Lata 1997–2015: jak wybierano sędziów i co poprzedziło spór z 2015 r.

Poziom szczegółowości: Podstawy4 min czytania

Jak wybierano sędziów

Trybunał Konstytucyjny sprawdza, czy ustawy są zgodne z Konstytucją. Jego wyroki są ostateczne i obowiązują wszystkich. Dlatego to, kto zasiada w Trybunale, ma znaczenie dla każdego obywatela.

Konstytucja z 2 kwietnia 1997 r. ustaliła, że w Trybunale zasiada 15 sędziów. Każdego z nich wybiera Sejm (niższa izba parlamentu), osobno, na dziewięć lat. Tej samej osoby nie można wybrać drugi raz.

Szczegóły opisała ustawa o Trybunale z 1 sierpnia 1997 r. Kandydata mogło zgłosić Prezydium Sejmu, czyli marszałek i wicemarszałkowie, albo grupa co najmniej 50 posłów. Sejm wybierał sędziego bezwzględną większością, czyli głosami ponad połowy głosujących. Wybrana osoba składała następnie ślubowanie, czyli uroczyste przyrzeczenie, wobec Prezydenta RP. Kto odmówił ślubowania, tracił stanowisko tak, jakby z niego zrezygnował.

Ustawa nie mówiła jednak, od którego dnia liczy się kadencję sędziego. Nie wyznaczała też terminu na zgłoszenie kandydatów ani na ślubowanie. Ustawa z 2015 r. dodała tylko termin zgłoszeń.

Kto wybierał i jaką większością

Od października 1997 r. do września 2015 r. Sejm wybrał 31 sędziów. Diagram pokazuje, ilu z nich wybrał Sejm każdej kadencji.

Siedem z tych 31 osób dostało wyraźne poparcie zarówno części obozu rządzącego, jak i największego klubu opozycji. Pozostałych wybrały głosy ówczesnej większości. Tak było w Sejmie III–VI kadencji, za kolejnych rządów: Akcji Wyborczej Solidarność (AWS) z Unią Wolności (UW), Sojuszu Lewicy Demokratycznej (SLD) z partnerami, Prawa i Sprawiedliwości (PiS) z partnerami oraz Platformy Obywatelskiej (PO) z Polskim Stronnictwem Ludowym (PSL). Jedyny sędzia wybrany przez Sejm VII kadencji przed jesienią 2015 r., Leon Kieres, miał poparcie także części opozycji.

Część wybranych wcześniej działała w polityce. Według portalu Demagog parlamentarzystami byli m.in. Jerzy Ciemniewski, Jerzy Stępień, Janusz Niemcewicz, Marek Mazurkiewicz, Adam Jamróz, Marek Kotlinowski (działacz Ligi Polskich Rodzin, wicemarszałek Sejmu) i Teresa Liszcz. Niemcewicz i Andrzej Rzepliński należeli wcześniej do PZPR, partii rządzącej w PRL, a Kieres kandydował w wyborach z list PO.

Puste miejsca i prezesi

Miejsca w Trybunale rzadko stały puste. Tylko trzy razy wakat trwał dłużej niż miesiąc: w 2007 r. (około 45 dni), w 2010 r. (64 dni) i na przełomie 2010 i 2011 r. (33 dni). Przyczyną były głosowania, w których kandydat nie zdobył większości, albo rezygnacja wybranej osoby.

Prezesa Trybunału powołuje Prezydent RP. Wybiera go spośród dwóch kandydatów, których wskazuje zgromadzenie sędziów Trybunału (Zgromadzenie Ogólne). W tych latach Trybunałem kierowali kolejno Marek Safjan, Jerzy Stępień, Bohdan Zdziennicki i Andrzej Rzepliński (od grudnia 2010 r.). Funkcja prezesa to coś innego niż samo miejsce sędziego.

Ustawa z 2015 r. i przepis o pięciu miejscach

W 2013 r. prezydent Bronisław Komorowski przesłał do Sejmu projekt nowej ustawy o Trybunale. Sejm uchwalił ją 27 maja 2015 r. głosami PO, PSL i SLD, przy sprzeciwie PiS. Ustawa weszła w życie 30 sierpnia 2015 r.

Art. 137 tej ustawy był specjalnym przepisem o zgłaszaniu kandydatów tylko na pięć miejsc zwalnianych w 2015 r.: trzy 6 listopada, jedno 2 grudnia i jedno 8 grudnia. Zaproponował go w maju 2015 r. poseł PO na posiedzeniu komisji sejmowej.

W ustępującym Sejmie VII kadencji większość miały PO i PSL. 8 października 2015 r. Sejm ten wybrał pięć osób na wszystkie pięć miejsc, także na dwa zwalniane w grudniu, już w czasie kadencji następnego Sejmu. Formalnie zgłosiło je Prezydium Sejmu; według TVN24 wskazały je kluby PO, PSL i SLD, a PiS głosowało przeciw. Wybory z 25 października wygrało PiS, które zdobyło samodzielną większość (235 mandatów). Prezydent Andrzej Duda nie odebrał ślubowania od żadnej z tych pięciu osób.

3 grudnia 2015 r. Trybunał orzekł (sprawa K 34/15), że art. 137 był zgodny z Konstytucją co do trzech miejsc listopadowych. Co do dwóch miejsc grudniowych był niezgodny: według Trybunału ustępujący Sejm nie mógł wybierać sędziów „na zapas” na miejsca zwalniane w kadencji następnego Sejmu. Trybunał orzekł też, że Prezydent ma obowiązek niezwłocznie odebrać ślubowanie od sędziego wybranego przez Sejm.

Dlaczego to ważne

Zasady wyboru sędziów wyglądają na techniczne. Od nich zależy jednak, kto ocenia ustawy obowiązujące wszystkich. Wydarzenia z jesieni 2015 r. i późniejsze opisuje artykuł „Kryzys 2015–2017”.

Poziom szczegółowości: Dla śledzących13 min czytania

Ramy prawne: Konstytucja i ustawa z 1997 r.

