Zakres zmiany nie został ustalony.23,20
Ustawa z dnia 9 czerwca 2000 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym oraz niektórych innych ustaw
Ogłoszona 7 lipca 2000 r., w mocy po 3 miesiącach; jedyna odrębna nowelizacja ustawy z 1997 r. przed 2015 r. Wprowadziła stan spoczynku sędziów TK po zakończeniu kadencji (art. 6 ust. 2a, z wyjątkiem korzystających z prawa powrotu na poprzednie stanowisko), możliwość orzekania o akcie, który utracił moc, gdy jest to konieczne dla ochrony wolności i praw (art. 39 ust. 3), 3-miesięczny termin na skargę konstytucyjną od doręczenia prawomocnego rozstrzygnięcia (art. 46 ust. 1) oraz przymus adwokacko-radcowski (art. 48 ust. 1). Zasad wyboru sędziów nie zmieniła.24
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (PUSP)
Ustawa o sądach powszechnych, stosowana do sędziów TK „odpowiednio” w niektórych sprawach: art. 30 ustawy o statusie sędziów TK odsyła do niej w sprawach dyscyplinarnych nieuregulowanych w rozdziale, a art. 18a – do art. 101–103 (świadczenia pośmiertne). Art. 130 § 1 pozwala „prezesowi sądu lub Ministrowi Sprawiedliwości” zarządzić natychmiastową przerwę w czynnościach służbowych sędziego do czasu uchwały sądu dyscyplinarnego, nie dłużej niż na miesiąc, gdy sędziego zatrzymano na gorącym uczynku umyślnego przestępstwa albo gdy rodzaj czynu jest taki, że „powaga sądu lub istotne interesy służby wymagają natychmiastowego odsunięcia sędziego od wykonywania obowiązków”; wobec prezesa sądu przerwę może zarządzić tylko Minister Sprawiedliwości (§ 2), a sąd dyscyplinarny, zawiadomiony w ciągu 3 dni, niezwłocznie zawiesza sędziego albo uchyla zarządzenie (§ 3). Art. 129 (zawieszenie przez sąd dyscyplinarny) opisano w notatkach bez weryfikacji brzmienia. PUSP był też jednym z aktów zmieniających ustawę o TK z 1997 r.; aktualny tekst jednolity to Dz.U. 2024 poz. 334.25,26,20,27
Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r. – Przepisy wprowadzające Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
Wymieniona w ELI wśród aktów zmieniających ustawę o TK z 1997 r., ale nieujęta w nagłówku tekstu ujednoliconego. Zakres zmiany nie został ustalony.28,22
Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa
Wymieniona w ELI wśród aktów zmieniających ustawę o TK z 1997 r. Zakres zmiany nie został ustalony.29,20
Ustawa z dnia 20 marca 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw
Wymieniona w ELI wśród aktów zmieniających ustawę o TK z 1997 r. Zakres zmiany nie został ustalony.30,20
Ustawa z dnia 9 października 2009 r. o zmianie ustawy o prokuraturze oraz niektórych innych ustaw
Wymieniona w ELI wśród aktów zmieniających ustawę o TK z 1997 r. Zakres zmiany nie został ustalony (notatki wysuwają hipotezę, że chodziło o udział Prokuratora Generalnego w postępowaniu przed TK po rozdzieleniu funkcji PG i Ministra Sprawiedliwości).31,20
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2010 r. o ochronie informacji niejawnych
Wymieniona w ELI wśród aktów zmieniających ustawę o TK z 1997 r. Zakres zmiany nie został ustalony.32,20
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o zmianie ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz niektórych innych ustaw
Wymieniona w ELI wśród aktów zmieniających ustawę o TK z 1997 r. Zakres zmiany nie został ustalony (hipoteza notatek: udział Rzecznika Praw Dziecka w postępowaniu skargowym).33,20
Ustawa z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej
Ostatni z dziesięciu aktów zmieniających ustawę o TK z 1997 r. wymienionych w ELI. Zakres zmiany nie został ustalony.34,20
Prezydencki projekt ustawy o Trybunale Konstytucyjnym (druk nr 1590, Sejm VII kadencji) niezweryfikowane
Projekt skierowany do Sejmu przez Prezydenta Bronisława Komorowskiego razem z dwoma innymi projektami (przyspieszenie postępowań, „transparentny” tryb wyłaniania kandydatów, terminy sporządzania uzasadnień); jego założenia przygotowali byli sędziowie TK pod kierunkiem Prezesa TK. Jako projekt nie wszedł w życie: prace w Sejmie (od 29 sierpnia 2013 r.; podkomisja pracowała ponad półtora roku) zakończyły się uchwaleniem ustawy z 25 czerwca 2015 r. W podkomisji usunięto możliwość zgłaszania kandydatów na sędziów przez podmioty spoza Sejmu, a przepisu przejściowego art. 137 nie było w projekcie – dodano go w komisji 12 maja 2015 r. Data skierowania projektu (10 czy 11 lipca 2013 r.) nie została potwierdzona w druku sejmowym.35,36
Ustawa z dnia 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym
Sejm uchwalił ją 27 maja 2015 r. (261 za, 144 przeciw, 11 wstrzymujących się; za głosowały PO, PSL i SLD, przeciw PiS i Zjednoczona Prawica), a 25 czerwca 2015 r. rozpatrzył poprawki Senatu; podpisał ją Prezydent B. Komorowski 21 lipca 2015 r., ogłoszono ją 30 lipca 2015 r.; uchylił ją art. 91 ustawy z 22 lipca 2016 r. (w mocy od 16 sierpnia 2016 r.). Art. 17–21: 15 sędziów wybieranych indywidualnie bezwzględną większością głosów na 9 lat, bez ponownego wyboru; wiek 40–67 lat (art. 18); wnioski Prezydium Sejmu lub co najmniej 50 posłów składane nie później niż 3 miesiące przed upływem kadencji (art. 19); ślubowanie wobec Prezydenta (art. 21 ust. 1), a odmowa – równoznaczna ze zrzeczeniem się stanowiska (art. 21 ust. 2); ustawa, podobnie jak ustawa z 1997 r., nie określała początku kadencji ani terminu ślubowania. Art. 12: Prezesa i Wiceprezesa powołuje Prezydent spośród dwóch kandydatów Zgromadzenia Ogólnego; art. 43 odsyłał odpowiednio do ustawy o SN, „w tym w zakresie stosunku służbowego”. Przepis przejściowy art. 137 (zgłoszony w komisji przez posła PO R. Kropiwnickiego) dawał 30 dni od wejścia ustawy w życie na zgłoszenie kandydatów na miejsca zwalniane w 2015 r.; jego dosłowne brzmienie nie zostało pobrane. W wyroku K 34/15 z 3 grudnia 2015 r. TK uznał art. 137 za zgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji co do kadencji upływających 6 listopada 2015 r., a za niezgodny co do kadencji upływających 2 i 8 grudnia 2015 r., zaś art. 21 ust. 1 – za niezgodny, jeśli rozumieć go inaczej niż jako nakładający na Prezydenta obowiązek „niezwłocznego” odebrania ślubowania.37,38,39,40,41,42,10,43
Uchwała Sejmu z listopada 2015 r. zmieniająca art. 30 Regulaminu Sejmu niezweryfikowane
Według pl.wikipedii Sejm 26 listopada 2015 r. zmienił art. 30 Regulaminu Sejmu, który reguluje procedurę wyboru sędziów TK. W rejestrze głosowań 2. posiedzenia Sejmu VIII kadencji głosowanie nr 29 z 25 listopada 2015 r. dotyczyło „uchwały regulaminowej”; nie sprawdzono, czy chodzi o tę zmianę. Numer M.P., dokładna data i treść zmiany nie zostały ustalone.44,45
Ustawa z dnia 19 listopada 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym
Projekt PiS (sprawozdanie komisji – druk nr 20 Sejmu VIII kadencji z 18 listopada 2015 r.); ustawę podpisał Prezydent A. Duda, ogłoszono ją 20 listopada 2015 r., weszła w życie po 14 dniach. Zmiany: Prezesa i Wiceprezesa Prezydent powołuje na 3 lata spośród co najmniej trzech kandydatów ZO, z możliwością jednokrotnego ponownego powołania (art. 12 ust. 1–2); wniosek o wybór sędziego – 30 dni przed upływem kadencji (art. 19 ust. 2); ślubowanie przed Prezydentem „w terminie 30 dni od dnia wyboru” (art. 21 ust. 1) i kadencja od dnia ślubowania (nowy art. 21 ust. 1a); uchylenie art. 136–137 i nowy art. 137a (7 dni na wnioski dotyczące kadencji kończących się w 2015 r.); wygaśnięcie kadencji urzędujących Prezesa i Wiceprezesa po 3 miesiącach (art. 2). Wyrokiem K 35/15 z 9 grudnia 2015 r. (Dz.U. 2015 poz. 2147) TK uznał za niezgodne z Konstytucją m.in. możliwość ponownego powołania Prezesa i Wiceprezesa, słowa „w terminie 30 dni od dnia wyboru”, art. 21 ust. 1a, art. 137a w zakresie miejsca zwolnionego 6 listopada 2015 r. oraz art. 2.46,47,48,49
Uchwała Sejmu RP z dnia 25 listopada 2015 r. „w sprawie stwierdzenia braku mocy prawnej” uchwały z 8 października 2015 r. o wyborze Romana Hausera na sędziego TK
Podjęta na 2. posiedzeniu Sejmu VIII kadencji (druk nr 42, głosowanie nr 23 o 23:46:34): 270 za, 40 przeciw, 1 wstrzymujący się, 149 niegłosujących; ogłoszona w M.P. 26 listopada 2015 r., podpisana przez Marszałka M. Kuchcińskiego. Odnosi się do uchwały z 8 października 2015 r. (M.P. 2015 poz. 1038) i – jak każda z pięciu uchwał z tego dnia – zawiera wezwanie do Prezydenta, by nie przyjmował ślubowania od wskazanej w niej osoby. W postanowieniu U 8/15 z 7 stycznia 2016 r. TK umorzył postępowanie dotyczące tych uchwał, traktując je jako wyraz stanowiska politycznego bez skutku prawnego dla wcześniejszego wyboru. Uchwała Sejmu z 6 marca 2024 r. (M.P. 2024 poz. 198) uznała tę uchwałę za pozbawioną mocy prawnej.50,45,48,51
Uchwała Sejmu RP z dnia 25 listopada 2015 r. „w sprawie stwierdzenia braku mocy prawnej” uchwały z 8 października 2015 r. o wyborze Andrzeja Jakubeckiego na sędziego TK
Podjęta na 2. posiedzeniu Sejmu VIII kadencji (druk nr 43, głosowanie nr 24 o 23:47:32): 273 za, 43 przeciw, 1 wstrzymujący się, 143 niegłosujących; ogłoszona w M.P. 26 listopada 2015 r., podpisana przez Marszałka M. Kuchcińskiego. Odnosi się do uchwały z 8 października 2015 r. (M.P. 2015 poz. 1039) i – jak każda z pięciu uchwał z tego dnia – zawiera wezwanie do Prezydenta, by nie przyjmował ślubowania od wskazanej w niej osoby. W postanowieniu U 8/15 z 7 stycznia 2016 r. TK umorzył postępowanie dotyczące tych uchwał, traktując je jako wyraz stanowiska politycznego bez skutku prawnego dla wcześniejszego wyboru. Uchwała Sejmu z 6 marca 2024 r. (M.P. 2024 poz. 198) uznała tę uchwałę za pozbawioną mocy prawnej.52,45,48,51
Uchwała Sejmu RP z dnia 25 listopada 2015 r. „w sprawie stwierdzenia braku mocy prawnej” uchwały z 8 października 2015 r. o wyborze Bronisława Sitka na sędziego TK
Podjęta na 2. posiedzeniu Sejmu VIII kadencji (druk nr 44, głosowanie nr 25 o 23:48:26): 273 za, 42 przeciw, 1 wstrzymujący się, 144 niegłosujących; ogłoszona w M.P. 26 listopada 2015 r., podpisana przez Marszałka M. Kuchcińskiego. Odnosi się do uchwały z 8 października 2015 r. (M.P. 2015 poz. 1041) i – jak każda z pięciu uchwał z tego dnia – zawiera wezwanie do Prezydenta, by nie przyjmował ślubowania od wskazanej w niej osoby. W postanowieniu U 8/15 z 7 stycznia 2016 r. TK umorzył postępowanie dotyczące tych uchwał, traktując je jako wyraz stanowiska politycznego bez skutku prawnego dla wcześniejszego wyboru. Uchwała Sejmu z 6 marca 2024 r. (M.P. 2024 poz. 198) nie wymienia tej uchwały; za pozbawioną mocy prawnej uznała natomiast samą uchwałę z 8 października 2015 r. o wyborze Bronisława Sitka.53,45,48,51
Uchwała Sejmu RP z dnia 25 listopada 2015 r. „w sprawie stwierdzenia braku mocy prawnej” uchwały z 8 października 2015 r. o wyborze Krzysztofa Ślebzaka na sędziego TK
