Europa a Trybunał: ETPC, TSUE, Komisja Wenecka i Komisja Europejska

Poziom szczegółowości: Podstawy4 min czytania

Dwie organizacje, cztery instytucje

Polska należy do dwóch organizacji europejskich. Obie oceniały polski Trybunał Konstytucyjny (TK).

Pierwsza to Rada Europy. Działa przy niej sąd: Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) w Strasburgu, który sprawdza, czy państwa przestrzegają Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Jego wyroki wiążą państwo, a ich wykonanie nadzoruje Komitet Ministrów Rady Europy. Przy Radzie Europy działa też Komisja Wenecka: grono ekspertów, które wydaje niewiążące opinie doradcze.

Druga to Unia Europejska z Trybunałem Sprawiedliwości UE (TSUE) w Luksemburgu. Komisja Europejska pilnuje, czy państwa przestrzegają traktatów. Może pozwać państwo przed TSUE albo uruchomić polityczną procedurę z art. 7 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE).

Co orzekły europejskie sądy

• 7 maja 2021 r., ETPC, sprawa polskiej spółki Xero Flor. ETPC ocenił skład TK z udziałem osoby wybranej w grudniu 2015 r. Według wyroku TK K 34/15 jej miejsce było już obsadzone. ETPC uznał, że taki skład nie był „sądem ustanowionym ustawą”, czyli sądem, którego sędziów powołano zgodnie z podstawowymi regułami.
• 14 grudnia 2023 r., ETPC, sprawa M.L. przeciwko Polsce. Chodziło o wyrok TK z 22 października 2020 r. w sprawie przepisów o przerywaniu ciąży (K 1/20). W składzie zasiadały trzy osoby wybrane na sporne miejsca. ETPC uznał, że taki wyrok nie spełniał wymogów państwa prawa, więc Polska naruszyła prawo skarżącej do poszanowania życia prywatnego.
• 18 grudnia 2025 r., TSUE, sprawa C-448/23. Na skargę Komisji Europejskiej TSUE orzekł, że Polska naruszyła prawo Unii. Uznał też, że TK nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą z powodu nieprawidłowości przy wyborze trzech sędziów w grudniu 2015 r. i powołaniu Prezesa TK w grudniu 2016 r.
• Maj 2026 r., ETPC, sprawa Dziurda i inni przeciwko Polsce. 13 marca 2026 r. Sejm wybrał sześć osób na sędziów TK. 1 kwietnia Prezydent odebrał ślubowanie od dwóch z nich. 9 kwietnia wszystkie sześć osób ślubowało w Sejmie, czworo z nich po raz pierwszy; tej czwórki Prezes TK nie dopuścił do pracy. ETPC zastosował środek tymczasowy: władze mają nie utrudniać tym czterem osobom objęcia obowiązków.

Co robiły Komisja Wenecka i Komisja Europejska

Komisja Wenecka w 2016 r. dwukrotnie wzywała do wykonania wyroków TK. Według Demagogu i Wikipedii wskazała też, że konflikt zaczął się od wyboru sędziów z wyprzedzeniem przez ustępujący Sejm w 2015 r. W grudniu 2024 r. oceniła projekty reformy TK: według Komisji Europejskiej poparła ich cel, ale zaleciła łagodniejsze środki niż unieważnienie wszystkich orzeczeń z udziałem osób, których wybór zakwestionowano. W październiku 2026 r., według TVN24, Interii i OKO.press, uznała rolę Prezydenta przy ślubowaniu za ceremonialną: według tych relacji Prezydent powinien odbierać je niezwłocznie i nie może oceniać wyboru Sejmu.

Komisja Europejska w grudniu 2017 r. uruchomiła procedurę z art. 7 TUE, a zamknęła ją 29 maja 2024 r. Raport z lipca 2026 r. odnotowuje dalszy postęp, ale też niepublikowanie wyroków TK.

Jak odpowiada Trybunał

TK – za prezesury Julii Przyłębskiej i Bogdana Święczkowskiego – nie zgadza się z europejskimi ustaleniami i powołuje się na nadrzędność Konstytucji. W wyroku K 6/21 z 2021 r. TK orzekł, że art. 6 Konwencji jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim obejmuje TK pojęciem „sąd” i pozwala ETPC oceniać wybór sędziów TK. Po wyroku TSUE TK stwierdził, że TSUE nie ma jurysdykcji. W maju 2026 r. TK orzekł (K 3/26), odmiennie niż w K 34/15 z 2015 r., że Prezydent nie ma obowiązku odebrania ślubowania. W składzie zasiadały dwie osoby wybrane na miejsca uznane w K 34/15 za obsadzone; rząd nie uznaje tego wyroku.