Konstytucja z 2 kwietnia 1997 r. stanowi, że Trybunał składa się z 15 sędziów wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat, a ponowny wybór jest niedopuszczalny (art. 194 ust. 1).^1,2 Prezesa i Wiceprezesa Trybunału powołuje Prezydent RP spośród kandydatów Zgromadzenia Ogólnego Sędziów TK (art. 194 ust. 2), a sędziowie nie mogą w czasie kadencji należeć do partii (art. 195 ust. 3).^1,2

Ustawa o Trybunale Konstytucyjnym z 1 sierpnia 1997 r. weszła w życie 17 października 1997 r.; uchylono ją z dniem 30 sierpnia 2015 r.³ Wybór regulował jej art. 5:⁴

• kandydatów zgłasza co najmniej 50 posłów lub Prezydium Sejmu (ust. 4);⁴
• Sejm wybiera bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów (ust. 4);⁴
• sędzia składa ślubowanie wobec Prezydenta RP (ust. 5);⁴
• „Odmowa złożenia ślubowania jest równoznaczna ze zrzeczeniem się stanowiska” (ust. 6).⁴

Ustawa nie określała, od kiedy biegnie kadencja, ani terminów zgłoszenia kandydatów i ślubowania – nie ma ich też w tekście ujednoliconym; według wnioskodawców w sprawie K 34/15 szczegóły procedury regulował Regulamin Sejmu.^5,6

Część uchwał Sejmu wskazywała dzień początku kadencji (np. 1 grudnia 1997 r., 6 listopada 2006 r.), a część, m.in. z 1998 i 1999 r., żadnej daty nie podawała.^7,8,9,10 Pięciokrotnie (dwukrotnie w 1997 r., w 2001 r., w październiku 2006 r. i w listopadzie 2010 r.) Sejm wybrał kilka osób jedną uchwałą zbiorową.¹¹

Kto wybierał: Sejm III–VII kadencji

Formalnie wnioski składało Prezydium Sejmu albo co najmniej 50 posłów; Demagog podaje jako zgłaszających kluby, a formalnej drogi każdego wniosku notatki nie ustalają.^4,29

Sejm III kadencji. W 1997 r. Sejm wybrał sześcioro sędziów w dwóch głosowaniach na listach kandydatów; podziału głosów na kluby dla lat 1997–1999 nie ustalono.³⁰ Niemcewicza w 2001 r. poparły zarówno AWS (144 głosy), jak i opozycyjny SLD (146).³¹ Według Demagogu kandydatury Dębowskiej-Romanowskiej i Ciemniewskiego zgłosił klub UW, a Zdyba, Johanna i Stępnia – klub AWS.²⁹

Sejm IV kadencji. W 2001 r. na czterech wybranych głosowały SLD, Samoobrona, PSL i UP; PO i PiS poparły spośród nich tylko Wyrzykowskiego (57 i 29 głosów), a poza nim Stanisława Biernata i Marka Zirk-Sadowskiego, którzy nie uzyskali większości.³² Łętowską (2002) poparły SLD, PSL, UP i część Samoobrony, a Jamroza (2003) – SLD, UP i PLD; PO, PiS i LPR głosowały w obu przypadkach na kontrkandydatów.^33,34 Według Demagogu Mazurkiewicza, Zdziennickiego i Jamroza zgłosił klub SLD.²⁹

Sejm V kadencji. W październiku 2006 r. na Gintowt-Jankowicz, Hermelińskiego i Kotlinowskiego głosowały PiS, LPR, Samoobrona i część PSL, a PO i SLD – na Biernata, Andrzeja Rzeplińskiego i I. Lipowicz.³⁵ Cieślaka (listopad) i Bagińską (grudzień, 207:159) wybrały głosy PiS, Samoobrony i LPR.^36,37 Liszcz poparły PiS, SLD, Samoobrona, PSL i 58 posłów PO (38 było przeciw), a Granata w 2007 r. – PiS i PO, przy sprzeciwie SLD.^38,39 Według Demagogu Kotlinowskiego zgłosiły kluby LPR i Samoobrony, a Liszcz – klub PiS; Cieślaka zgłosił klub PiS, a Bagińską według RMF FM rekomendowała Samoobrona.^29,40,41

Sejm VI kadencji. Rzeplińskiego (2007) poparły PO i PSL; LiD głosował na Andrzeja Sokalę, a PiS (136 posłów) przeciw wszystkim kandydatom.⁴² Przy wyborze Biernata (2008) cały klub PiS nie wziął udziału w głosowaniu, które zakończyło się wynikiem 270:5:1.⁴³ Wronkowską-Jaśkiewicz (2010) poparły PO, PiS, Lewica i PSL.⁴⁴ W listopadzie 2010 r. Tuleja uzyskał 348 głosów, w tym większości posłów PiS, a Rymar (203) i Zubik (200) – przy sprzeciwie większości klubu PiS.^45,46 W 2011 r. Pyziak-Szafnicką i Wróbla wybrały głosy PO, PSL i SLD, a PiS i PJN głosowały na Krystynę Pawłowicz i Piotra Andrzejewskiego.^47,48 Według tvn24, Demagogu i prawo.pl kandydatów zgłaszały kluby PO (Rzepliński, Biernat, Wronkowska-Jaśkiewicz, Rymar, Tuleja, Pyziak-Szafnicka), PSL (Zubik) i SLD (Wróbel); źródła różnią się co do składu wnioskodawców Zubika i Wróbla.^49,29,50

Sejm VII kadencji (do września 2015 r.). Kieresa, jedynego kandydata, zgłosiły wspólnie kluby PO, PSL i SLD; za głosowało 340 posłów, w tym 196 z PO i 80 z PiS (41 posłów PiS wstrzymało się), a przeciw – 41 posłów Ruchu Palikota.^51,52,53

Doświadczenie polityczne. Według Demagogu parlamentarzystami byli wcześniej Ciemniewski, Mazurkiewicz i Niemcewicz (posłowie), Stępień i Jamróz (senatorowie), Liszcz (posłanka i senatorka, współzałożycielka Porozumienia Centrum) oraz Kotlinowski (poseł, wicemarszałek Sejmu, działacz LPR). Niemcewicz i Rzepliński należeli do PZPR, a Kieres startował w wyborach z list PO; kilkoro, m.in. Stępień, Jamróz, Zdziennicki i Cieślak, było wcześniej wiceministrami.²⁹

Ile wyborów było ponadpartyjnych

Notatki badawcze uznają wybór za ponadpartyjny, gdy kandydata poparły co najmniej dwa największe kluby, w tym opozycyjny.^{31,32,38,39,44,45,51} Kryterium to spełnia 7 z 31 wyborów: Niemcewicza i – według notatek częściowo – Wyrzykowskiego (2001), Liszcz (2006), Granata (2007), Wronkowskiej-Jaśkiewicz i Tulei (2010) oraz Kieresa (2012).^{31,32,38,39,44,45,51}