Podjęta na 2. posiedzeniu Sejmu VIII kadencji (druk nr 46, głosowanie nr 27 o 23:50:13): 273 za, 42 przeciw, 1 wstrzymujący się, 144 niegłosujących; ogłoszona w M.P. 26 listopada 2015 r., podpisana przez Marszałka M. Kuchcińskiego. Odnosi się do uchwały z 8 października 2015 r. (M.P. 2015 poz. 1040) i – jak każda z pięciu uchwał z tego dnia – zawiera wezwanie do Prezydenta, by nie przyjmował ślubowania od wskazanej w niej osoby. W postanowieniu U 8/15 z 7 stycznia 2016 r. TK umorzył postępowanie dotyczące tych uchwał, traktując je jako wyraz stanowiska politycznego bez skutku prawnego dla wcześniejszego wyboru. Uchwała Sejmu z 6 marca 2024 r. (M.P. 2024 poz. 198) uznała tę uchwałę za pozbawioną mocy prawnej.54,45,48,51
Uchwała Sejmu RP z dnia 25 listopada 2015 r. „w sprawie stwierdzenia braku mocy prawnej” uchwały z 8 października 2015 r. o wyborze Andrzeja Jana Sokali na sędziego TK
Podjęta na 2. posiedzeniu Sejmu VIII kadencji (druk nr 45, głosowanie nr 26 o 23:49:20): 272 za, 42 przeciw, 1 wstrzymujący się, 145 niegłosujących; ogłoszona w M.P. 26 listopada 2015 r., podpisana przez Marszałka M. Kuchcińskiego. Odnosi się do uchwały z 8 października 2015 r. (M.P. 2015 poz. 1042) i – jak każda z pięciu uchwał z tego dnia – zawiera wezwanie do Prezydenta, by nie przyjmował ślubowania od wskazanej w niej osoby. W postanowieniu U 8/15 z 7 stycznia 2016 r. TK umorzył postępowanie dotyczące tych uchwał, traktując je jako wyraz stanowiska politycznego bez skutku prawnego dla wcześniejszego wyboru. Uchwała Sejmu z 6 marca 2024 r. (M.P. 2024 poz. 198) nie wymienia tej uchwały; za pozbawioną mocy prawnej uznała natomiast samą uchwałę z 8 października 2015 r. o wyborze Andrzeja Jana Sokali.55,45,48,51
Ustawa z dnia 22 grudnia 2015 r. nowelizująca ustawę o Trybunale Konstytucyjnym
Według komunikatu TK ustawa wprowadziła m.in.: uchwały Zgromadzenia Ogólnego większością 2/3 przy obecności co najmniej 13 sędziów; pełny skład liczący co najmniej 13 sędziów i wyroki w pełnym składzie większością 2/3; rozpoznawanie spraw według kolejności wpływu; terminy rozpraw 6 miesięcy (pełny skład) i 3 miesiące (pozostałe składy); wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przez Prezydenta lub Ministra Sprawiedliwości; złożenie sędziego z urzędu przez Sejm na wniosek ZO. Według encyklopedii Senat przyjął ją bez poprawek 23–24 grudnia, Prezydent podpisał 28 grudnia 2015 r., a weszła w życie z dniem ogłoszenia (daty ogłoszenia notatki nie podają). Wyrokiem K 47/15 z 9 marca 2016 r. (12 sędziów) TK uznał całą ustawę za niezgodną z art. 7, 112, 119 ust. 1 Konstytucji i z zasadą poprawnej legislacji (art. 2). Rząd B. Szydło odmówił publikacji tego wyroku; ogłoszono go dopiero 5 czerwca 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 1077) z nagłówkiem stwierdzającym, że wydano go z naruszeniem ustawy z 25 czerwca 2015 r. i że dotyczy aktu, który utracił moc.48,56,44,57
Tekst jednolity ustawy z 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. 2016 poz. 293)
Jedyny tekst jednolity ustawy o TK z 2015 r. odnaleziony w wyszukiwarce ELI; dla ustawy z 1997 r. w latach 1997–2015 tekstu jednolitego nie ogłoszono. Według pl.wikipedii tekst jednolity ustawy o TK ogłoszono 7 marca 2016 r.; notatki nie ustalają, czy chodzi o tę pozycję.41,44
Ustawa z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym
Ogłoszona 1 sierpnia 2016 r., w mocy po 14 dniach (art. 92); art. 91 uchylił ustawę z 25 czerwca 2015 r. Art. 6 regulował wybór sędziów i ślubowanie wobec Prezydenta; art. 89 nakazywał ogłosić w ciągu 30 dni rozstrzygnięcia wydane przed 20 lipca 2016 r. z naruszeniem ustawy z 2015 r., z wyjątkiem dotyczących aktów, które utraciły moc; art. 90 nakazywał Prezesowi TK „włączać do składów orzekających i przydzielać sprawy” sędziom, którzy ślubowali przed Prezydentem, a nie podjęli obowiązków. W wyroku K 39/16 z 11 sierpnia 2016 r. TK uznał m.in. art. 89 i 90 za niezgodne z Konstytucją; wyrok ogłoszono 5 czerwca 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 1078). Ustawę uchylił z dniem 20 grudnia 2016 r. art. 3 ustawy z 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające, przy czym jej art. 18 ust. 1, 4 i 5 obowiązywały do 1 stycznia 2018 r.58,59,60
Ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym
Uchwalona 30 listopada 2016 r. (228 za, 200 przeciw, 6 wstrzymujących się); w mocy od 3 stycznia 2017 r., przy czym art. 1–6 od 20 grudnia 2016 r., a art. 16–32 od 1 stycznia 2018 r.; jedyna nowelizacja – Dz.U. 2019 poz. 125, tekst jednolity – Dz.U. 2019 poz. 2393; według ELI obowiązuje i nie została uchylona. Zgromadzenie Ogólne przedstawia Prezydentowi kandydatów na Prezesa i Wiceprezesa (art. 6 ust. 2) i podejmuje uchwały bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej 2/3 sędziów; do podjęcia uchwały wymagana jest obecność Prezesa, z wyjątkiem uchwały o kandydatach na Prezesa (art. 8 ust. 1–2). Prezesa powołuje Prezydent spośród kandydatów ZO na 6 lat, bez ponownego powołania (art. 10); do czasu powołania pracami TK kieruje sędzia o najdłuższym łącznym stażu, a w Zgromadzeniu wybierającym kandydatów biorą udział tylko sędziowie, którzy złożyli ślubowanie wobec Prezydenta (art. 11 ust. 2 i 5). Wiceprezes zastępuje Prezesa w zakresie jego pisemnego upoważnienia, a gdy upoważnienie Wiceprezesa ani innego sędziego nie jest możliwe – Prezesa zastępuje sędzia z art. 11 ust. 2 (art. 12 ust. 2–4); Regulamin TK ogłasza się w Monitorze Polskim (art. 15 ust. 2). Pełny skład to co najmniej 11 sędziów (art. 37 ust. 2), a Prezes wyznacza składy według kolejności alfabetycznej (art. 38 ust. 1); brzmienia przepisu o publikacji orzeczeń (art. 114) nie zweryfikowano, bo pobrany tekst urywa się na art. 109.61,62,63,64
Ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego
Ogłoszona 19 grudnia 2016 r.; w mocy od 3 stycznia 2017 r., przy czym art. 1–6, 16, 17, 19, 31 i 35 od 20 grudnia 2016 r.; tekst jednolity – Dz.U. 2018 poz. 1422; zmiany – Dz.U. 2017 poz. 1947 i Dz.U. 2026 poz. 26 (od 1 stycznia 2027 r.); według ELI obowiązuje. Art. 2: Trybunał składa się z 15 sędziów wybieranych przez Sejm na 9 lat; art. 4: wybrany sędzia składa ślubowanie wobec Prezydenta RP, a odmowa złożenia ślubowania jest równoznaczna ze zrzeczeniem się stanowiska; art. 5: stosunek służbowy nawiązuje się z chwilą złożenia ślubowania, a Prezes TK przydziela sprawy. Art. 18: mandat wygasa m.in. wskutek śmierci, zrzeczenia się, prawomocnego skazania za umyślne przestępstwo lub orzeczenia dyscyplinarnego o złożeniu z urzędu; art. 19: w sprawach nieuregulowanych stosuje się odpowiednio przepisy o sędziach SN; art. 20–23: pociągnięcie do odpowiedzialności karnej wymaga zgody Zgromadzenia Ogólnego (wniosek do Prezesa TK, uchwała bezwzględną większością w terminie miesiąca). Art. 24–29: odpowiedzialność dyscyplinarna przed sądami dyscyplinarnymi złożonymi z sędziów TK (3 i 5 sędziów), z karami od upomnienia do złożenia z urzędu; art. 30: w sprawach dyscyplinarnych nieuregulowanych – odpowiednio PUSP i k.p.k.; ustawa nie zawiera przepisu o zawieszeniu sędziego ani o „natychmiastowej przerwie” w czynnościach. Art. 4 ust. 1 był przedmiotem wyroku TK z 12 maja 2026 r. (K 3/26), który uznał go za niezgodny z Konstytucją w rozumieniu nakładającym na Prezydenta obowiązek odebrania ślubowania; rząd nie uznaje tego wyroku za wiążący.65,66,27,67,68
Ustawa z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające (ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed TK oraz o statusie sędziów TK)
Uchwalona 13 grudnia 2016 r. (229 za, 198 przeciw, 4 wstrzymujące się), ogłoszona 19 grudnia 2016 r.; art. 1–3, 12 i 16–22 obowiązują od 20 grudnia 2016 r., pozostałe przepisy po 14 dniach, a art. 4, 5 i 8 od 1 stycznia 2018 r.; art. 1–3 określają wejście w życie ustaw o organizacji i o statusie oraz uchylają ustawę z 22 lipca 2016 r. Art. 17–18: do czasu powołania Prezesa Prezydent w drodze postanowienia powierza pełnienie obowiązków Prezesa sędziemu o najdłuższym stażu (w sądownictwie lub na stanowiskach prawniczych w administracji centralnej – dokładne brzmienie do potwierdzenia), a p.o. Prezesa przydziela sprawy sędziom, którzy złożyli ślubowanie wobec Prezydenta; art. 11 ust. 2 ustawy o organizacji nie stosuje się. Art. 19: rozstrzygnięcia TK podjęte z naruszeniem ustaw z 2015 i 2016 r. ogłasza się po zarządzeniu p.o. Prezesa, z wyjątkiem dotyczących aktów, które utraciły moc. Art. 20–22: procedura przedstawienia kandydatów na Prezesa z udziałem tylko sędziów ślubujących wobec Prezydenta, kandydat z co najmniej 5 głosami i bez wymogu kworum 2/3 z art. 8 ustawy o organizacji. Na tej podstawie Prezydent postanowieniem z 20 grudnia 2016 r. (M.P. 2016 poz. 1229) powierzył obowiązki Prezesa J. Przyłębskiej, a ustawa nie przejęła rozwiązania z art. 90 ustawy z 22 lipca 2016 r.60,69,70,71
Regulamin Trybunału Konstytucyjnego – uchwała Zgromadzenia Ogólnego Sędziów TK z lipca 2017 r. (M.P. 2017 poz. 767)
Regulamin TK uchwala Zgromadzenie Ogólne (art. 6 ust. 2 ustawy o organizacji), a Prezes zarządza jego ogłoszenie w Monitorze Polskim (art. 15 ust. 2). Według wyszukiwarki ELI Zgromadzenie uchwaliło nowy Regulamin 27 lipca 2017 r.; inna notatka przypuszcza datę 3 lipca 2017 r. Metadane ELI ustawy o organizacji wymieniają jako akty wykonawcze M.P. 2017 poz. 767 i M.P. 2020 poz. 103 (charakter tego drugiego aktu nie został ustalony); postanowień Regulaminu o zastępowaniu Prezesa nie zweryfikowano.61,72,63
Ustawa z dnia 3 listopada 2017 r. zmieniająca m.in. ustawę o statusie sędziów TK (Dz.U. 2017 poz. 1947)
Metadane ELI wymieniają ją wśród aktów zmieniających ustawę o statusie sędziów TK. Tytuł i zakres zmiany nie zostały ustalone w notatkach.65
Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym niezweryfikowane
Przywoływana w łańcuchu odesłań, na który powołano się w zarządzeniu A. Korwin-Piotrowskiej z 30 października 2026 r.: art. 19 ustawy o statusie sędziów TK (odpowiednie stosowanie przepisów o sędziach SN) → art. 10 § 1 ustawy o SN → art. 130 § 1 PUSP. Dosłowne brzmienie art. 10 § 1 i to, czy ustawa o SN zawiera własne odpowiedniki art. 129–130 PUSP, nie zostały ustalone.73,74
Ustawa z 2018 r. dotycząca publikacji wyroków TK z 2016 r. niezweryfikowane
Projekt PiS złożony 22 marca 2018 r.; według pl.wikipedii Sejm uchwalił ustawę 12 kwietnia 2018 r., Prezydent podpisał ją 2 maja 2018 r., a weszła w życie 23 maja 2018 r. 29 maja 2018 r. Prezes TK J. Przyłębska zarządziła publikację wyroków K 47/15, K 39/16 i K 44/16; K 47/15 i K 39/16 ogłoszono 5 czerwca 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 1077 i 1078). Numer Dz.U. tej ustawy, jej dokładna data i związek z art. 19 przepisów wprowadzających nie zostały zweryfikowane.44,56,59
Tekst jednolity ustawy o statusie sędziów Trybunału Konstytucyjnego (Dz.U. 2018 poz. 1422)
Według ELI jedyny tekst jednolity ustawy o statusie; na nim oparto streszczenia art. 1–38 w notatkach. Nie uwzględnia zmiany z Dz.U. 2026 poz. 26 (od 1 stycznia 2027 r.); dokładne brzmienie art. 3, 4, 19 i 26 wymaga potwierdzenia w ISAP.27,65