Na środek ETPC premier Donald Tusk i minister sprawiedliwości Waldemar Żurek odpowiedzieli, że trzeba go wykonać, a szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki – że spór może ocenić tylko TK. O opinii Komisji Weneckiej rzecznik Prezydenta powiedział, że „nie ma żadnej mocy prawnej”, a Żurek – że Prezydent nie ma prawa weta wobec wybranych przez Sejm.

Dlaczego to ma znaczenie

Sprawy Xero Flor i M.L. pokazują, że strona sprawy przed TK może skarżyć się do Strasburga na sam skład orzekający. Rząd od 2024 r. nie publikuje wyroków TK, powołując się na uchwałę Sejmu i wyroki sądów europejskich, a TK utrzymuje, że trzeba je stosować. Wobec takich sporów sądy, urzędy i obywatele działają w niepewności. Ta strona nie rozstrzyga, kto ma rację.

Poziom szczegółowości: Dla śledzących13 min czytania

Dwa systemy europejskie

W Radzie Europy wykonanie wyroków ETPC nadzoruje Komitet Ministrów, a Komisja Wenecka (Europejska Komisja na rzecz Demokracji przez Prawo) wydaje niewiążące opinie.^1,2,3 W Unii Europejskiej TSUE rozpoznaje m.in. skargi Komisji Europejskiej przeciwko państwom; Komisja prowadziła wobec Polski procedurę z art. 7 ust. 1 TUE i co roku publikuje Raport o praworządności.^4,5,6

Komisja Europejska 2016–2017: od dialogu do art. 7

13 stycznia 2016 r. Komisja Europejska uruchomiła wobec Polski ramy na rzecz praworządności (dialog) i wezwała do respektowania wyroków TK oraz przyjęcia ślubowania od prawidłowo wybranych sędziów.^7,8 27 lipca 2016 r. wydała pierwsze zalecenie (UE) 2016/1374: stwierdziła systemowe zagrożenie dla praworządności i dała Polsce trzy miesiące.^9,10

Drugie zalecenie, z 21 grudnia 2016 r. (C(2016) 8950), stwierdzało, że trzech sędziów prawidłowo wybranych w październiku 2015 r. nie objęło urzędu, a trzech wybranych bez ważnej podstawy prawnej dopuszczono do orzekania. Komisja zaleciła w nim wykonanie wyroków TK z grudnia 2015 r. i publikację wyroków z 2016 r. w ciągu dwóch miesięcy.⁹

20 grudnia 2017 r. Komisja złożyła Radzie uzasadniony wniosek na podstawie art. 7 ust. 1 TUE (COM(2017) 835). W części o TK zarzuciła brak niezależnej i prawowitej kontroli konstytucyjności. Zaleciła, by sędziowie, Prezes i Wiceprezes TK byli wybrani i powołani zgodnie z prawem.⁵

Komisja Wenecka w 2016 r.

Opinia CDL-AD(2016)001, przyjęta 11 marca 2016 r., dotyczyła zmian ustawy o TK z grudnia 2015 r. Według polskiego tłumaczenia opublikowanego przez TVN24 Komisja uznała, że wymóg kworum 13 z 15 sędziów idzie znacznie dalej niż standard europejski, a łączny efekt zmian mógłby poważnie zakłócić skuteczność TK. Ślubowanie określiła jako „przede wszystkim ceremonialne”.^11,12

Według Wikipedii i serwisu Demagog Komisja wskazała także, że konflikt wokół TK ma źródło w działaniach Sejmu poprzedniej, VII kadencji.^8,7

Opinia CDL-AD(2016)026 z 14–15 października 2016 r. dotyczyła ustawy z 22 lipca 2016 r. Komisja stwierdziła, że pełne wykonanie wyroku z 3 grudnia 2015 r. wymagało włączenia do TK sędziów wybranych w październiku 2015 r., co nie nastąpiło. Skoro TK uznał wybór październikowy za ważny, dla wyboru grudniowego nie było wakatów.^13,14 Publikację wyroku K 47/15 Komisja uznała za warunek rozwiązania kryzysu. Mechanizm, w którym Prezydent wybiera Prezesa TK spośród trzech kandydatów, ocenił jako dający mu nadmierny wpływ.^13,14

ETPC: Xero Flor i M.L.