Pozostałych 24 sędziów wybrano głosami ówczesnej większości, gdy główny klub opozycji głosował przeciw, nie brał udziału w głosowaniu albo popierał innych kandydatów (dla lat 1997–1999 brak podziału głosów na kluby).^{30,32,35,37,42,43,47} Większości nie uzyskali w tych latach m.in. Zdziennicki (1997–1999), Biernat i Zirk-Sadowski (2001), Sokala (2003, 2007), Biernat, Rzepliński i I. Lipowicz (2006), B. Szlachta (2006) oraz Pawłowicz (2010, 2011); Zdziennickiego, Rzeplińskiego, Biernata i Wróbla wybrano później.^{30,32,34,54,42,45,47,15,22,23,27}

Wakaty dłuższe niż miesiąc

• Około 45 dni (13 marca – 26 kwietnia 2007 r.): Lidia Bagińska, wybrana w grudniu 2006 r., według RMF FM złożyła ślubowanie 6 marca 2007 r. i tydzień później zrzekła się stanowiska, nie orzekając; 27 kwietnia Sejm wybrał Granata.^19,55,41,21
• 64 dni (3 marca – 5 maja 2010 r.): przed końcem kadencji Niemcewicza (2 marca) Sejm 19 lutego 2010 r. odrzucił wniosek o wprowadzenie wyboru do porządku obrad (202:210:6), a 4 marca kandydatka PiS Krystyna Pawłowicz nie uzyskała większości (157:264:5); 6 maja wybrano Wronkowską-Jaśkiewicz.^45,24
• 33 dni (3 grudnia 2010 – 4 stycznia 2011 r.): 2 grudnia 2010 r. upływały cztery kadencje, a 26 listopada Sejm obsadził trzy miejsca; czwarte pozostało wolne, bo ani Pawłowicz, ani Wróbel nie uzyskali większości, do wyboru Pyziak-Szafnickiej 5 stycznia 2011 r.^45,56,26

Prezesi i wiceprezesi Trybunału

Według art. 15 ustawy z 1997 r. Prezesa i Wiceprezesa powoływał Prezydent RP spośród dwóch kandydatów na każde stanowisko, wyłonionych przez Zgromadzenie Ogólne.^4,5

Część dat opiera się na en.wikipedii; daty postanowień Prezydenta o powołaniu – z wyjątkiem Stępnia i Safjana – nie zostały potwierdzone w dokumentach źródłowych.^58,61,57

Zmiany ustawy z 1997 r.

Jedyną odrębną nowelizacją ustawy z 1997 r. była ustawa z 9 czerwca 2000 r. (Dz.U. 2000 nr 53 poz. 638), która wprowadziła m.in. stan spoczynku sędziów i trzymiesięczny termin na skargę konstytucyjną; dziewięć innych zmian dokonano przy okazji innych ustaw, a przepisy o wyborze sędziów zachowały brzmienie zasadniczo pierwotne.^3,65,66,5

Od projektu prezydenckiego do ustawy z 25 czerwca 2015 r.

W lipcu 2013 r. prezydent Bronisław Komorowski skierował do Sejmu projekt nowej ustawy o TK (druk nr 1590); według e-prawnik miał on m.in. przyspieszyć postępowania i wprowadzić „transparentny” tryb wyłaniania kandydatów.^67,68 Według raportu Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka (HFPC) założenia przygotowali byli sędziowie TK pod kierunkiem Prezesa TK, a sejmowa podkomisja pracowała ponad półtora roku i usunęła możliwość zgłaszania kandydatów przez podmioty spoza Sejmu.⁶⁹

Przepis, który stał się art. 137, zgłosił 12 maja 2015 r. w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka poseł Robert Kropiwnicki (PO), uzasadniając go tym, że kilka kadencji sędziów kończy się na przełomie kadencji Sejmu (według HFPC).⁶⁹

27 maja 2015 r. Sejm uchwalił ustawę stosunkiem 261:144 przy 11 wstrzymujących się; za głosowały PO (192), PSL (32) i SLD (21), przeciw – PiS (122) i Zjednoczona Prawica (15).⁷⁰ Według polskiej Wikipedii i Demagogu prezydent-elekt Andrzej Duda prosił 29 maja 2015 r. rząd Ewy Kopacz o wstrzymanie zmian do czasu objęcia urzędu.^71,72 25 czerwca 2015 r. Sejm rozpatrzył poprawki Senatu, części z nich nie przyjmując.⁷³ Prezydent Komorowski podpisał ustawę 21 lipca 2015 r.; ogłoszona w Dz.U. 2015 poz. 1064, weszła w życie 30 sierpnia 2015 r.^74,65

Nowa ustawa przewidywała m.in.:⁷⁵

• wiek kandydata od 40 do 67 lat (art. 18);⁷⁵
• zgłaszanie kandydatów przez Prezydium Sejmu lub co najmniej 50 posłów najpóźniej 3 miesiące przed upływem kadencji, a przy wcześniejszym wygaśnięciu mandatu – w 21 dni (art. 19);⁷⁵
• nowy wniosek w ciągu 14 dni po nieudanym głosowaniu (art. 20);⁷⁵
• ślubowanie wobec Prezydenta RP, przy czym odmowa oznacza zrzeczenie się stanowiska (art. 21).⁷⁵

Art. 137 i pięć kadencji kończących się w 2015 r.

Art. 137 dotyczył sędziów, których kadencja upływała w 2015 r.; według opisu uczestników postępowania K 34/15 ustalał dla zgłoszenia kandydatów na te miejsca termin 30 dni od wejścia ustawy w życie.⚠ niezweryfikowane^6,76 Dosłownego brzmienia przepisu notatki nie pobrały.⁶

Wybory do Sejmu odbyły się 25 października 2015 r.; PiS zdobyło w nich samodzielną większość (235 mandatów).⁷⁸ 8 października 2015 r. Sejm VII kadencji – według Demagogu na wniosek Prezydium Sejmu – wybrał pięć osób: Romana Hausera, Krzysztofa Ślebzaka i Andrzeja Jakubeckiego na miejsca zwalniane 6 listopada oraz Bronisława Sitka i Andrzeja Sokalę na miejsca zwalniane 2 i 8 grudnia (M.P. 2015 poz. 1038–1042).^{79,80,29,81,69} Według TVN24 kandydatów politycznie wskazały kluby PO, PSL i SLD, a PiS nikogo nie zgłosiło i głosowało przeciw.⁸²

3 grudnia 2015 r. Trybunał orzekł w sprawie K 34/15, że art. 137 jest zgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji w zakresie sędziów, których kadencja upływała 6 listopada 2015 r., i niezgodny w zakresie kadencji upływających 2 i 8 grudnia 2015 r.⁷⁷ W uzasadnieniu wskazał, że Sejm danej kadencji nie może wybierać „na zapas” na miejsca zwalniane w kadencji następnej, więc wybór trzech osób na miejsca listopadowe był zgodny z Konstytucją, a dwóch na miejsca grudniowe – pozbawiony podstawy prawnej.^83,84 Orzekł też, że Prezydent ma obowiązek niezwłocznie odebrać ślubowanie od sędziego wybranego przez Sejm (art. 21 ust. 1 ustawy z 2015 r.).^77,6

Kto twierdzi co

Jak to przygotowało spór jesienią 2015 r.