Tekst jednolity ustawy o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz.U. 2019 poz. 2393)
Tekst, na którym opierają się omówienia przepisów o Zgromadzeniu Ogólnym, Prezesie i składach w sporach z lat 2023–2026. Metadane ELI nie wykazują aktów zmieniających z lat 2020–2026, odnotowują natomiast orzeczenie TK ogłoszone w Dz.U. 2023 poz. 2698 (nie ustalono, którego przepisu dotyczy). Pobrana treść urywa się na art. 109.63,75,61
Tekst jednolity ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. 2024 poz. 334)
Najnowszy tekst jednolity PUSP według ELI; wcześniejsze teksty jednolite: Dz.U. 2013/427, 2015/133, 2016/2062, 2018/23, 2019/52, 2020/365, 2020/2072 i 2023/217. Na tym tekście zweryfikowano (przez arslege.pl) brzmienie art. 130, na który powołano się w zarządzeniu A. Korwin-Piotrowskiej z 30 października 2026 r. dotyczącym Prezesa TK.25,26
Senacki projekt zmiany Konstytucji dotyczący Trybunału Konstytucyjnego (2024)
Inicjatywa senatorów koalicji rządzącej złożona na początku marca 2024 r.; prace w Senacie ogłoszono 2 maja 2024 r. Projekt przewidywał m.in. rozproszoną kontrolę konstytucyjności przez sądy, 4-letnią karencję dla osób pełniących funkcje polityczne i 3-letnią kadencję Prezesa TK; według Komisji Europejskiej miał zapobiegać masowym wyborom sędziów w trakcie jednej kadencji Sejmu. 24 lipca 2024 r. projekt był nadal w Senacie; jego dalszy los, numer druku i ewentualne wniesienie do Sejmu nie zostały ustalone.76,77,78
Uchwała Sejmu RP z dnia 6 marca 2024 r. w sprawie usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego lat 2015–2023 w kontekście działalności Trybunału Konstytucyjnego
Podjęta przez Sejm X kadencji (druk nr 226; 240 za, 197 przeciw, 0 wstrzymujących się), ogłoszona 11 marca 2024 r., podpisana przez Marszałka S. Hołownię; w preambule powołuje się na art. 7 i 194 ust. 1 Konstytucji, art. 6 ust. 1 EKPC, wyroki TK K 34/15 i K 35/15 oraz wyroki ETPC Xero Flor i M.L. p. Polsce. Sejm stwierdza w niej, że 10 uchwał z lat 2015–2018 (wybór B. Sitka i A.J. Sokali z 8 października 2015 r.; trzy uchwały z 25 listopada 2015 r. dotyczące wyboru R. Hausera, A. Jakubeckiego i K. Ślebzaka; wybór M. Muszyńskiego, H. Ciocha i L. Morawskiego z 2 grudnia 2015 r., J. Piskorskiego z 15 września 2017 r. i J. Wyrembaka z 26 stycznia 2018 r.) podjęto z rażącym naruszeniem prawa i są pozbawione mocy prawnej, a M. Muszyński, J. Piskorski i J. Wyrembak nie są sędziami TK. Kwestionuje status J. Przyłębskiej jako Prezesa (powołanie bez uchwały Zgromadzenia Ogólnego; ewentualnie upływ 6-letniej kadencji 21 grudnia 2022 r.), postuluje „ponowne utworzenie” TK z udziałem opozycji i apeluje do sędziów TK o rezygnację. Komisja Europejska opisała uchwałę jako niewiążącą prawnie; TK w wyroku U 5/24 z 28 maja 2024 r. uznał ją za niezgodną z art. 7 w zw. z art. 87 ust. 1 oraz art. 10 w zw. z art. 173 i art. 190 ust. 1 Konstytucji (wyrok nie został opublikowany).51,79,78,80
Ustawa z dnia 12 lipca 2024 r. dotycząca Krajowej Rady Sądownictwa (skierowana do TK)
Według raportu Komisji Europejskiej o praworządności z 2025 r. Prezydent skierował tę ustawę, obok ustaw o TK z 13 września 2024 r., do Trybunału Konstytucyjnego i w lipcu 2025 r. nie weszła ona w życie. Rozstrzygnięcie TK w tej sprawie (stan na 31 grudnia 2025 r.) nie zostało ustalone.81
Ustawa z dnia 13 września 2024 r. o Trybunale Konstytucyjnym (nie weszła w życie)
Projekt poselski (druk nr 253) wniesiony 6 marca 2024 r.; Sejm uchwalił ustawę 24 lipca 2024 r. (242 za, 202 przeciw), 13 września 2024 r. rozpatrzył poprawki Senatu (stąd data „13 września 2024 r.”) i 16 września 2024 r. przekazał ją Prezydentowi. Przewidywała m.in. 14-dniowy termin na odebranie ślubowania przez Prezydenta i – przy jego bezczynności – ślubowanie przed notariuszem, szerszy krąg podmiotów zgłaszających kandydatów, wybór sędziów większością 3/5 oraz składy dyscyplinarne z udziałem sędziów w stanie spoczynku. 7 października 2024 r. Prezydent A. Duda skierował ją do TK w trybie kontroli prewencyjnej (art. 122 ust. 3 Konstytucji). W wyroku Kp 3/24 z 29 lipca 2025 r. (11 sędziów; zdania odrębne J. Steliny, W. Sycha i A. Zielonackiego) TK uznał m.in. art. 16 ust. 2, art. 20 ust. 2–3 oraz art. 34–35 za niezgodne z Konstytucją i nierozerwalnie związane z całą ustawą, co według TK obligowało Prezydenta do odmowy podpisu; ustawa nie weszła w życie.82,77,78,83,18,84
Ustawa z dnia 13 września 2024 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o Trybunale Konstytucyjnym (nie weszła w życie)
Projekt poselski (druk nr 254) wniesiony 6 marca 2024 r.; Sejm uchwalił go 24 lipca 2024 r. (242 za, 200 przeciw), 13 września 2024 r. przyjął poprawki Senatu; Prezydent skierował ustawę do TK 7 października 2024 r., a TK rozpoznał ją łącznie z ustawą o TK pod sygnaturą Kp 3/24. Przewidywała m.in. uchylenie trzech ustaw z 2016 r., uznanie orzeczeń wydanych z udziałem „osób nieuprawnionych do orzekania” za „nieważne”, przedterminowe zakończenie funkcji Prezesa TK, przejęcie jego obowiązków przez najstarszego stażem sędziego i miesięczny termin na przejście pozostałych sędziów w stan spoczynku. W Kp 3/24 (29 lipca 2025 r.) TK uznał m.in. art. 10, przepisy posługujące się pojęciem „osoby nieuprawnionej do orzekania” i art. 14 ust. 1 (zakończenie funkcji Prezesa) za niezgodne z Konstytucją i nierozerwalnie związane z całą ustawą; ustawa nie weszła w życie. Komisja Europejska przypisywała projekty rządowi, a dane Sejmu wskazują projekty poselskie.85,77,78,18
Uchwała nr 162 Rady Ministrów z dnia 18 grudnia 2024 r. w sprawie przeciwdziałania negatywnym skutkom kryzysu konstytucyjnego w obszarze sądownictwa
Powołując się na uchwałę Sejmu z 6 marca 2024 r. oraz orzecznictwo ETPC (m.in. Xero Flor, M.L.) i TSUE, Rada Ministrów przyjmuje, że TK w obecnym składzie nie może wykonywać zadań z art. 188–189 Konstytucji (§ 1 ust. 1–2), że art. 7 Konstytucji obejmuje także publikację aktów (§ 1 ust. 3) i że „nie jest dopuszczalne ogłaszanie dokumentów, które zostały wydane przez organ nieuprawniony” (§ 1 ust. 5). § 2 dotyczy KRS i SN (m.in. rekomendacja „niekonfrontacyjnej” adnotacji przy publikowanych aktach KRS i SN, nie TK); wykonanie powierzono Prezesowi Rady Ministrów i Ministrowi Sprawiedliwości (§ 3), a uchwała weszła w życie z dniem podjęcia (§ 4). Stała się formalną podstawą niepublikowania orzeczeń TK, które rząd stosował od marca 2024 r.; Komisja Wenecka (wg relacji z 6 grudnia 2024 r.) rekomendowała publikację wyroków, ewentualnie z adnotacją.86,78,87
Ustawa z dnia 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw
Ogłoszona 12 stycznia 2026 r.; wchodzi w życie etapami (27 stycznia, 13 kwietnia i 1 października 2026 r. oraz 1 stycznia 2027 r.) i zmienia ok. 34 ustawy. Zmienia ustawę o statusie sędziów TK ze skutkiem od 1 stycznia 2027 r.; nie ustalono, których przepisów dotyczy ta zmiana (notatki przypuszczają, że kwestii ubezpieczeniowych). Nie zmienia ustawy o organizacji TK.88
Uchwała Sejmu RP z marca 2026 r. w sprawie działań niezbędnych do zapewnienia spełniania przez Trybunał Konstytucyjny wymogów sądu ustanowionego na mocy prawa, niezawisłego i bezstronnego niezweryfikowane
Przyjęta 235 głosami za, przy 197 przeciw i 0 wstrzymujących się; projekt wniosła grupa ponad 30 posłów KO, Lewicy, PSL-TD, Centrum i Polski 2050. Źródła różnią się co do daty – 12 czy 13 marca 2026 r. (rozstrzygnie nagłówek M.P.). Według relacji prasowych uchwała stwierdza, że TK „przestał spełniać swoją funkcję jako organ bezstronny i niezawisły”, powołuje się na orzecznictwo SN, NSA, ETPC i TSUE oraz na uchwałę z 6 marca 2024 r. i uznaje za konieczne ukształtowanie składu TK zgodnie ze standardem sądu ustanowionego ustawą, w tym wybór sędziów na wolne miejsca; 13 marca 2026 r. Sejm wybrał sześć osób na wolne miejsca w TK. Tytuł pochodzi z bazy aktów Prawo.pl; tekstu uchwały nie pobrano z Monitora Polskiego.89,90,91,92
Trybunał Konstytucyjny
U 1/86: Orzeczenie w sprawie rozporządzenia Rady Ministrów o użytkowaniu wieczystym i sprzedaży mienia państwowego
Pierwsze orzeczenie w historii TK. Na wniosek Prezydium WRN we Wrocławiu (23 stycznia 1986 r.) Trybunał w składzie: Kazimierz Działocha (przewodniczący), Stanisław Pawela (sprawozdawca), Remigiusz Orzechowski, orzekł zgodnie z wnioskiem o niezgodności rozporządzenia Rady Ministrów z 16 września 1985 r. dotyczącego użytkowania wieczystego i sprzedaży mienia państwowego. Przedstawiciel rządu wnosił o oddalenie wniosku, Prokurator Generalny uznał go za zasadny; Orzechowski złożył pierwsze zdanie odrębne w historii TK, a po odrzuceniu wniosku o rozpoznanie sprawy w pełnym składzie — ponowne zdanie odrębne.2,1
: Orzeczenie o przepisie pozwalającym ustalać ceny gruntów „oświadczeniem” (wniosek RPO)
Na wniosek RPO prof. Tadeusza Zielińskiego TK orzekł o niekonstytucyjności przepisu pozwalającego władzom ustalać ceny gruntów „oświadczeniem”. Według „Tygodnika Powszechnego” Sejm orzeczenia ani nie przyjął, ani nie odrzucił. Sygnatury sprawy nie ustalono.93
W 6/93: Uchwała w sprawie wykładni art. 7 ust. 2 ustawy o TK (skutek nierozpatrzenia orzeczenia przez Sejm)
Powszechnie obowiązująca wykładnia ustalona w pełnym składzie pod przewodnictwem wiceprezesa Leonarda Łukaszuka, na wniosek RPO: Sejm ma obowiązek rozpatrzyć orzeczenie TK o niezgodności ustawy z Konstytucją; jeżeli nie rozpatrzy go w terminie 6 miesięcy, orzeczenie zachowuje moc, a ustawa traci moc z dniem ogłoszenia obwieszczenia Prezesa TK. Rozwiązanie Sejmu i Senatu zawiesza bieg terminu.94,6
ustalenie sąduK 29/15: Umorzenie postępowania w sprawie ustawy o TK z 25 czerwca 2015 r. (wniosek posłów PiS)
TK umorzył postępowanie wszczęte 23 października 2015 r. wnioskiem grupy posłów PiS dotyczącym licznych przepisów ustawy z 25 czerwca 2015 r. o TK, po cofnięciu wniosku przez wnioskodawców 10 listopada 2015 r.95
K 34/15: Wyrok w sprawie ustawy z 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym
TK orzekł, że art. 137 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o TK jest zgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji w zakresie sędziów, których kadencja upływała 6 listopada 2015 r., a niezgodny w zakresie sędziów, których kadencja upływała 2 i 8 grudnia 2015 r. Orzekł też, że art. 21 ust. 1 tej ustawy, rozumiany inaczej niż jako nakładający na Prezydenta obowiązek niezwłocznego odebrania ślubowania od sędziego wybranego przez Sejm, jest niezgodny z art. 194 ust. 1; pozostałe badane przepisy (m.in. o powoływaniu Prezesa i Wiceprezesa oraz o immunitecie) uznał za zgodne z Konstytucją, a w pozostałym zakresie umorzył postępowanie. W uzasadnieniu wskazał, że Sejm danej kadencji wybiera sędziów na miejsca zwalniane w tej kadencji, a Prezydent nie ma kompetencji do odmowy przyjęcia ślubowania ani do oceny konstytucyjności podstawy wyboru.96,10,97
ustalenie sąduK 35/15: Wyrok w sprawie nowelizacji ustawy o TK z 19 listopada 2015 r.