Test „sądu ustanowionego ustawą” ETPC sformułował w wyroku Wielkiej Izby Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii (nr 26374/18) z 1 grudnia 2020 r. Sprawdza się trzy rzeczy: czy doszło do oczywistego naruszenia prawa krajowego, czy dotyczyło ono fundamentalnej reguły powoływania sędziów i czy sądy krajowe je skutecznie skontrolowały i naprawiły.^15,16

W sprawie Xero Flor w Polsce sp. z o.o. przeciwko Polsce (nr 4907/18) pięcioosobowy skład TK z Mariuszem Muszyńskim jako sprawozdawcą umorzył skargę konstytucyjną spółki stosunkiem głosów 3:2.¹ 7 maja 2021 r. ETPC stwierdził naruszenie art. 6 ust. 1 Konwencji: skład z udziałem osoby wybranej przez Sejm VIII kadencji w grudniu 2015 r. na miejsce, które TK w K 34/15 uznał za obsadzone, nie był „sądem ustanowionym ustawą”.^1,15

W sprawie M.L. przeciwko Polsce (nr 40119/21) ETPC 14 grudnia 2023 r. odnotował, że wyrok K 1/20 z 22 października 2020 r. wydał 13-osobowy skład z udziałem m.in. Mariusza Muszyńskiego, Justyna Piskorskiego i Jarosława Wyrembaka (§ 169).¹⁷ Według ETPC Piskorskiego i Wyrembaka wybrano w 2017 i 2018 r. na miejsca osób wybranych w tej samej wadliwej procedurze (§ 173). Wyrok K 1/20 nie spełniał wymogów państwa prawa, a ingerencja w prawa skarżącej nie była „przewidziana przez ustawę”; ETPC stwierdził naruszenie art. 8 Konwencji (§§ 174–176).¹⁷

Odpowiedź TK: K 6/21

24 listopada 2021 r., na wniosek Prokuratora Generalnego, TK w pięcioosobowym składzie pod przewodnictwem Julii Przyłębskiej jednogłośnie orzekł o art. 6 ust. 1 zd. 1 Konwencji (K 6/21). W zakresie, w jakim przepis ten obejmuje pojęciem „sąd” TK, jest on według TK niezgodny z art. 173 w zw. z art. 10 ust. 2, art. 175 ust. 1 i art. 8 ust. 1 Konstytucji. W zakresie uprawnienia ETPC do oceny legalności wyboru sędziów TK – z art. 194 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1.¹⁸

TSUE: od P 7/20 i K 3/21 do C-448/23

14 lipca 2021 r. TK (P 7/20) orzekł, że art. 4 ust. 3 zd. 2 TUE w zw. z art. 279 TFUE jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim – według sentencji TK – TSUE „ultra vires” nakłada środki tymczasowe dotyczące ustroju polskich sądów. Zasady pierwszeństwa i bezpośredniego stosowania (art. 91 ust. 1–3 Konstytucji) nie mają według TK w tym zakresie zastosowania.¹⁹ 7 października 2021 r., na wniosek Prezesa Rady Ministrów, TK (K 3/21) uznał części art. 1, art. 4 ust. 3 i art. 19 ust. 1 TUE za niezgodne z Konstytucją w określonym zakresie, m.in. co do sądowej kontroli powołań sędziowskich i uchwał KRS.²⁰

Według Raportu o praworządności 2024 Komisja Europejska wniosła skargę 17 lipca 2023 r.²¹ Rzecznik generalny w opinii z 11 marca 2025 r. uznał ją za zasadną.²²

18 grudnia 2025 r. TSUE orzekł w sprawie C-448/23 Komisja przeciwko Polsce, że Polska uchybiła zobowiązaniom. Wyroki TK z 14 lipca i 7 października 2021 r. naruszyły zasadę skutecznej ochrony sądowej (art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE) oraz zasady autonomii, pierwszeństwa, skuteczności i jednolitego stosowania prawa UE. Polska nie może powoływać się na tożsamość konstytucyjną wbrew wartościom z art. 2 TUE.⁴

TSUE uznał też, że powołanie trzech sędziów w grudniu 2015 r. i Prezesa TK w grudniu 2016 r. naruszyło podstawowe reguły, przez co TK nie jest „niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym uprzednio na mocy ustawy”.^4,23