• Na podstawie art. 137 ustępujący Sejm obsadził wszystkie pięć miejsc, w tym dwa zwalniane – jak wskazał Trybunał – już w kadencji nowego Sejmu.^81,77,84
• Prezydent Andrzej Duda nie odebrał ślubowania od żadnej z tych osób; posłowie PiS zaskarżyli ustawę z 2015 r. (K 29/15), ale 10 listopada cofnęli wniosek, a 25 listopada Sejm VIII kadencji podjął pięć uchwał o „braku mocy prawnej” wyborów z 8 października.^84,81
• Ustawy z 1997 i 2015 r. nie określały początku kadencji i terminu ślubowania; w grudniu 2015 r. Trybunał uznał, że kadencja biegnie od dnia wyboru (K 35/15), a ślubowanie należy odebrać niezwłocznie (K 34/15).^{5,86,87,84,77}
• Według Demagogu i polskiej Wikipedii Komisja Wenecka w opinii z marca 2016 r. wskazała, że konflikt wokół TK ma źródło w działaniach Sejmu poprzedniej kadencji, uznała nowelizację z grudnia 2015 r. za zagrożenie dla praworządności i wezwała do poszanowania wyroków TK.^72,71

Dalszy przebieg opisuje artykuł „Kryzys 2015–2017”.

Poziom szczegółowości: Ekspert31 min czytania

Podstawy prawne obowiązujące w latach 1997–2015

Konstytucja z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483)

Art. 194 ust. 1 Konstytucji stanowi, że Trybunał składa się z 15 sędziów wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat spośród osób wyróżniających się wiedzą prawniczą, a ponowny wybór jest niedopuszczalny.^1,2 Art. 194 ust. 2 powierza powołanie Prezesa i Wiceprezesa Prezydentowi RP spośród kandydatów Zgromadzenia Ogólnego Sędziów TK, a art. 144 ust. 3 pkt 21 zalicza tę czynność do prerogatyw.^1,2,3 Art. 195 ust. 1 i 3 przewiduje niezawisłość sędziów TK oraz zakaz przynależności do partii i związków zawodowych w okresie zajmowania stanowiska.^1,2 Brzmienie tych przepisów nie zmieniło się od 1997 r.²

Ustawa z 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. 1997 nr 102 poz. 643)

Ustawę ogłoszono 1 września 1997 r.; weszła w życie 17 października 1997 r., przy czym art. 5 ust. 1 oraz art. 88 ust. 2 i 3 weszły w życie 9 września 1997 r.⁴ Uchyliła ją z dniem 30 sierpnia 2015 r. ustawa z 25 czerwca 2015 r. (Dz.U. 2015 poz. 1064).⁴

• Art. 5 ust. 1 – Trybunał składa się z 15 sędziów; ust. 2 – sędziego wybiera Sejm na 9 lat; ust. 3 – sędzia musi mieć kwalifikacje sędziego Sądu Najwyższego lub Naczelnego Sądu Administracyjnego.⁵
• Art. 5 ust. 4 – kandydatów zgłasza co najmniej 50 posłów lub Prezydium Sejmu; wybór następuje bezwzględną większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.⁵
• Art. 5 ust. 5 – ślubowanie wobec Prezydenta RP; rota zawierała zobowiązanie do wiernej służby Narodowi i stania na straży Konstytucji.⁵
• Art. 5 ust. 6 – „Odmowa złożenia ślubowania jest równoznaczna ze zrzeczeniem się stanowiska”.⁵
• Art. 6 ust. 1 – niezawisłość i podleganie tylko Konstytucji; art. 6 ust. 2a (od 2000 r.) – stan spoczynku po zakończeniu kadencji i prawo powrotu na poprzednie stanowisko.^5,6
• Art. 7 – immunitet, uchylany za zgodą Zgromadzenia Ogólnego większością 2/3 głosów; art. 10 – kary dyscyplinarne, w tym usunięcie ze stanowiska.^5,6
• Art. 11 – wygaśnięcie mandatu stwierdza Zgromadzenie Ogólne (zrzeczenie się, trwała niezdolność, prawomocne skazanie lub orzeczenie o usunięciu), a w razie śmierci – Prezes TK, który przekazuje akt Marszałkowi Sejmu.^5,6
• Art. 15 – Prezesa i Wiceprezesa powołuje Prezydent RP spośród dwóch kandydatów na każde stanowisko wybranych przez Zgromadzenie Ogólne w głosowaniu tajnym; art. 16 – zastępstwo.^5,6
• Art. 88 ust. 1 – dotychczasowi członkowie TK stają się sędziami TK; ust. 2 – kadencja sędziów wybranych na podstawie ustawy z 1985 r. trwa osiem lat od wyboru; ust. 3 – Sejm wybiera sędziów w liczbie niezbędnej do spełnienia wymogów art. 5.⁵
• Art. 89 – przez dwa lata od wejścia w życie Konstytucji orzeczenia o ustawach sprzed niej nie były ostateczne (Sejm mógł je odrzucić większością 2/3), z wyjątkiem orzeczeń wydanych na pytanie prawne.⁵

Tekst ujednolicony ustawy po wszystkich zmianach nie zawiera reguły o początku kadencji, terminu zgłaszania kandydatów, terminu ślubowania ani art. 5a i 5b.⁶ Wyszukiwanie w ELI nie wykazało tekstu jednolitego tej ustawy ogłoszonego w Dz.U. w latach 1997–2015.⁷