TK uznał tryb uchwalenia ustawy z 19 listopada 2015 r. za zgodny z Konstytucją, ale orzekł, że niezgodne z nią są: możliwość ponownego powołania Prezesa i Wiceprezesa (art. 12 ust. 1 zd. 2), słowa „w terminie 30 dni od dnia wyboru” w przepisie o ślubowaniu (art. 21 ust. 1), rozpoczęcie kadencji sędziego z dniem ślubowania (art. 21 ust. 1a), art. 137a w zakresie zgłoszenia kandydata na miejsce sędziego, którego kadencja upłynęła 6 listopada 2015 r., oraz wygaszenie kadencji urzędujących Prezesa i Wiceprezesa (art. 2). Według streszczenia TK kadencja sędziego biegnie od wyboru, a nowe zgłoszenia na miejsca zwolnione 6 listopada prowadziłyby do obsadzenia większej liczby miejsc, niż przewiduje Konstytucja; TK nie oceniał prawidłowości poszczególnych wyborów. W pozostałym zakresie umorzył postępowanie.98,95
ustalenie sąduU 8/15: Postanowienie w sprawie uchwał Sejmu z 25 listopada i 2 grudnia 2015 r.
TK umorzył na posiedzeniu niejawnym postępowanie z wniosku grupy posłów PO, uznając, że uchwały Sejmu o wyborze sędziów nie są aktami normatywnymi i nie podlegają jego merytorycznej kontroli. W uzasadnieniu stwierdził, że uchwały z 25 listopada 2015 r. „o braku mocy prawnej” są wyrazem stanowiska politycznego bez skutku prawnego dla wyboru z 8 października 2015 r., w którym nie stwierdził oczywistej wady powodującej jego nieistnienie, a ocena uchwał z 2 grudnia 2015 r. zależy od tego, czy miejsca były już obsadzone, co przesądził wyrok K 34/15.95
ustalenie sąduK 47/15: Wyrok w sprawie ustawy z 22 grudnia 2015 r. zmieniającej ustawę o TK
Po rozprawie 8 marca 2016 r. TK orzekł, że ustawa z 22 grudnia 2015 r. w całości jest niezgodna z art. 7, 112 i 119 ust. 1 Konstytucji oraz z wynikającą z art. 2 zasadą poprawnej legislacji, choć zgodna z art. 186 ust. 1 i niesprzeczna z art. 123 ust. 1. W kolejnych punktach sentencji uznał za niekonstytucyjne poszczególne przepisy, m.in. o organizacji pracy TK, złożeniu sędziego z urzędu i postępowaniu dyscyplinarnym; w pozostałym zakresie umorzył postępowanie.99,44
ustalenie sąduK 39/16: Wyrok w sprawie ustawy z 22 lipca 2016 r. o TK (sprawy połączone K 39/16, K 40/16, K 41/16)
Orzekając na posiedzeniu niejawnym na podstawie ustawy z 25 czerwca 2015 r., TK uznał za niezgodne z Konstytucją m.in. art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. g, art. 38 ust. 3–6, art. 61 ust. 6, art. 68 ust. 5–7, art. 80 ust. 4, art. 83 ust. 2, art. 84–87, art. 89 i art. 90 ustawy z 22 lipca 2016 r. o TK – w tym przepis nakazujący Prezesowi TK włączenie do składów sędziów, którzy ślubowali przed Prezydentem, a nie podjęli obowiązków. Art. 83 ust. 1 uznał za zgodny z art. 2 Konstytucji w określonym rozumieniu.100,44,101
ustalenie sąduK 44/16: Wyrok dotyczący procedury wyboru Prezesa TK niezweryfikowane
Wyrok dotyczył procedury wyboru Prezesa TK. Według notatki prawnej, niezweryfikowanej w źródle pierwotnym, TK uznał za niekonstytucyjne przedstawianie kandydatów na Prezesa bez poparcia większości sędziów; pośrednio potwierdza to komunikat TSUE z 18 grudnia 2025 r. w sprawie C-448/23.101,102,44
ustalenie sąduK 1/17: Wyrok K 1/17 (przedmiot niepotwierdzony w źródle pierwotnym) niezweryfikowane
Według nagłówka Forsalu sprawa dotyczyła wniosku Prokuratora Generalnego Zbigniewa Ziobry w sprawie wyboru trzech sędziów TK w 2010 r. (łączne głosowanie) i trybu wyboru w Regulaminie Sejmu; nagłówek sugeruje umorzenie lub stwierdzenie niekonstytucyjności. Sentencja nie została odczytana.44,103,104,105
ustalenie sąduK 12/18: Wyrok w sprawie wyboru sędziów-członków KRS przez Sejm
Według Wikipedii TK orzekł, że wybór przez Sejm 15 sędziów-członków Krajowej Rady Sądownictwa jest zgodny z Konstytucją.44
ustalenie sąduU 1/17: Umorzenie sprawy uchwał Sejmu z 2010 r. o wyborze trzech sędziów TK
TK umorzył postępowanie z wniosku Prokuratora Generalnego Zbigniewa Ziobry z 11 stycznia 2017 r., który zaskarżył uchwały Sejmu z 2010 r. o wyborze Stanisława Rymara, Piotra Tulei i Marka Zubika.44
ustalenie sąduU 2/20: Wyrok w sprawie uchwały połączonych izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r.
Według Wikipedii TK orzekł, że uchwała połączonych izb Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2020 r. jest niezgodna z Konstytucją. Skład, sygnatura uchwały SN (w notatkach BSA I-4110-1/20, niezweryfikowana) i publikacja nie zostały potwierdzone.44
ustalenie sąduKpt 1/20: Postanowienie w sporze kompetencyjnym Sejm/Prezydent – SN (niezweryfikowane) niezweryfikowane
Notatki wymieniają jedynie postanowienie z 21 kwietnia 2020 r. w sporze kompetencyjnym między Sejmem i Prezydentem a Sądem Najwyższym; treść rozstrzygnięcia nie została zweryfikowana, bo nie pobrano żadnego źródła.106
niezweryfikowaneK 1/20: Wyrok w sprawie art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o planowaniu rodziny
TK orzekł stosunkiem głosów 11:2, że art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o planowaniu rodziny jest niezgodny z Konstytucją. Dane o składzie, wyniku i skuteczności pochodzą z opisu stanu faktycznego w wyroku ETPC M.L. p. Polsce (nr 40119/21, §§ 15–16, 21, 39, 169).107
ustalenie sąduP 7/20: Wyrok w sprawie środków tymczasowych TSUE dotyczących ustroju polskich sądów
Na pytanie prawne Sądu Najwyższego TK orzekł większością głosów, że art. 4 ust. 3 zd. 2 TUE w zw. z art. 279 TFUE jest niezgodny z art. 2, 7, 8 ust. 1 i 90 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim TSUE ultra vires nakłada środki tymczasowe dotyczące ustroju i funkcjonowania polskich sądów, a zasady pierwszeństwa i bezpośredniego stosowania (art. 91 ust. 1–3 Konstytucji) nie mają w tym zakresie zastosowania. Rozprawy odbyły się 28 kwietnia i 14 lipca 2021 r.108
ustalenie sąduK 3/21: Wyrok w sprawie zgodności wybranych przepisów TUE z Konstytucją
Na wniosek Prezesa Rady Ministrów TK orzekł, że: (1) art. 1 akapity pierwszy i drugi w zw. z art. 4 ust. 3 TUE są w opisanym zakresie niezgodne z art. 2, 8 i 90 ust. 1 Konstytucji; (2) art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE jest niezgodny z art. 2, 7, 8 ust. 1, 90 ust. 1, 178 ust. 1 i 190 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim prowadzi do pomijania Konstytucji lub stosowania przepisów uchylonych albo uznanych za niekonstytucyjne; (3) art. 19 ust. 1 akapit drugi w zw. z art. 2 TUE jest niezgodny z art. 2, 8 ust. 1, 90 ust. 1, 179, 144 ust. 3 pkt 17 i 186 ust. 1 Konstytucji w zakresie kontroli powołań sędziowskich i uchwał KRS. W pozostałym zakresie umorzył postępowanie.109
ustalenie sąduK 6/21: Wyrok w sprawie art. 6 ust. 1 zd. 1 EKPC w zakresie obejmowania TK pojęciem „sąd”
Na wniosek Prokuratora Generalnego TK orzekł jednogłośnie, że art. 6 ust. 1 zd. 1 EKPC: (1) w zakresie, w jakim pojęciem „sąd” obejmuje TK, jest niezgodny z art. 173 w zw. z art. 10 ust. 2, art. 175 ust. 1 i art. 8 ust. 1 Konstytucji; (2) w zakresie, w jakim przyznaje ETPC kompetencję do oceny legalności wyboru sędziów TK, jest niezgodny z art. 194 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1 Konstytucji. W pozostałym zakresie umorzył postępowanie.110
ustalenie sąduK 7/21: Wyrok w sprawie oceny ustaw o sądownictwie na podstawie art. 6 ust. 1 EKPC (niezweryfikowany) niezweryfikowane
Przedmiot sprawy według tytułu strony TK: dokonywanie przez sądy krajowe lub międzynarodowe, na podstawie art. 6 ust. 1 zd. 1 EKPC, oceny zgodności z Konstytucją i EKPC ustaw o ustroju sądownictwa, właściwości sądów i o KRS. Według notatki prawnej (niezweryfikowanej) TK uznał art. 6 EKPC w zakresie takiej oceny legalności powołań sędziów za niezgodny z Konstytucją; data, skład, sentencja i publikacja nie zostały zweryfikowane.111
niezweryfikowaneK 8/21: Orzeczenie TK z 11 grudnia 2023 r. (K 8/21) dot. art. 279 TFUE niezweryfikowane
Według raportu Komisji Europejskiej z 2024 r. sprawa dotyczyła art. 279 TFUE (środki tymczasowe TSUE). Notatki nie podają sentencji ani rodzaju orzeczenia.78
ustalenie organuKp 1/23: Wyrok w sprawie ustawy z 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym
Na wniosek Prezydenta w trybie kontroli prewencyjnej TK orzekł, że wskazane przepisy ustawy z 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o Sądzie Najwyższym oraz niektórych innych ustaw są niezgodne z art. 179 w zw. z art. 144 ust. 3 pkt 17, art. 178, art. 180 ust. 1 oraz art. 184 i 183 ust. 1 Konstytucji i są nierozerwalnie związane z całą ustawą. W pozostałym zakresie umorzył postępowanie.112,113,78
ustalenie sąduTs 9/24: Postanowienie tymczasowe TK dot. Prokuratora Krajowego (Ts 9/24)
Według raportu Komisji Europejskiej z 2024 r. Trybunał wydał postanowienie tymczasowe dotyczące Prokuratora Krajowego. Treści notatki nie podają.78
ustalenie organuU 5/24: Wyrok TK w sprawie uchwały Sejmu z 6 marca 2024 r. (U 5/24)
Uchwała Sejmu z 6 marca 2024 r. w sprawie usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego lat 2015–2023 jest niezgodna z art. 7 w zw. z art. 87 ust. 1 oraz z art. 10 w zw. z art. 173 i art. 190 ust. 1 Konstytucji; w pozostałym zakresie postępowanie umorzono (m.in. zarzut co do trybu podjęcia). Wyrok wydano jednomyślnie na wniosek grupy posłów; odczytał go Stanisław Piotrowicz.80,114,78
ustalenie sąduU 4/24: Wyrok TK w sprawie uchwały o sejmowej komisji śledczej (U 4/24)
Według Komisji Europejskiej Trybunał uznał uchwałę o powołaniu sejmowej komisji śledczej za niezgodną z Konstytucją (zbyt szeroki zakres, krótki termin).81
ustalenie sąduK 2/24: Wyrok TK w sprawie odwołań prezesów sądów (K 2/24)
Według Komisji Europejskiej Trybunał uznał odwołania prezesów sądów powszechnych bez wiążącej opinii KRS za niezgodne z Konstytucją.81
ustalenie sąduU 2/24: Wyrok TK w sprawie uchwały o drugiej komisji śledczej (U 2/24)
Według Komisji Europejskiej Trybunał uznał uchwałę o powołaniu kolejnej sejmowej komisji śledczej za niezgodną z Konstytucją (zbyt szeroki zakres, krótki termin).81
ustalenie sąduK 2/25: Wyrok TK w sprawie budżetu na 2025 r. (K 2/25) — dane sprzeczne niezweryfikowane
Według pisma TK do Senatu (za money.pl) wyrok z 6 maja 2025 r. dotyczył wynagrodzeń sędziów TK i był podstawą wpisania zaległych wynagrodzeń do budżetu na 2026 r.; według Komisji Europejskiej wyrok z 10 maja 2025 r. uznał za niekonstytucyjne cięcie budżetu KRS. Data i zakres pozostają niezweryfikowane; możliwe, że wyrok obejmował oba elementy ustawy budżetowej (hipoteza notatek).115,81
ustalenie sąduK 10/24: Wyrok TK w sprawie przepisów TFUE o polityce energetycznej (K 10/24)
Według Komisji Europejskiej Trybunał uznał art. 191 ust. 1 w zw. z art. 192 TFUE za niezgodne z Konstytucją w rozumieniu ograniczającym jednomyślność Rady w sprawach źródeł energii.81