ETPC 2026: sprawa Dziurda i inni

Z sześciu osób wybranych przez Sejm 13 marca 2026 r. Prezydent Karol Nawrocki odebrał 1 kwietnia ślubowanie od Dariusza Szostka i Magdaleny Bentkowskiej.^24,6 9 kwietnia 2026 r. w Sejmie ślubowało wszystkie sześć osób: Krystian Markiewicz, Marcin Dziurda, Anna Korwin-Piotrowska i Maciej Taborowski po raz pierwszy, a Szostek i Bentkowska ponownie.^25,26 Według Prawo.pl Prezes TK Bogdan Święczkowski uznał, że nie może nawiązać z nimi stosunku służbowego, dopóki Prezydent nie potwierdzi, że było to ślubowanie w rozumieniu ustawy.²⁷

W sprawie Dziurda i inni przeciwko Polsce (nr 17392/26) ETPC zastosował środek tymczasowy: Polska ma zapewnić, by właściwe organy powstrzymały się od utrudniania skarżącym objęcia i wykonywania obowiązków sędziów TK.^28,29

Premier Donald Tusk powiedział, że ETPC „jednoznacznie rozstrzygnął”, a minister sprawiedliwości Waldemar Żurek – że środek jest natychmiast wykonalny. Szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki stwierdził, że Konstytucja jest najwyższym prawem i tylko TK może ocenić spór. Rzeczniczka TK W. Ścibor oświadczyła, że ETPC nie ma kompetencji orzekać o ustroju konstytucyjnym Polski.²⁹

12 maja 2026 r. TK wydał wyrok K 3/26, na wniosek grupy posłów PiS, w pięcioosobowym składzie z udziałem dwóch osób wybranych na miejsca uznane w K 34/15 za obsadzone; sześć osób wybranych 13 marca 2026 r. wnosiło o wyłączenie Święczkowskiego, Piskorskiego i Wyrembaka, a rząd nie uznaje wyroku za wiążący.^30,31,32 TK orzekł, że art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK, rozumiany jako nakładający na Prezydenta obowiązek odebrania ślubowania od osoby wybranej przez Sejm, jest niezgodny z Konstytucją. Zdania odrębne złożyli Rafał Wojciechowski i Jarosław Wyrembak.³⁰ W 2015 r., w wyroku K 34/15, TK orzekł, że Prezydent ma obowiązek niezwłocznie odebrać ślubowanie od sędziego wybranego przez Sejm.^33,34

Komisja Wenecka 2024: projekty ustaw o TK

3 września 2024 r. minister sprawiedliwości Adam Bodnar zwrócił się do Komisji Weneckiej o opinię o projekcie zmian Konstytucji dotyczących TK i o dwóch projektach ustaw.³ Opinię CDL-AD(2024)035 przyjęto na 141. sesji plenarnej w Wenecji 6–7 grudnia 2024 r.³⁵

Według TVN24, które oparło się na relacji wiceministra D. Mazura, Komisja zdecydowanie sprzeciwiła się zakończeniu kadencji wszystkich obecnych sędziów. Zaleciła zakończenie ustawą kadencji sędziów wybranych na zajęte miejsca, pozostawienie prawidłowo wybranych do końca kadencji i publikowanie wyroków TK z adnotacją.³⁶ Raport Komisji Europejskiej z 2025 r. streszcza opinię tak: Komisja Wenecka poparła cel reform, ale zaleciła łagodniejsze środki niż unieważnienie wszystkich orzeczeń z udziałem nieprawidłowo powołanych sędziów.³⁷

Według M. Szweda (Verfassungsblog) Komisja Wenecka skrytykowała też dwie praktyki rządu: zaprzestanie publikacji wyroków TK i nieobsadzanie wakatów.³⁸ Rada Ministrów w uchwale nr 162 z 18 grudnia 2024 r. uznała za niedopuszczalne ogłaszanie dokumentów wydanych przez „organ nieuprawniony”; w preambule powołała m.in. wyroki Xero Flor i M.L.³⁹ Ustawy z 13 września 2024 r. Prezydent Andrzej Duda skierował 7 października 2024 r. do TK w trybie kontroli prewencyjnej; nie weszły w życie, a TK uznał je 29 lipca 2025 r. za niezgodne z Konstytucją (Kp 3/24).^40,37,41