Regulamin Sejmu

Według wnioskodawców w sprawie K 34/15 szczegóły procedury wyboru, w tym terminy zgłoszeń, regulował przed 2015 r. Regulamin Sejmu; Rzecznik Praw Obywatelskich wskazywał w tej sprawie, że wybór następcy przed upływem kadencji poprzednika był zwykłą praktyką.³ Notatki wskazują art. 30 Regulaminu Sejmu⚠ niezweryfikowane, ale jego brzmienia z lat 1997–2015 nie zweryfikowano.³ Udział komisji sejmowej dokumentują m.in. pozytywna opinia Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka o kandydaturze Kieresa (11 lipca 2012 r.) oraz odrzucone wnioski o odesłanie kandydatur do komisji: 178:227:4 (Jamróz, 2003), 146:229:2 (Kotlinowski, 2006) i 116:243:14 (kandydatury z 8 grudnia 2006 r.).^8,9,10,11,12

Praktyka uchwał i głosowań

Uchwały zbiorowe z 1997 r. (dwie), 2001 r., października 2006 r. i listopada 2010 r. obejmowały po kilku sędziów; dane API Sejmu oznaczają te głosowania jako głosowania na liście kandydatów.^{13,14,15,11,16} Daty początku kadencji wskazywały uchwały z 19 listopada 1997 r. (1 grudnia 1997 r.), 13 listopada 2001 r. (2 grudnia 2001 r.), 23 maja 2002 r. (28 maja 2002 r.), 10 lipca 2003 r. (22 lipca 2003 r.), 27 października 2006 r. (6 listopada 2006 r.), 17 listopada 2006 r. (2 grudnia 2006 r.), 18 grudnia 2007 r. (19 grudnia 2007 r.), 13 czerwca 2008 r. (26 czerwca 2008 r.), 26 listopada 2010 r. (3 grudnia 2010 r.), 27 maja 2011 r. (29 maja 2011 r.) i 13 lipca 2012 r. (23 lipca 2012 r.).^{17,18,19,20,21,22,23,24,25,26,27}

Rejestr wyborów od 17 października 1997 r. do 30 września 2015 r.

W tym okresie Sejm III–VII kadencji wybrał 31 sędziów w 20 uchwałach ogłoszonych w Monitorze Polskim.^29,13,4 Kolumna „zgłaszający” podaje informacje ze źródeł wtórnych (głównie Demagogu), a nie z druków sejmowych, których notatki nie pobrały.³⁰

Rozbicie głosów na kluby policzono z imiennych rekordów API Sejmu; w dwóch przypadkach suma różni się od nagłówka o jeden lub dwa głosy (Niemcewicz: 362 wobec 364; Granat: 327 wobec 328).^35,46 Dla głosowań z lat 1997–1999 API zwracało tylko wyniki kandydatów, bez podziału na kluby.¹⁴

Przed wyborami z listopada 2010 r. termin zgłoszeń upłynął 2 listopada; PO zgłosiła Bogusława Banaszaka, Rymara i Tuleję, PiS – Pawłowicz, PSL – Zubika, a SLD – Wróbla.⁵² Banaszak wycofał kandydaturę przed głosowaniem.⁵⁸ Według W. Wilka (PO) kandydaturę Tulei popierali byli prezesi TK: A. Zoll, Safjan i Stępień.⁵² Tvn24 podaje, że Zubika zgłosili posłowie m.in. PSL i PO, a Demagog – że PO, PSL i poseł niezrzeszony.^28,30

Struktura poparcia według kadencji

Według Rzeczpospolitej Iustitia oceniała w 2012 r., że wybór Kieresa był „formalnością”, a zgłaszanie kandydatów wyłącznie przez partie utrzymuje upolitycznienie procesu.⁵⁷ Kandydata wysłuchano wcześniej w HFPC (10 lipca 2012 r.); od 2010 r. kandydatów monitorowały HFPC, INPRiS i polska sekcja Międzynarodowej Komisji Prawników.^57,52

Nieudane głosowania, wakaty i sprawa Bagińskiej

17 listopada 2006 r. Sejm miał wybrać trzech sędziów na miejsca zwalniane 1 grudnia 2006 r., ale wybrał tylko Cieślaka; w pierwszej turze (próg 193) Cieślak uzyskał 224 głosy, B. Szlachta 179, Biernat 171, a Rzepliński 157.^40,11 W kolejnych dwóch turach i w głosowaniu imiennym nad Szlachtą (183:163:35, próg 191) nikt nie uzyskał większości, co dało sześciodniowe wakaty (2–7 grudnia 2006 r.) na dwóch miejscach.¹¹

Lidię Bagińską Sejm wybrał 8 grudnia 2006 r. (M.P. 2006 nr 89 poz. 918).⁴¹ Według RMF FM złożyła ślubowanie 6 marca 2007 r., a opóźnienie wiązało się z wątpliwościami dotyczącymi jej wcześniejszej działalności jako syndyka; po ślubowaniu nie orzekała.⁴² 13 marca 2007 r. RMF FM podało, że zrzekła się stanowiska, i pisało o ślubowaniu „w ostatnim możliwym terminie”, choć ustawa z 1997 r. terminu ślubowania nie przewidywała, więc podstawa takiego terminu pozostaje niejasna.⚠ niezweryfikowane^59,6 Data i numer uchwały Zgromadzenia Ogólnego stwierdzającej wygaśnięcie mandatu (art. 11 ust. 1 ustawy z 1997 r.) nie zostały ustalone.⁵⁹ Według Legeartis Bagińska później cofnęła oświadczenie o zrzeczeniu się, a WSA w Warszawie postanowieniem z 21 lipca 2017 r. (II SAB/Wa 182/17) odrzucił jej skargę na bezczynność TK, uznając drogę sądowoadministracyjną za niedopuszczalną; postanowienie było wówczas nieprawomocne.⁶⁰

Prezesi i wiceprezesi: podstawa prawna i dokumentacja

Powołanie Prezesa i Wiceprezesa (art. 194 ust. 2 Konstytucji, art. 15 ustawy z 1997 r.) jest odrębne od wyboru na sędziego: dotyczy funkcji, a nie miejsca w składzie.^1,5 Kandydatów na Prezesa wybierano nie później niż 3 miesiące przed upływem kadencji urzędującego Prezesa, a przy wakacie – w ciągu miesiąca.^5,6

Postanowień Prezydenta o powołaniu nie odnaleziono wśród aktów wykonawczych ustawy z 1997 r. w bazie ELI; pozycje M.P. 1998 poz. 191, 2001 poz. 567 i 668, 2006 poz. 334 i 720 oraz 2008 poz. 341 okazały się uchwałami Zgromadzenia Ogólnego, obwieszczeniem Prezesa i postanowieniami sprostowującymi.^{64,69,70,71,65,72}

Nowelizacje ustawy z 1997 r.