ustalenie sąduKp 3/24: Wyrok TK w sprawie ustaw o TK z 13 września 2024 r. (Kp 3/24)
W ustawie o TK niezgodne z Konstytucją są m.in. art. 7 ust. 2 pkt 10 w zw. z art. 54 ust. 1 i 2, art. 16 ust. 2, art. 20 ust. 2 i 3 oraz art. 34 ust. 1 i 4 i art. 35 ust. 2 w zw. z ust. 3 (w zakresie postępowań dyscyplinarnych prowadzonych przez sędziów w stanie spoczynku); w przepisach wprowadzających — m.in. art. 10–12 i 15 ust. 2 (pojęcie „osoby nieuprawnionej do orzekania”) oraz art. 14 ust. 1 (przedterminowe zakończenie funkcji Prezesa). Przepisy te są nierozerwalnie związane z całymi ustawami; w pozostałym zakresie umorzono. Według komunikatu TK Prezydent jest obowiązany odmówić podpisania obu ustaw.18,84
ustalenie sąduU 4/25: Wyrok TK w sprawie rozporządzenia MS o przydziale spraw (U 4/25)
Według raportu Komisji Europejskiej z 2026 r. wyrok dotyczył rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości o przydziale spraw. Notatki nie podają sentencji.116
ustalenie sąduSK 68/25: Wyrok TK z 25 lutego 2026 r. (SK 68/25)
Notatki nie podają przedmiotu ani sentencji; Komisja Europejska odnotowuje jedynie, że rząd wyroku nie opublikował.116
ustalenie organuK 3/26: Wyrok TK w sprawie obowiązku odebrania ślubowania przez Prezydenta (K 3/26)
Art. 4 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów TK, rozumiany jako nakładający na Prezydenta obowiązek odebrania ślubowania od osoby wybranej przez Sejm na sędziego TK, jest niezgodny z Konstytucją; w pozostałym zakresie umorzono. Wyrok wydano w pięcioosobowym składzie z udziałem dwóch osób wybranych na miejsca uznane w K 34/15 za obsadzone (Piskorski, Wyrembak); rząd nie uznaje go za wiążący (minister Żurek: „nie ma wyroku”).67,117,68
ustalenie sąduK 7/26: Postanowienie tymczasowe TK wstrzymujące wybór sędziów-członków KRS (K 7/26)
Według raportu Komisji Europejskiej z 2026 r. Trybunał, na wniosek PiS i KRS, nakazał Sejmowi wstrzymać się do czasu wyroku z wyborem sędziów-członków KRS bezwzględną większością. Komisja wskazuje, że w składzie zasiadał sędzia wybrany w 2017 r. na obsadzone miejsce, co rodzi problem z art. 6 EKPC.116
ustalenie sąduSąd Najwyższy
BSA I-4110-1/20: SN: uchwała połączonych Izb z 23 stycznia 2020 r. (BSA I-4110-1/20) niezweryfikowane
Uchwała połączonych Izb Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych dotycząca nienależytej obsady sądów z udziałem sędziów powołanych na wniosek KRS ukształtowanej ustawą z 8 grudnia 2017 r.; według notatek nie dotyczy bezpośrednio TK. TK w sprawie U 2/20 (20 kwietnia 2020 r.) orzekł o jej niezgodności z Konstytucją. Tekstu uchwały nie pobrano.118,44
niezweryfikowaneNaczelny Sąd Administracyjny
I OSK 2411/17: NSA: I OSK 2411/17 (skarga na bezczynność TK)
NSA oddalił skargę kasacyjną od postanowienia WSA w Warszawie z 21 lipca 2017 r. (II SAB/Wa 182/17), które odrzuciło skargę na bezczynność TK w sprawie cofnięcia oświadczenia o zrzeczeniu się stanowiska sędziego TK. NSA nie badał merytorycznie, czy sądy administracyjne są właściwe w takiej sprawie, z uwagi na wadliwe podstawy kasacyjne.119
ustalenie sąduIII OSK 2528/21: NSA: III OSK 2528/21 o skutkach wadliwej obsady TK
Skład trzech sędziów NSA oddalił skargę kasacyjną Kancelarii Sejmu i odmówił zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania przez TK sprawy K 21/19. NSA stwierdził, że TK jest „zainfekowany bezprawnością” przez udział osób wybranych na zajęte miejsca (wymienił M. Muszyńskiego, J. Piskorskiego i J. Wyrembaka) i utracił w sensie materialnym zdolność do prawidłowego orzekania; wskazał na zgodność tej oceny z wyrokiem ETPC Xero Flor.120
ustalenie sąduEuropejski Trybunał Praw Człowieka
26374/18 — Guðmundur Andri Ástráðsson v. Iceland [GC]: ETPC [WI]: Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii
Wielka Izba sformułowała trzystopniowy test oceny, czy sąd jest „ustanowiony ustawą”: (1) czy doszło do oczywistego naruszenia prawa krajowego; (2) czy naruszenie dotyczyło fundamentalnej reguły procedury powoływania sędziów; (3) czy sądy krajowe skutecznie zbadały i naprawiły naruszenie. Sprawa dotyczyła powołań do islandzkiego sądu apelacyjnego (Landsréttur), w których minister odstąpił od listy komisji oceniającej, a parlament głosował nad kandydatami łącznie – nie dotyczyła sądu konstytucyjnego. Test ten ETPC zastosował następnie do TK w sprawie Xero Flor.121,122
ustalenie sądu4907/18 — Xero Flor w Polsce sp. z o.o. v. Poland: ETPC: Xero Flor w Polsce sp. z o.o. przeciwko Polsce
Wyrok I Sekcji: naruszenie art. 6 ust. 1 EKPC. Skład TK, który 5 lipca 2017 r. umorzył (3:2) postępowanie w sprawie skargi konstytucyjnej spółki, obejmował Mariusza Muszyńskiego, wybranego przez Sejm VIII kadencji w grudniu 2015 r. na miejsce, które sam TK w wyroku K 34/15 uznał za już obsadzone; ETPC uznał, że taki skład nie był „sądem ustanowionym ustawą”. Według komentarza M. Leloup (Verfassungsblog) Trybunał zastosował trzystopniowy test z wyroku Ástráðsson, a wyrok nie przesądza o losie wcześniejszych orzeczeń TK. Wyrok stał się ostateczny w sierpniu 2021 r.123,124,122,125
ustalenie sądu26691/18, 27367/18 — Broda and Bojara v. Poland: ETPC: Broda i Bojara przeciwko Polsce niezweryfikowane
Notatki wymieniają ten wyrok (dane z wiedzy ogólnej, bez weryfikacji w HUDOC) wśród orzeczeń ETPC dotyczących polskiego sądownictwa, nie opisując jego rozstrzygnięcia.126
niezweryfikowane43447/19 — Reczkowicz v. Poland: ETPC: Reczkowicz przeciwko Polsce niezweryfikowane
Według notatek (dane z wiedzy ogólnej, niezweryfikowane w HUDOC): Izba Dyscyplinarna Sądu Najwyższego nie jest „sądem ustanowionym ustawą”. Wyrok przywołuje preambuła uchwały nr 162 Rady Ministrów z 18 grudnia 2024 r. (M.P. 2024 poz. 1068).127,86
niezweryfikowane49868/19, 57511/19 — Dolińska-Ficek and Ozimek v. Poland: ETPC: Dolińska-Ficek i Ozimek przeciwko Polsce niezweryfikowane
Notatki (z wiedzy ogólnej, bez weryfikacji w HUDOC) podają jedynie, że wyrok dotyczył Izby Kontroli Nadzwyczajnej Sądu Najwyższego. Wyrok przywołuje preambuła uchwały nr 162 Rady Ministrów z 18 grudnia 2024 r.128,86
niezweryfikowane1469/20 — Advance Pharma sp. z o.o. v. Poland: ETPC: Advance Pharma sp. z o.o. przeciwko Polsce niezweryfikowane
Notatki (z wiedzy ogólnej, bez weryfikacji w HUDOC) podają, że wyrok dotyczył Izby Cywilnej Sądu Najwyższego i sędziów powołanych na wniosek KRS ukształtowanej ustawą z 8 grudnia 2017 r. Wyrok przywołuje preambuła uchwały nr 162 Rady Ministrów z 18 grudnia 2024 r.129,86
niezweryfikowane43572/18 — Grzęda v. Poland [GC]: ETPC [WI]: Grzęda przeciwko Polsce niezweryfikowane
Notatki (z wiedzy ogólnej, bez weryfikacji w HUDOC) podają, że wyrok Wielkiej Izby dotyczył przedterminowego przerwania kadencji członka KRS. Wyrok przywołuje preambuła uchwały nr 162 Rady Ministrów z 18 grudnia 2024 r.130,86
niezweryfikowane50849/21 — Wałęsa v. Poland: ETPC: Wałęsa przeciwko Polsce (wyrok pilotażowy) niezweryfikowane
Wyrok pilotażowy. Według notatek dotyczył Izby Kontroli Nadzwyczajnej SN (według M. Szweda – KRS); termin wyznaczony w procedurze pilotażowej przedłużono w listopadzie 2024 r. o rok. Data 23 listopada 2023 r. pojawia się w preambule uchwały nr 162 Rady Ministrów; numer skargi pochodzi z wiedzy ogólnej i nie został zweryfikowany w HUDOC.131,86,132
niezweryfikowane40119/21 — M.L. v. Poland: ETPC: M.L. przeciwko Polsce
Wyrok I Sekcji: naruszenie art. 8 EKPC. Wyrok TK K 1/20 z 22 października 2020 r. (ustawa o planowaniu rodziny – aborcja) wydał 13-osobowy skład, w tym M. Muszyński, J. Piskorski i J. Wyrembak (§ 169). Odwołując się do Xero Flor, ETPC uznał, że udział sędziego wybranego w wadliwej procedurze może sam w sobie podważać moc prawną wyroku (§ 172), oraz wskazał, że Piskorski i Wyrembak zostali wybrani w 2017 i 2018 r. na miejsca sędziów wybranych w tej samej wadliwej procedurze (§ 173); wyrok K 1/20 nie spełniał wymogów państwa prawa (§ 174), więc ingerencja nie była „przewidziana przez ustawę” (§ 175). ETPC nie badał zarzutów dotyczących J. Przyłębskiej i K. Pawłowicz (§ 174).107
ustalenie sądu17392/26 — Dziurda and Others v. Poland: ETPC: środek tymczasowy w sprawie Dziurda i inni przeciwko Polsce
ETPC zastosował środek tymczasowy na wniosek czworga osób wybranych przez Sejm 13 marca 2026 r. na sędziów TK – Krystiana Markiewicza, Marcina Dziurdy, Anny Korwin-Piotrowskiej i Macieja Taborowskiego (pełnomocniczka S. Gregorczyk-Abram) – które złożyły ślubowanie w Sejmie 9 kwietnia 2026 r. i nie zostały dopuszczone do objęcia obowiązków: Polska ma zapewnić, by właściwe organy powstrzymały się od utrudniania im objęcia i wykonywania obowiązków sędziowskich. Rząd zobowiązano do udzielenia informacji (według jednego źródła do 20 maja 2026 r., pełna skarga do 2 czerwca 2026 r.). Decyzję datuje się na 5 maja 2026 r. (KE, Polsat News), a komunikat prasowy ETPC – na 6 maja 2026 r.133,116,134,135,136
ustalenie sąduTrybunał Sprawiedliwości UE
C-619/18 — Commission v Poland: TSUE: C-619/18 Komisja przeciwko Polsce (niezależność SN) niezweryfikowane
Notatki (z wiedzy ogólnej, bez weryfikacji) podają jedynie, że wyrok dotyczył niezależności Sądu Najwyższego.137
niezweryfikowaneC-192/18 — Commission v Poland: TSUE: C-192/18 Komisja przeciwko Polsce (wiek emerytalny) niezweryfikowane
Notatki (z wiedzy ogólnej, bez weryfikacji) podają jedynie, że wyrok dotyczył wieku emerytalnego sędziów sądów powszechnych.138
niezweryfikowaneC-585/18, C-624/18, C-625/18 — A.K.: TSUE: A.K. (C-585/18, C-624/18, C-625/18) niezweryfikowane
Notatki wymieniają ten wyrok (z wiedzy ogólnej, bez weryfikacji) wśród orzeczeń TSUE dotyczących polskiego sądownictwa, nie opisując jego rozstrzygnięcia.139
niezweryfikowaneC-542/18 RX-II, C-543/18 RX-II — Simpson and HG: TSUE: Simpson i HG (C-542/18 RX-II i C-543/18 RX-II) niezweryfikowane
Test nieprawidłowości w powołaniu sędziego: o naruszeniu przesądza złamanie reguły fundamentalnej procedury powołania „takiego rodzaju i wagi”, że stwarza realne ryzyko braku niezależności (pkt 75 – według notatek z wiedzy ogólnej, bez weryfikacji w curia.europa.eu).140
ustalenie sąduC-791/19 — Commission v Poland: TSUE: C-791/19 Komisja przeciwko Polsce (system dyscyplinarny) niezweryfikowane
Według notatek (z wiedzy ogólnej, bez weryfikacji w curia.europa.eu) sprawa dotyczyła systemu odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów; postanowienie tymczasowe wydano 8 kwietnia 2020 r., wyrok – 15 lipca 2021 r. Według interpretacji w notatkach wyrok TK P 7/20 dotyczył środków tymczasowych zastosowanych w tej sprawie.141
niezweryfikowaneC-487/19 — W.Ż. [GC]: TSUE [WI]: C-487/19 W.Ż. niezweryfikowane
Według notatek (z wiedzy ogólnej; punkty wyroku niezweryfikowane): postanowienie wydane przez sędziego powołanego w warunkach oczywistego naruszenia fundamentalnych reguł powoływania sędziów należy uznać za niebyłe.142
ustalenie sąduC-132/20 — Getin Noble Bank: TSUE: C-132/20 Getin Noble Bank niezweryfikowane
Notatki wymieniają ten wyrok (z wiedzy ogólnej, bez weryfikacji) wśród orzeczeń TSUE dotyczących polskiego sądownictwa, nie opisując jego rozstrzygnięcia.143
niezweryfikowaneC-204/21 — Commission v Poland: TSUE: C-204/21 Komisja przeciwko Polsce niezweryfikowane
Według notatek (z wiedzy ogólnej, bez weryfikacji w curia.europa.eu): w sprawie wydano postanowienia tymczasowe z 14 lipca 2021 r. i 27 października 2021 r. (to drugie – wiceprezesa TSUE, C-204/21 R: okresowa kara pieniężna 1 mln EUR dziennie za niewykonanie środków tymczasowych dotyczących Izby Dyscyplinarnej SN, obniżona 21 kwietnia 2023 r. do 500 tys. EUR dziennie), a wyrok – 5 czerwca 2023 r. Treści wyroku notatki nie opisują. Według interpretacji w notatkach wyrok TK P 7/20 zapadł w dniu pierwszego z tych postanowień.144
niezweryfikowaneC-718/21 — L.G.: TSUE: C-718/21 L.G.
Wyrok przywołany w preambule uchwały nr 162 Rady Ministrów z 18 grudnia 2024 r. (M.P. 2024 poz. 1068) wśród orzeczeń uzasadniających jej treść; notatki nie opisują jego rozstrzygnięcia.86
C-326/23: TSUE: C-326/23
Wyrok przywołany w preambule uchwały nr 162 Rady Ministrów z 18 grudnia 2024 r. (M.P. 2024 poz. 1068); notatki nie podają nazwy sprawy ani nie opisują rozstrzygnięcia.86
C-448/23 — Commission v Poland: TSUE: C-448/23 Komisja przeciwko Polsce (orzecznictwo i status TK)
Skarga Komisji uwzględniona w całości. Polska uchybiła zobowiązaniom wynikającym z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE oraz z zasad autonomii, pierwszeństwa, skuteczności i jednolitego stosowania prawa UE i wiążącego charakteru wyroków TSUE – przez wyroki TK z 14 lipca 2021 r. (P 7/20, odmowa uznania wiążącego charakteru środków tymczasowych TSUE) i 7 października 2021 r. (K 3/21, wyłączenie kontroli sądowej procedur powołań sędziowskich, w tym uchwał KRS); Polska nie może powoływać się na tożsamość konstytucyjną wbrew wartościom z art. 2 TUE. TSUE uznał też, że TK nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio na mocy ustawy z powodu wyboru w grudniu 2015 r. trzech osób na miejsca obsadzone już w październiku 2015 r. (mimo wyroku K 34/15) oraz nieprawidłowości przy przedstawieniu kandydatki na Prezesa TK w grudniu 2016 r. (8 z 14 obecnych sędziów nie głosowało, kandydatka uzyskała 5 głosów, w tym 3 osób o kwestionowanym wyborze). W razie niewykonania wyroku możliwa jest kolejna skarga i kary finansowe.102,145,146,147
ustalenie sąduKomisja Wenecka (opinie niewiążące)
CDL-AD(2016)001: Komisja Wenecka: opinia CDL-AD(2016)001 o zmianach w ustawie o TK z 2015 r.
Komisja uznała, że konflikt wokół TK ma źródło w działaniach Sejmu poprzedniej (VII) kadencji, w tym w wyborze sędziów „na zapas”, a nowelizacja z grudnia 2015 r. zagraża praworządności. Skrytykowała wymóg kworum 13 z 15 sędziów i większości 2/3 jako wykraczające poza standardy europejskie i grożące zablokowaniem TK; wskazała, że standardy europejskie wymagają poszanowania wyroków TK, że ślubowanie ma charakter „przede wszystkim ceremonialny” oraz że należy uszanować wyrok z 9 grudnia 2015 r. (K 35/15) o rozpoczęciu kadencji sędziego z chwilą wyboru. Wezwała większość i opozycję do dialogu i rozwiązania w pełni respektującego wyroki TK. Treść według polskiego tłumaczenia TVN24 (cz. 1) i relacji; konkluzji końcowych nie odczytano.148,149,150,151
ustalenie organuCDL-AD(2016)026: Komisja Wenecka: opinia CDL-AD(2016)026 o ustawie o TK z 22 lipca 2016 r.
Opinia przyjęta na 108. sesji plenarnej (14–15 października 2016 r.) na wniosek Sekretarza Generalnego Rady Europy Thorbjørna Jaglanda; rząd RP nie przysłał przedstawiciela. Komisja stwierdziła, że pełne poszanowanie wyroku z 3 grudnia 2015 r. (K 34/15) oznaczałoby włączenie do TK trzech sędziów wybranych w październiku 2015 r., co nie nastąpiło (§ 104), a skoro TK uznał ten wybór za ważny, nie było wakatów dla wyboru grudniowego (§ 107); publikację i wykonanie wyroku K 47/15 uznała za niezbędne dla rozwiązania kryzysu; mechanizm, w którym Prezydent wybiera Prezesa TK spośród trzech kandydatów, daje mu przy obecnym składzie nadmierny wpływ (§§ 26–31). Ważność wyroku nie może zależeć od władzy wykonawczej ani ustawodawczej (§ 77), a wyroki mają moc od wydania niezależnie od publikacji (§ 99).152,153
ustalenie organuCDL-AD(2020)010: Komisja Wenecka: opinia CDL-AD(2020)010 (Albania – powołania do Sądu Konstytucyjnego)
Opinia dotycząca Albanii, na wniosek parlamentu i prezydenta: nominacja „z mocy domniemania” po bezczynności prezydenta nie powinna być uznana za ważną, dopóki prezydent kwestionował interpretację procedury; odmowa przyjęcia ślubowania od Arty Vorpsi była uzasadniona, a jej próba złożenia ślubowania przed notariuszem – wadliwa, bo ślubowanie przed prezydentem jest w Albanii konstytucyjną przesłanką objęcia urzędu. Notatki przywołują tę opinię jako punkt porównawczy dla ślubowań w Sejmie w 2026 r., zaznaczając, że w Albanii sama procedura wyboru pozostawała sporna.154,155,156
ustalenie organuCDL-AD(2024)035: Komisja Wenecka: opinia CDL-AD(2024)035 o projektach reformy TK
Opinia w sprawie projektu zmian Konstytucji i dwóch projektów ustaw dotyczących TK, przyjęta na 141. sesji plenarnej (Wenecja, 6–7 grudnia 2024 r.) na wniosek Ministra Sprawiedliwości Adama Bodnara z 3 września 2024 r. Według relacji wiceministra D. Mazura (TVN24; tekstu opinii nie odczytano): Komisja zdecydowanie sprzeciwiła się zakończeniu kadencji wszystkich obecnych sędziów; zaleciła, by kadencje osób wybranych na zajęte miejsca zakończyć ustawą, a prawidłowo wybranych sędziów pozostawić do końca kadencji; wyroki TK publikować, ewentualnie z adnotacją; nie zgłosiła zastrzeżeń do 4-letniej karencji dla osób na stanowiskach rządowych, była „nie w pełni przekonana” co do samej przynależności partyjnej i uznała zmianę Konstytucji za mało prawdopodobną politycznie. Według KE (Raport 2025) Komisja poparła cel reformy, ale zaleciła łagodniejsze środki niż unieważnienie wszystkich orzeczeń z udziałem nieprawidłowo powołanych sędziów.157,158,87,81
ustalenie organuOpinion No. 1238/2025: Komisja Wenecka: pilna wspólna opinia nr 1238/2025 (status sędziów powołanych 2018–2025)
Pilna wspólna opinia o projekcie ustawy o statusie sędziów powołanych lub awansowanych w latach 2018–2025, wydana 27 lutego 2026 r. (według strony KW); Raport KE o praworządności 2026 przywołuje ją z datą 12 marca 2026 r. Według tego raportu w § 62 Komisja uznała, że faktyczny wybór sędziów-członków KRS przez środowisko sędziowskie „mógłby być krokiem w dobrym kierunku”; raport przywołuje też § 31, zgodnie z którym powołanie na wniosek KRS w kształcie z ustawy z 8 grudnia 2017 r. samo w sobie nie dowodzi braku niezależności sędziego (notatki nie wskazują jednoznacznie, której z opinii z 2026 r. dotyczy ten paragraf).159,116
ustalenie organuOpinion No. 1276/2026: Komisja Wenecka: opinia nr 1276/2026 o prezydenckim projekcie ustawy „o przywróceniu prawa do sądu” niezweryfikowane
Opinia o prezydenckim projekcie ustawy „o przywróceniu prawa do sądu” (wizyta delegacji Komisji 14–15 kwietnia 2026 r.). Notatka 08 datuje opinię Komisji o tym projekcie na 16 czerwca 2026 r., a notatka 06a podaje numer 1276/2026 bez daty – powiązanie numeru z datą nie jest wprost potwierdzone. Notatki nie streszczają treści opinii.159,116
ustalenie organuCDL-AD(2026)031 (Opinion No. 1294/2026) — Poland – Opinion on the powers of the President in the context of the oath-taking of the judges of the Constitutional Tribunal and of other judicial appointments: Komisja Wenecka: opinia CDL-AD(2026)031 o kompetencjach Prezydenta przy ślubowaniu sędziów TK
Opinia na wniosek Komisji Monitoringowej Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy, przyjęta na sesji plenarnej w Wenecji 9 października 2026 r. i opublikowana 13 października 2026 r. (pełnego tekstu nie udało się pobrać – treść według relacji prasowych). Rola Prezydenta przy ślubowaniu sędziów TK ma charakter ceremonialny, choć samo ślubowanie ma znaczenie prawne; Prezydent powinien odbierać ślubowanie niezwłocznie i nie może kontrolować wyboru dokonanego przez Sejm ani oceniać kwalifikacji wybranych. Jeśli Prezydent odmawia lub zwleka, należy umożliwić ślubowanie bez jego fizycznej obecności, z zachowaniem przepisanej formy, należytej weryfikacji i doręczenia Prezydentowi; przy innych nominacjach sędziowskich (na wniosek KRS) potrzebne są gwarancje przeciw arbitralności, w tym kontrola sądowa. Relacje różnią się co do tego, czy jest to zalecenie na przyszłość (TVN24), czy stwierdzenie, że sędziowie mogą już w ten sposób dopełnić formalności i podjąć orzekanie (OKO.press).160,161,162,163,164,165,166
ustalenie organuInne
V SA/Wa 459/18: WSA w Warszawie: V SA/Wa 459/18 (udział M. Muszyńskiego w składzie TK)
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Mariusz Muszyński jest „osobą nieuprawnioną” do orzekania w TK, i wznowił postępowanie, wskazując na jego udział w składzie orzekającym w sprawie SK 37/15 (orzeczenie z 20 grudnia 2017 r.). Według relacji „Rzeczpospolitej” z 24 sierpnia 2018 r.; prawomocność i dalsze losy sprawy nie zostały zweryfikowane.167
ustalenie sąduPrzypisy
- [TK] TK-1985-97. trybunal.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] POLITYKA2016. polityka.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] ZALASIŃSKI. inpris.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] U1985-META. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] U1985. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] RADZIEWICZ. inpris.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] TJ1991. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Nowela kwietniowa Konstytucji PRL z 7.04.1989 (Dz.U. 1989 nr 19 poz. 101) – niezweryfikowane — Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. o zmianie Konstytucji PRL, Dz.U. 1989 nr 19 poz. 101 [niezweryfikowane w sesji badawczej]. (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Regulamin Sejmu RP (uchwała z 30.07.1992, M.P. 1992 nr 26 poz. 185) – niezweryfikowane — Uchwała Sejmu RP z dnia 30 lipca 1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, M.P. 1992 nr 26 poz. 185 [data i numer niezweryfikowane w sesji badawczej]. (dostęp 31.10.2026)