Lista aktów zmieniających w ELI obejmuje 10 pozycji; nagłówek tekstu ujednoliconego – 9 (bez Dz.U. 2001 nr 106 poz. 1149).^4,6

Ustawa z 9 czerwca 2000 r. objęła nabytymi prawami także sędziów TK będących już w stanie spoczynku (art. 3).⁷⁴ Wyszukiwanie tytułów aktów w Dz.U. potwierdza, że w latach 1997 – czerwiec 2015 była to jedyna odrębna nowelizacja ustawy o TK.⁷

Druk nr 1590 i ustawa z 25 czerwca 2015 r. (Dz.U. 2015 poz. 1064)

Przebieg prac

• 11 lipca 2013 r. – prezydent Komorowski kieruje do Sejmu trzy projekty, w tym nową ustawę o TK (druk nr 1590); notatki nie rozstrzygają, czy data skierowania to 10 czy 11 lipca.⚠ niezweryfikowane^82,83,84
• Według HFPC prace w Sejmie zaczęły się 29 sierpnia 2013 r.⚠ niezweryfikowane, a sprawozdanie podkomisji przyjęto 9 kwietnia 2015 r.; podkomisja usunęła możliwość zgłaszania kandydatów przez podmioty spoza Sejmu.⁸³
• 12 maja 2015 r. – w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka poseł Kropiwnicki (PO) zgłasza przepis przejściowy (art. 135 w tekście komisji, art. 137 w ustawie).⁸³
• 27 maja 2015 r. – trzecie czytanie (93. posiedzenie, głosowanie nr 39): 261 za, 144 przeciw, 11 wstrzymujących się, 44 posłów nie głosowało; wcześniej odrzucono większość wniosków mniejszości.^85,86
• 12 czerwca 2015 r. – początek prac w Senacie (według HFPC).⁸³
• 25 czerwca 2015 r. – Sejm (95. posiedzenie) rozpatruje uchwałę Senatu; w głosowaniach nr 57–68 odrzuca łącznie poprawki 5–8 i 28 (241:150:27), a pozostałe przyjmuje.⁸⁶
• 21 lipca 2015 r. – podpis prezydenta Komorowskiego; 30 lipca 2015 r. – ogłoszenie (Dz.U. 2015 poz. 1064); 30 sierpnia 2015 r. – wejście w życie.^87,7

Rozkład głosów w trzecim czytaniu: PO 192 za; PSL 32 za i 1 wstrzymujący się; SLD 21 za i 8 wstrzymujących się; TR/RP 6 za; PiS 122 przeciw; Zjednoczona Prawica 15 przeciw; posłowie niezrzeszeni 10 za, 7 przeciw, 2 wstrzymujących się.⁸⁵ Według relacji zawartej w K 34/15 Sejm, rozpatrując poprawki Senatu, usunął czteroletnie ograniczenie kadencji Prezesa i Wiceprezesa; powiązania tej zmiany z konkretnym głosowaniem notatki nie zweryfikowały.³ Według RPO w K 34/15 ustawa weszła w życie po 30 dniach od ogłoszenia, z wyjątkiem art. 108 ust. 3.³ Ustawę uchyliła ustawa z 22 lipca 2016 r. (Dz.U. 2016 poz. 1157).⁷

Według polskiej Wikipedii i Demagogu prezydent-elekt Andrzej Duda zwrócił się 29 maja 2015 r. do rządu Ewy Kopacz o wstrzymanie zmian do czasu objęcia urzędu 6 sierpnia 2015 r.^88,89

Przepisy dotyczące wyboru i ślubowania

• Art. 12 – Prezesa powołuje Prezydent RP spośród 2 kandydatów Zgromadzenia Ogólnego, wybranych nie później niż 3 miesiące przed upływem kadencji Prezesa (przy wakacie – w 30 dni); ust. 5 – odpowiednio Wiceprezesa.⁶¹
• Art. 17 – 15 sędziów wybieranych indywidualnie bezwzględną większością na 9 lat; ponowny wybór niedopuszczalny.^61,90
• Art. 18 – kandydat w wieku od 40 do 67 lat.⁶¹
• Art. 19 – wnioskodawcami są Prezydium Sejmu lub co najmniej 50 posłów; wniosek składa się nie później niż 3 miesiące przed upływem kadencji, a przy wcześniejszym wygaśnięciu mandatu – w 21 dni; kandydata opiniuje właściwy organ Sejmu.⁶¹
• Art. 20 – po nieudanym głosowaniu nowy wniosek w 14 dni.⁶¹
• Art. 21 ust. 1 – ślubowanie wobec Prezydenta RP (formuła religijna fakultatywna); ust. 2 – odmowa oznacza zrzeczenie się stanowiska.^61,90
• Art. 23 – zakaz przynależności do partii i związków; art. 36 – wygaśnięcie mandatu (śmierć – postanowienie Prezesa, pozostałe przypadki – uchwała Zgromadzenia Ogólnego, zawiadomienie Marszałka Sejmu); art. 37 – stan spoczynku.⁶¹
• Art. 43 – odpowiednie stosowanie przepisów o Sądzie Najwyższym, „w tym w zakresie stosunku służbowego”.⁹⁰

Ustawa z 2015 r., podobnie jak ustawa z 1997 r., nie określała momentu rozpoczęcia kadencji ani terminu ślubowania; regułę, że kadencja zaczyna się ze złożeniem ślubowania, oraz 30-dniowy termin ślubowania zaproponował projekt PiS z listopada 2015 r. (druk nr 20 Sejmu VIII kadencji).⁹¹ Po uchwaleniu tych przepisów (ustawa z 19 listopada 2015 r.) Trybunał w wyroku K 35/15 z 9 grudnia 2015 r. uznał słowa „w terminie 30 dni od dnia wyboru” w art. 21 ust. 1 oraz art. 21 ust. 1a (kadencja od ślubowania) za niezgodne z art. 194 ust. 1 Konstytucji; w uzasadnieniu wskazał, że kadencja biegnie od wyboru.^92,93

Art. 137

Według opisu uczestników postępowania K 34/15 i A. Szmyta art. 137 ustalał, że dla sędziów, których kadencja upływa w 2015 r., wniosek o zgłoszenie kandydata składa się w terminie 30 dni od wejścia ustawy w życie.⚠ niezweryfikowane^3,94 Demagog opisuje go jako obowiązek złożenia przez Prezydium Sejmu w ciągu 30 dni wniosku dotyczącego pięciu sędziów.⁸⁹ Dosłownego brzmienia art. 137 ani art. 139–140 (wejście w życie) notatki nie pobrały.³