- [TK] K 34/15, tekst (trybunal.gov.pl). trybunal.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] Prawo.pl, „Kancelaria Sejmu: Sześcioro sędziów TK wybrano skutecznie”, 3.04.2026. prawo.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] Konkret24, „»Krytyczne błędy proceduralne«?…”, 17.03.2026. konkret24.tvn24.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Mała Konstytucja z 17.10.1992 (Dz.U. 1992 nr 84 poz. 426) – niezweryfikowane — Ustawa Konstytucyjna z dnia 17 października 1992 r. o wzajemnych stosunkach między władzą ustawodawczą i wykonawczą RP oraz o samorządzie terytorialnym, Dz.U. 1992 nr 84 poz. 426 [numer i art. 77 niezweryfikowane w sesji badawczej; ISAP WDU19920840426]. (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] ELI DU/1993/213 – ustawa z 15.05.1993 (m.in. zmiana ustawy o TK) — Ustawa z dnia 15 maja 1993 r. o zmianie ustaw: Prawo o ustroju sądów powszechnych, o prokuraturze, o SN, o TK, o KRS i o powołaniu sądów apelacyjnych (ELI DU/1993/213). api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Konstytucja, ISAP. isap.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Konstytucja, Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483 (ELI). eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [TK] TK-INF1997. trybunal.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [TK] TK, „Judgments – Kp 3/24”, trybunal.gov.pl (EN). trybunal.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] U1997. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] ELI DU/1997/643 (metadane). api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] tekst pierwotny. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] tekst ujednolicony. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] ELI. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] tekst. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] ELI DU/2001/1070. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] arslege.pl, art. 130 PUSP, t.j. Dz.U. 2024 poz. 334. arslege.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] API ELI Sejmu, tekst. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] ELI. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] ELI. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] ELI. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] ELI. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] ELI. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] ELI. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] ELI. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] e-prawnik, 11 VII 2013. e-prawnik.pl (dostęp 31.10.2026)
- [ekspert / organizacja] HFPC, „Kryzys konstytucyjny w Polsce 2015–2016” (Szuleka, Wolny, Szwed; stan prawny 11 VIII 2016). hfhr.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Dz.U. 2015 poz. 1064. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] html. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] api term7 93/39. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] api term7 – wyszukiwarka. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] API ELI – wyszukiwanie. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] RMF24. rmf24.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Dz.U. 2015 poz. 2129 (sentencja). eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [encyklopedia] pl.wikipedia, „Kryzys wokół Trybunału Konstytucyjnego w Polsce”. pl.wikipedia.org (dostęp 31.10.2026)
- [parlament] Głosowania Sejmu VIII kadencji, 2. posiedzenie (25.11.2015) — Sejm RP, API, głosowania VIII kadencji, posiedzenie nr 2 (25.11.2015). api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Dz.U. 2015 poz. 1928 – ustawa z 19.11.2015 o zmianie ustawy o TK — Ustawa z dnia 19 listopada 2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Dz.U. 2015 poz. 1928 (ogłosz. 20.11.2015). eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] druk nr 20, VIII kad. (sprawozdanie komisji, 18 XI 2015). api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [TK] Komunikat Biura TK z 29.02.2016 w sprawie wyboru sędziów, nowelizacji ustawy oraz OTK — Trybunał Konstytucyjny, Komunikat Biura TK z 29 lutego 2016 r. „w sprawie wyboru sędziów, nowelizacji ustawy oraz OTK”. trybunal.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Dz.U. 2015 poz. 2147 – wyrok TK K 35/15 — Wyrok TK z 9 grudnia 2015 r., K 35/15, Dz.U. 2015 poz. 2147 (ogłosz. 18.12.2015). eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] M.P. 2015 poz. 1131 – uchwała Sejmu z 25.11.2015 (R. Hauser) — Uchwała Sejmu RP z dnia 25 listopada 2015 r. w sprawie stwierdzenia braku mocy prawnej uchwały z 8.10.2015 o wyborze R. Hausera, M.P. 2015 poz. 1131. eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] M.P. 2024 poz. 198, eli.gov.pl (PDF). eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] M.P. 2015 poz. 1132 – uchwała Sejmu z 25.11.2015 (A. Jakubecki) — Uchwała Sejmu RP z dnia 25 listopada 2015 r. (dot. uchwały z 8.10.2015 o wyborze A. Jakubeckiego), M.P. 2015 poz. 1132. eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] M.P. 2015 poz. 1134 – uchwała Sejmu z 25.11.2015 (B. Sitek) — Uchwała Sejmu RP z dnia 25 listopada 2015 r. (dot. uchwały z 8.10.2015 o wyborze B. Sitka), M.P. 2015 poz. 1134. eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] M.P. 2015 poz. 1133 – uchwała Sejmu z 25.11.2015 (K. Ślebzak) — Uchwała Sejmu RP z dnia 25 listopada 2015 r. (dot. uchwały z 8.10.2015 o wyborze K. Ślebzaka), M.P. 2015 poz. 1133. eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] M.P. 2015 poz. 1135 – uchwała Sejmu z 25.11.2015 (A.J. Sokala) — Uchwała Sejmu RP z dnia 25 listopada 2015 r. (dot. uchwały z 8.10.2015 o wyborze A.J. Sokali), M.P. 2015 poz. 1135. eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Dz.U. 2018 poz. 1077 – wyrok TK K 47/15 — Wyrok TK z 9 marca 2016 r., K 47/15, ogłoszony 5.06.2018 w Dz.U. 2018 poz. 1077. eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [encyklopedia] en.wikipedia, „Polish Constitutional Tribunal crisis (2015 – ongoing)” — en.wikipedia, „Polish Constitutional Tribunal crisis (2015 – ongoing)” (źródło trzeciego stopnia). en.wikipedia.org (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Dz.U. 2016 poz. 1157 – ustawa z 22.07.2016 o TK — Ustawa z dnia 22 lipca 2016 r. o Trybunale Konstytucyjnym, Dz.U. 2016 poz. 1157 (ogłosz. 1.08.2016). eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Dz.U. 2018 poz. 1078 – wyrok TK K 39/16 — Wyrok TK z 11 sierpnia 2016 r., K 39/16, ogłoszony 5.06.2018 w Dz.U. 2018 poz. 1078. eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] ELI DU/2016/2074. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] metadane. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Ustawa z 30.11.2016 (Dz.U. 2016 poz. 2072), tekst ELI/api.sejm.gov.pl. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] API ELI, t.j.. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [parlament] Głosowania Sejmu VIII kadencji, 31. posiedzenie (30.11.2016) — Sejm RP, API, głosowania VIII kadencji, posiedzenie nr 31 – ustawa o organizacji i trybie postępowania przed TK (druk 1052), głosowanie nr 37. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] metadane. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] ELI, Dz.U. 2016 poz. 2073. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] Prawo.pl, 12.05.2026. prawo.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] NfP, 13.05.2026. notesfrompoland.com (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Dz.U. 2016 poz. 2074 – ustawa z 13.12.2016 – Przepisy wprowadzające (PDF ogłoszenia) — Ustawa z dnia 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające, Dz.U. 2016 poz. 2074 (ogłosz. 19.12.2016). eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [parlament] Głosowania Sejmu VIII kadencji, 32. posiedzenie (13.12.2016) — Sejm RP, API, głosowania VIII kadencji, posiedzenie nr 32 – Przepisy wprowadzające (druk 1115), głosowanie nr 32. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Wyszukiwarka ELI – M.P. 2016, tytuły z „Trybunału Konstytucyjnego” — API ELI Sejmu, wyszukiwanie aktów M.P. z 2016 r. zawierających w tytule „Trybunału Konstytucyjnego” (m.in. M.P. 2016 poz. 393, 1206, 1229, 1237). api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Wyszukiwarka ELI – M.P. 2017, tytuły z „Trybunału Konstytucyjnego” — API ELI Sejmu, wyszukiwanie aktów M.P. z 2017 r. zawierających w tytule „Trybunału Konstytucyjnego” (m.in. M.P. 2017 poz. 224, 610, 684, 767, 873). api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Ustawa z 8.12.2017 o Sądzie Najwyższym (Dz.U. 2018 poz. 5) — Ustawa z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym, Dz.U. 2018 poz. 5 [brzmienie art. 10 § 1 nieustalone w sesji badawczej]. (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] Prawo.pl, 30 X 2026. prawo.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] ELI, Dz.U. 2019 poz. 2393. eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] Forsal, 2 V 2024. forsal.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] TVN24, 24 VII 2024. tvn24.pl (dostęp 31.10.2026)
- [instytucja UE] KE, 2024 Rule of Law Report, SWD(2024) 821 final, 24 VII 2024, rozdz. PL, s. 10, przyp. 49. data.consilium.europa.eu (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Sejm RP, API, term10/votings/7. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] e-prawnik.pl, 12 VI 2024. e-prawnik.pl (dostęp 31.10.2026)
- [instytucja UE] KE RoL 2025, SWD(2025) 921 final, 8 VII 2025, s. 1, 4, 6. data.consilium.europa.eu (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Sejm API, proces nr 253. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] Notes from Poland, 8 X 2024. notesfrompoland.com (dostęp 31.10.2026)