Kadencje kończące się w 2015 r. wynikają z uchwał z 2006 r.: Gintowt-Jankowicz, Hermelińskiego i Kotlinowskiego – od 6 listopada 2006 r. (M.P. 2006 poz. 792), Cieślaka – od 2 grudnia 2006 r. (M.P. 2006 poz. 842), Liszcz – od dnia wyboru 8 grudnia 2006 r. (M.P. 2006 nr 89 poz. 919, bez daty).^21,22,43 Sentencja K 34/15 potwierdza daty 6 listopada oraz 2 i 8 grudnia 2015 r., a imienne zestawienie podaje też raport HFPC.^95,83 Kadencje osób wybranych 8 października 2015 r. miały się rozpocząć 7 listopada (Hauser, Ślebzak, Jakubecki), 3 grudnia (Sitek) i 9 grudnia 2015 r. (Sokala).⁸³

Co orzekł Trybunał w K 34/15 o ustawie z 2015 r.

Wniosek w sprawie K 34/15 złożyła 17 listopada 2015 r. grupa posłów PO; wcześniejszy wniosek posłów PiS z 23 października 2015 r. (K 29/15), dotyczący licznych przepisów tej samej ustawy, cofnięto 10 listopada, a postępowanie umorzono 25 listopada.⁹³ 30 listopada 2015 r. TK wyłączył ze sprawy sędziów Biernata, Rzeplińskiego i Tuleję; wyrok wydał skład pięcioosobowy: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz (przewodnicząca), Leon Kieres i Marek Zubik (sprawozdawcy), Stanisław Rymar i Andrzej Wróbel.^93,95

• Art. 137 – zgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji w zakresie sędziów, których kadencja upływa 6 listopada 2015 r.; niezgodny w zakresie kadencji upływających 2 i 8 grudnia 2015 r.⁹⁵
• Art. 19 ust. 2 – zgodny z art. 112 Konstytucji.⁹⁵
• Art. 21 ust. 1 – rozumiany inaczej niż jako nakładający na Prezydenta obowiązek „niezwłocznego odebrania ślubowania” od sędziego wybranego przez Sejm – niezgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji (pkt 5 sentencji).^95,3
• Art. 12 ust. 1 i 5 – zgodne z art. 144 ust. 3 pkt 21 Konstytucji; art. 24 ust. 1–2 (immunitet) – zgodne z art. 196.^95,3

W uzasadnieniu, według komunikatów TK, Trybunał wskazał, że Sejm danej kadencji wybiera sędziego na miejsce zwolnione w tej kadencji i nie może wybierać „na zapas” na miejsca zwalniane w kadencji następnej; wybór trzech sędziów na miejsca zwolnione 6 listopada był zgodny z Konstytucją, a wybór dwóch na miejsca grudniowe – pozbawiony podstawy prawnej. Prezydent nie uczestniczy w wyborze sędziów, Konstytucja nie daje mu kompetencji do odmowy przyjęcia ślubowania, a wątpliwości co do konstytucyjności podstawy wyboru rozstrzyga wyłącznie TK.^96,93

W K 34/15 Marszałek Sejmu i Rada Ministrów nie zajęli stanowiska. Prokurator Generalny wnosił o uznanie art. 137 za niezgodny z Konstytucją w zakresie miejsc grudniowych i utrzymywał, że ślubowanie nie dopełnia wyboru, a skutek prawny ma tylko odmowa. RPO uznał art. 137 za zgodny z Konstytucją poza miejscami grudniowymi, które według niego powinien obsadzić Sejm VIII kadencji; argumentował też, że niezłożenie ślubowania nie powoduje wygaśnięcia mandatu, a kadencja następcy biegnie od dnia następnego po upływie kadencji poprzednika.³

W grudniu 2015 r. Trybunał orzekł, że kadencja biegnie od wyboru przez Sejm (K 35/15) i że Prezydent ma obowiązek niezwłocznie odebrać ślubowanie (K 34/15).^92,95 W wyroku z 12 maja 2026 r. (K 3/26), wydanym w pięcioosobowym składzie z udziałem dwóch osób wybranych na miejsca uznane w K 34/15 za obsadzone i nieuznawanym przez rząd za wiążący, TK orzekł, że art. 4 ust. 1 ustawy o statusie, rozumiany jako nakładający na Prezydenta obowiązek odebrania ślubowania, jest niezgodny z Konstytucją.^97,98

Od art. 137 do sporu jesienią 2015 r.

8 października 2015 r. (102. posiedzenie Sejmu VII kadencji) w głosowaniach imiennych wybrano: Romana Hausera (274:137:2), Krzysztofa Ślebzaka (268:149:3), Andrzeja Jakubeckiego (272:146:1), Bronisława Sitka (244:167:7) i Andrzeja Jana Sokalę (264:151:3); uchwały ogłoszono w M.P. 2015 poz. 1038–1042.^99,100,29 Według Demagogu kandydatów zgłosiło Prezydium Sejmu.³⁰ Według TVN24 kandydatów politycznie wskazały kluby PO, PSL i SLD, a PiS nikogo nie zgłosiło i głosowało przeciw.¹⁰¹ W wyborach z 25 października 2015 r. PiS uzyskało 235 mandatów.¹⁰² Dwa z pięciu mandatów wygasały w trakcie kadencji nowego Sejmu – 2 i 8 grudnia 2015 r., jak wskazuje sentencja K 34/15.^95,87

Prezydent Andrzej Duda nie odebrał ślubowania od żadnej z pięciu osób.⁹³ Posłowie PiS zaskarżyli 23 października 2015 r. liczne przepisy ustawy z 2015 r. (K 29/15), ale 10 listopada cofnęli wniosek.⁹³ 25 listopada 2015 r. Sejm VIII kadencji podjął pięć uchwał stwierdzających „brak mocy prawnej” wyborów z 8 października (M.P. 2015 poz. 1131–1135).²⁹ Według Demagogu i polskiej Wikipedii Komisja Wenecka w opinii z marca 2016 r. wskazała, że konflikt wokół TK ma źródło w działaniach Sejmu poprzedniej kadencji, uznała nowelizację z grudnia 2015 r. za zagrożenie dla praworządności i wezwała do poszanowania wyroków TK.^89,88 Wybory z 2 grudnia 2015 r. oraz wyroki K 34/15 i K 35/15 opisuje szerzej artykuł „Kryzys 2015–2017”.²⁹

Kwestie sporne

• Kiedy zaczyna się kadencja sędziego wybranego przed końcem kadencji poprzednika: uchwały Sejmu wskazywały datę lub jej nie wskazywały, a ani ustawa z 1997 r., ani ustawa z 2015 r. tego nie regulowały; w grudniu 2015 r. TK orzekł, że kadencja biegnie od wyboru (K 35/15).^6,91,3,92
• Czy uchwała zbiorowa i głosowanie listowe spełniają wymóg „indywidualnego” wyboru z art. 194 ust. 1 Konstytucji – kwestię tę po raz pierwszy formalnie podniósł w styczniu 2017 r. Prokurator Generalny (wniosek U 1/17; według polskiej Wikipedii TK umorzył postępowanie 12 marca 2020 r.).^28,103
• Charakter art. 137: według jego autora – uporządkowanie kalendarza, według ówczesnej opozycji – wybór „na zapas”. TK w K 34/15 orzekł, że podstawa wyboru na trzy miejsca listopadowe była zgodna z Konstytucją, a na dwa grudniowe – niezgodna, bo Sejm nie mógł wybierać sędziów na miejsca zwalniane w kadencji następnej; spór o dalsze skutki wyroku opisuje artykuł „Kryzys 2015–2017”.^83,94,95,93

Luki dowodowe

• Daty ślubowań wobec Prezydenta RP są znane tylko w przypadku Bagińskiej (6 marca 2007 r.); dla pozostałych 30 sędziów potrzebne są komunikaty Kancelarii Prezydenta lub sprawozdania TK.⁴²
• Numery druków sejmowych ze zgłoszeniami kandydatów z lat 1997–2012 i formalna droga zgłoszenia (Prezydium czy co najmniej 50 posłów) nie zostały ustalone dla Safjana, Lewaszkiewicz-Petrykowskiej, Mączyńskiego, Niemcewicza, Grzybowskiego, Wyrzykowskiego, Łętowskiej, Gintowt-Jankowicz, Hermelińskiego i Granata.³⁰
• Rozbicie głosów na kluby dla wyborów z lat 1997–1999 nie jest dostępne, więc klasyfikacja tych wyborów opiera się na wynikach kandydatów i liczebności klubów (AWS 202 + UW 60; Safjan uzyskał 274 głosy).^14,104
• Daty postanowień Prezydenta o powołaniu Prezesów i Wiceprezesów (z wyjątkiem Stępnia i Safjana) oraz daty uchwał Zgromadzenia Ogólnego o wygaśnięciu mandatów Wierzbowskiego (1998), Sokolewicza (1999) i Bagińskiej (2007) nie zostały ustalone.⁶³
• Dosłowne brzmienie art. 137 i art. 139–140 ustawy z 2015 r., brzmienie Regulaminu Sejmu z lat 1997–2015 oraz zakres dziewięciu nowelizacji ustawy z 1997 r. innych niż ustawa z 9 czerwca 2000 r. wymagają pobrania tekstów źródłowych.^61,4
• Stanowiska klubów w debatach (stenogramy z 27 maja i 25 czerwca 2015 r. oraz z wyborów sędziów) nie zostały pobrane; dostępne są tylko wyniki głosowań.^85,86
• Nie ustalono, kto odpowiadał za opóźnienie ślubowania Bagińskiej (Kancelaria Prezydenta czy sama wybrana).⁴²

Rozbieżności między źródłami i notatkami:

• Demagog datuje wybór Liszcz na 8 listopada 2006 r., a Rymara i Tulei na 2011 r.; artykuł przyjmuje daty z Monitora Polskiego i API Sejmu (8 grudnia 2006 r., 26 listopada 2010 r.).^30,43,25
• Raport HFPC przypisuje podpisanie ustawy z 25 czerwca 2015 r. Andrzejowi Dudzie (21 lipca 2015 r.), choć objął on urząd 6 sierpnia 2015 r.; artykuł przyjmuje, że podpisał ją Bronisław Komorowski.^83,87
• Notatka 02 streszcza rozstrzygnięcie K 34/15 o art. 21 ust. 1 jako niezgodność „w zakresie, w jakim” przepis nie przewiduje obowiązku niezwłocznego odebrania ślubowania, a notatka 07 – jako zgodność tylko przy rozumieniu nakładającym ten obowiązek; artykuł przyjmuje brzmienie sentencji ogłoszonej w Dz.U. 2015 poz. 2129, przytoczone w notatce 03 (przepis rozumiany inaczej niż jako nakładający ten obowiązek jest niezgodny z art. 194 ust. 1). Wszystkie trzy notatki potwierdzają, że obowiązek wynika z wyroku.^95,3
• Notatka 07 oznacza brzmienie art. 5 ustawy z 1997 r. oraz art. 17–20 ustawy z 2015 r. jako niezweryfikowane, a notatka 02 przytacza je jako normy na podstawie tekstów z ELI; artykuł przyjmuje wersję notatki 02.^5,61
• Notatka 08 podaje, że liczby głosów w wyborach sędziów sprzed 2017 r. i z 8 października 2015 r. nie zostały ustalone, a notatka 02 przytacza je z API Sejmu; artykuł przyjmuje dane notatki 02.^99,14
• Notatka 08 w zestawieniu sędziów według kadencji Sejmu podaje część dat jako dni rozpoczęcia kadencji (np. 1 grudnia 1997 r., 2 grudnia 2001 r., 19 grudnia 2007 r.), a nie dni wyboru; artykuł rozróżnia oba pojęcia według uchwał.^63,17,18,23
• Notatka 08 podaje liczebność koalicji AWS–UW (261) i PO–PSL w VII kadencji (235) z wiedzy ogólnej; artykuł podaje liczebność klubów z głosowań w API Sejmu, które dotyczą konkretnych dat (AWS 202 i UW 60; PO 206 i PSL 28).^104,56
• Datę zrzeczenia się stanowiska przez Bagińską źródła podają jako 12 albo 13 marca 2007 r.^59,63
• Notatka 02 opiera datę powołania Safjana na Prezesa (6 stycznia 1998 r.) na en.wikipedii i oznacza ją jako niezweryfikowaną, a notatka 01 podaje ją jako fakt za Informacją TK za 1997 r.; artykuł przyjmuje wersję notatki 01.^62,63
• Notatki różnią się co do składu wnioskodawców Zubika (PSL; PSL i PO; PO, PSL i poseł niezrzeszony).^52,28,30