- [TK] TK, komunikat po rozprawie (EN). trybunal.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Sejm API, proces nr 254. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] M.P. 2024 poz. 1068, eli.gov.pl (PDF). eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] TVN24, 6 XII 2024. tvn24.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] ELI DU/2026/26. api.sejm.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] Prawo.pl, akt M.P. 2026 poz. 299. prawo.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] portalsamorzadowy.pl, 13.03.2026. portalsamorzadowy.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] TVN24, „Spór o Trybunał Konstytucyjny. Sejm podjął uchwałę…”, 13.03.2026. tvn24.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] OKO.press, „Sejm wybrał sześcioro sędziów Trybunału Konstytucyjnego…”, 13.03.2026. oko.press (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] TP2016. tygodnikpowszechny.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] W1993. eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [TK] Komunikat Biura TK z 29.02.2016 w sprawie wyboru sędziów, nowelizacji ustawy oraz OTK — Biuro Trybunału Konstytucyjnego, „Komunikat w sprawie wyboru sędziów, nowelizacji ustawy oraz OTK”, 29 lutego 2016 r., trybunal.gov.pl (PDF). trybunal.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Wyrok TK z 3.12.2015, K 34/15, Dz.U. 2015 poz. 2129 — Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 3 grudnia 2015 r., sygn. K 34/15, Dz.U. 2015 poz. 2129 (ogłoszony 16.12.2015). eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [TK] Komunikat TK (EN) po rozprawie K 34/15 — Trybunał Konstytucyjny, komunikat prasowy po rozprawie w sprawie K 34/15 (wersja angielska), trybunal.gov.pl. trybunal.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Wyrok TK z 9.12.2015, K 35/15, Dz.U. 2015 poz. 2147 — Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 grudnia 2015 r., sygn. K 35/15, Dz.U. 2015 poz. 2147 (ogłoszony 18.12.2015). eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Wyrok TK z 9.03.2016, K 47/15, Dz.U. 2018 poz. 1077 — Rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 marca 2016 r., sygn. K 47/15, Dz.U. 2018 poz. 1077 (ogłoszone 5.06.2018). eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] Wyrok TK z 11.08.2016, K 39/16, Dz.U. 2018 poz. 1078 — Rozstrzygnięcie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 sierpnia 2016 r., sygn. K 39/16, Dz.U. 2018 poz. 1078 (ogłoszone 5.06.2018). eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [instytucja UE] Zalecenie Komisji Europejskiej z 21.12.2016, C(2016) 8950 final — Komisja Europejska, Zalecenie z dnia 21 grudnia 2016 r. dotyczące praworządności w Polsce, C(2016) 8950 final (kopia na astrid-online.it). www.astrid-online.it (dostęp 31.10.2026)
- [TSUE / prawo UE] TSUE, komunikat prasowy 157/25, C-448/23. curia.europa.eu (dostęp 31.10.2026)
- [ekspert / organizacja] HFPC PDF. hfhr.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] Forsal. forsal.pl (dostęp 31.10.2026)
- [urząd] RPO/BRPO, PDF. test-brpo.brpo.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [other] Kpt 1/20 – postanowienie z 21.04.2020 (źródła nie pobrano) — Kpt 1/20 (21.04.2020, postanowienie w sporze kompetencyjnym Sejm/Prezydent – SN); źródła nie pobrano [NIEZWERYFIKOWANE]. (dostęp 31.10.2026)
- [ETPC] M.L. p. Polsce, nr 40119/21, §§ 15–16, 21, 39, 169. hudoc.echr.coe.int (dostęp 31.10.2026)
- [TK] TK (en), P 7/20. trybunal.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [TK] TK (en), K 3/21. trybunal.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [TK] TK (en), K 6/21. trybunal.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [TK] TK (en), K 7/21 – tytuł strony. trybunal.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [TK] TK, strona angielska, Kp 1/23. trybunal.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [akt prawny] ELI M.P. 2023/1468. eli.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] OKO.press, 28 V 2024. oko.press (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] money.pl, 12 XII 2025. money.pl (dostęp 31.10.2026)
- [instytucja UE] KE, 2026 Rule of Law Report, rozdział PL, SWD(2026) 921 final, s. 9, przyp. 48 (Council doc. ST 11674/26 ADD 22). data.consilium.europa.eu (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] Prawo.pl, 13.05.2026. prawo.pl (dostęp 31.10.2026)
- [sąd] SN, uchwała połączonych Izb z 23.01.2020, BSA I-4110-1/20 — Supreme Court (Sąd Najwyższy), resolution of the combined Civil, Criminal and Labour and Social Insurance Chambers of 23 January 2020, BSA I-4110-1/20 (text not retrieved; sn.pl). (dostęp 31.10.2026)
- [sąd] CBOSA. orzeczenia.nsa.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] Rzeczpospolita, 7 XII 2022. rp.pl (dostęp 31.10.2026)
- [ETPC] 001-206582. hudoc.echr.coe.int (dostęp 31.10.2026)
- [ekspert / organizacja] Verfassungsblog, M. Leloup, 10 V 2021. verfassungsblog.de (dostęp 31.10.2026)
- [ETPC] HUDOC, nagłówek wyroku. hudoc.echr.coe.int (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] HUDOC 001-210065 (kopia lagen.nu). ferenda.lagen.nu (dostęp 31.10.2026)
- [ekspert / organizacja] HFPC. hfhr.pl (dostęp 31.10.2026)
- [ETPC] ETPC, Broda i Bojara p. Polsce (niezweryfikowane) — ECtHR, Broda and Bojara v. Poland, nos. 26691/18 and 27367/18, 29 June 2021 (not verified in HUDOC). (dostęp 31.10.2026)
- [ETPC] ETPC, Reczkowicz p. Polsce (niezweryfikowane) — ECtHR, Reczkowicz v. Poland, no. 43447/19, 22 July 2021 (details from general knowledge in the notes; not verified in HUDOC). (dostęp 31.10.2026)
- [ETPC] ETPC, Dolińska-Ficek i Ozimek p. Polsce (niezweryfikowane) — ECtHR, Dolińska-Ficek and Ozimek v. Poland, nos. 49868/19 and 57511/19, 8 November 2021 (not verified in HUDOC). (dostęp 31.10.2026)
- [ETPC] ETPC, Advance Pharma sp. z o.o. p. Polsce (niezweryfikowane) — ECtHR, Advance Pharma sp. z o.o. v. Poland, no. 1469/20, 3 February 2022 (not verified in HUDOC). (dostęp 31.10.2026)
- [ETPC] ETPC [WI], Grzęda p. Polsce (niezweryfikowane) — ECtHR [GC], Grzęda v. Poland, no. 43572/18, 15 March 2022 (not verified in HUDOC). (dostęp 31.10.2026)
- [ETPC] ETPC, Wałęsa p. Polsce (niezweryfikowane) — ECtHR, Wałęsa v. Poland, no. 50849/21, 23 November 2023, pilot judgment (application number not verified in HUDOC). (dostęp 31.10.2026)
- [ekspert / organizacja] Verfassungsblog, M. Szwed, 20 XII 2024. verfassungsblog.de (dostęp 31.10.2026)
- [ETPC] ECHR, 6.05.2026. echr.coe.int (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] NfP, 6.05.2026. notesfrompoland.com (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] OKO.press. oko.press (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] Polsat News, 11.06.2026. polsatnews.pl (dostęp 31.10.2026)
- [TSUE / prawo UE] TSUE, C-619/18 Komisja p. Polsce (niezweryfikowane) — CJEU, C-619/18 Commission v Poland (independence of the Supreme Court), 24 June 2019 (not verified on curia.europa.eu). (dostęp 31.10.2026)
- [TSUE / prawo UE] TSUE, C-192/18 Komisja p. Polsce (niezweryfikowane) — CJEU, C-192/18 Commission v Poland (retirement age, common courts), 5 November 2019 (not verified on curia.europa.eu). (dostęp 31.10.2026)
- [TSUE / prawo UE] TSUE, C-585/18, C-624/18, C-625/18 A.K. (niezweryfikowane) — CJEU, joined cases C-585/18, C-624/18 and C-625/18 A.K., 19 November 2019 (not verified on curia.europa.eu). (dostęp 31.10.2026)
- [TSUE / prawo UE] TSUE, C-542/18 RX-II i C-543/18 RX-II Simpson i HG (niezweryfikowane) — CJEU, joined cases C-542/18 RX-II and C-543/18 RX-II Simpson and HG, 26 March 2020 (not verified on curia.europa.eu). (dostęp 31.10.2026)
- [TSUE / prawo UE] TSUE, C-791/19 Komisja p. Polsce (niezweryfikowane) — CJEU, C-791/19 Commission v Poland – interim order of 8 April 2020; judgment of 15 July 2021 (not verified on curia.europa.eu). (dostęp 31.10.2026)
- [TSUE / prawo UE] TSUE [WI], C-487/19 W.Ż. (niezweryfikowane) — CJEU [GC], C-487/19 W.Ż., 6 October 2021 (not verified on curia.europa.eu). (dostęp 31.10.2026)
- [TSUE / prawo UE] TSUE, C-132/20 Getin Noble Bank (niezweryfikowane) — CJEU, C-132/20 Getin Noble Bank, 29 March 2022 (not verified on curia.europa.eu). (dostęp 31.10.2026)
- [TSUE / prawo UE] TSUE, C-204/21 Komisja p. Polsce (niezweryfikowane) — CJEU, C-204/21 Commission v Poland – interim orders of 14 July 2021 and 27 October 2021 (C-204/21 R), penalty reduced 21 April 2023; judgment of 5 June 2023 (not verified on curia.europa.eu). (dostęp 31.10.2026)
- [TSUE / prawo UE] TSUE, komunikat prasowy cp250157pl, 18.12.2025. curia.europa.eu (dostęp 31.10.2026)
- [TSUE / prawo UE] EUR-Lex, CELEX 62023CJ0448. eur-lex.europa.eu (dostęp 31.10.2026)
- [ekspert / organizacja] W. Sadurski, Verfassungsblog, 20 XII 2025. verfassungsblog.de (dostęp 31.10.2026)
- [Rada Europy] CDL-AD(2016)001-e. coe.int (dostęp 31.10.2026)
- [Rada Europy] Komisja Wenecka, CDL-AD(2016)001 – polskie tłumaczenie (TVN24, cz. 1) — Venice Commission, opinion CDL-AD(2016)001 on the 2015 amendments to the Constitutional Tribunal Act (adopted 11 March 2016); Polish translation published by TVN24 (part 1, up to approx. para. 107–109). tvn24.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] Demagog. demagog.org.pl (dostęp 31.10.2026)
- [encyklopedia] pl.wikipedia „Kryzys wokół TK". pl.m.wikipedia.org (dostęp 31.10.2026)
- [Rada Europy] Komisja Wenecka, CDL-AD(2016)026 (metryka coe.int; mirror tłumaczenia na stronie SN Ukrainy) — Venice Commission, opinion CDL-AD(2016)026 on the Act of 22 July 2016 on the Constitutional Tribunal, adopted at the 108th plenary session, 14–15 October 2016; mirror: https://supreme.court.gov.ua/userfiles/CDL_AD_2016_026_2016_10_14.pdf (text cut at para. 105). www.coe.int (dostęp 31.10.2026)
- [TK] Opinia KW z 14 X 2016, trybunal.gov.pl (PDF). trybunal.gov.pl (dostęp 31.10.2026)
- [Rada Europy] CDL-AD(2020)010-e. coe.int (dostęp 31.10.2026)
- [Rada Europy] Rada Europy, Biuro w Tiranie, 19 VI 2020. coe.int (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] Exit.al, 19 VI 2020. exit.al (dostęp 31.10.2026)
- [Rada Europy] KW, CDL-AD(2024)035. coe.int (dostęp 31.10.2026)
- [Rada Europy] KW, event 3713. coe.int (dostęp 31.10.2026)
- [Rada Europy] NIEZWERYFIKOWANE: numer sesji plenarnej; nazwiska sprawozdawców; data wniosku PACE – strona KW dla Polski wymienia „13 Mar 2026: request for an opinion” bez szczegółów — [coe.int/venice-commission/poland. coe.int (dostęp 31.10.2026)
- [Rada Europy] coe.int – strona dokumentu. coe.int (dostęp 31.10.2026)
- [Rada Europy] PDF coe.int. coe.int (dostęp 31.10.2026)
- [Rada Europy] rm.coe.int. rm.coe.int (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] TVN24, „Jest opinia Komisji Weneckiej…”. tvn24.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] Interia. wydarzenia.interia.pl (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] OKO.press, 14.10.2026. oko.press (dostęp 31.10.2026)
- [prasa] zero.pl. zero.pl (dostęp 31.10.2026)
- [sąd] WSA w Warszawie, V SA/Wa 459/18 (za: rp.pl, 24.08.2018) — Voivodeship Administrative Court in Warsaw, judgment of 20 June 2018, V SA/Wa 459/18, as reported by Rzeczpospolita on 24 August 2018. www.rp.pl (dostęp 31.10.2026)