Komisja Wenecka 2026: rola Prezydenta przy ślubowaniu

Opinię CDL-AD(2026)031 (Opinion No. 1294/2026) o uprawnieniach Prezydenta przy ślubowaniu sędziów TK przygotowano na wniosek Komisji Monitoringowej Zgromadzenia Parlamentarnego RE. Przyjęto ją 9 października 2026 r. w Wenecji, a opublikowano 13 października 2026 r.^42,43 Pełnego tekstu nie udało się pobrać; treść znana jest z relacji prasowych.^44,43

Według TVN24 i Interii Komisja uznała rolę Prezydenta przy ślubowaniu za ceremonialną, choć samo ślubowanie ma znaczenie prawne; według tych relacji Prezydent powinien odbierać je niezwłocznie i nie może rościć sobie prawa do kontroli wyboru dokonanego przez Sejm.^43,45 Komisja zaleciła, by w razie odmowy lub zwłoki umożliwić ślubowanie bez fizycznej obecności Prezydenta, z zachowaniem przepisanej formy, należytej weryfikacji i doręczenia mu aktu.⁴³

Rzecznik Prezydenta Rafał Leśkiewicz stwierdził, że opinia „nie ma żadnej mocy prawnej”, a Prezydent działa na podstawie Konstytucji i ustaw. Poseł PiS B. Wróblewski mówił, że Komisja nie ma kompetencji, a opinia jest niewiążąca.^45,46 Minister Żurek mówił, że Prezydent nie ma prawa weta wobec sędziów wybranych przez Sejm; Prezes TK Święczkowski – że nie może uznać czterech sędziów.^45,43

Komisja Europejska 2024–2026: zamknięcie art. 7 i raporty

W lutym 2024 r. minister Bodnar przedstawił w Radzie ds. Ogólnych Plan działania, który obejmował reformy KRS, Sądu Najwyższego i TK.⁴⁷ 22 maja 2024 r. państwa członkowskie poparły zamknięcie procedury z art. 7 (sprzeciwiły się Węgry). 29 maja 2024 r. Komisja ogłosiła jej zamknięcie, stwierdzając, że nie ma już wyraźnego ryzyka poważnego naruszenia praworządności.^48,49 Zaznaczyła, że nie wszystkie reformy wdrożono.⁴⁷

Raport o praworządności 2024 (SWD(2024) 821, 24 lipca 2024 r.) odnotował wyrok M.L., określił uchwałę Sejmu z 6 marca 2024 r. w sprawie TK jako prawnie niewiążącą i nie zawierał zalecenia dotyczącego wyłącznie TK.²¹ Raport 2025 (SWD(2025) 921, 8 lipca 2025 r.) wskazał, że Sejm nie obsadza wakatów, a rząd od marca 2024 r. nie publikuje wyroków, uznając TK za nieprawowity; zalecił kontynuowanie Planu działania, także co do TK.³⁷

Raport 2026 (SWD(2026) 921 final, 17 lipca 2026 r.) odnotowuje wyrok C-448/23 i odpowiedź TK, że TSUE nie ma jurysdykcji, a wyrok nie wpływa na jego funkcjonowanie.⁶ Komisja ocenia „some further progress” i nie formułuje odrębnego zalecenia dla TK. Zauważa, że postanowienie tymczasowe TK z 12 maja 2026 r. (K 7/26) wydał skład z udziałem sędziego wybranego w 2017 r. na obsadzone miejsce, co rodzi problem z art. 6 Konwencji.⁶

Nadzór Komitetu Ministrów

Według notatek Sekretariatu z września 2024 r. (nie są to przyjęte decyzje) Komitet Ministrów, który nadzoruje wykonanie wyroku Xero Flor, wezwał w grudniu 2023 r. do dopuszczenia sędziów wybranych w październiku 2015 r. do pełnej kadencji, wyłączenia osób wybranych nieprawidłowo i uregulowania statusu decyzji wydanych z ich udziałem. Według Sekretariatu polskie projekty z 2024 r. co do zasady odpowiadały na te zastrzeżenia; stanu nadzoru na październik 2026 r. źródła nie podają.²

Kto twierdzi co

Poziom szczegółowości: Ekspert24 min czytania

Zakres i charakter prawny aktów

Ten poziom zestawia akty pięciu rodzajów, których nie należy mieszać: wyroki ETPC, środki tymczasowe ETPC, wyrok TSUE w sprawie o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom, opinie Komisji Weneckiej oraz zalecenia, wnioski i raporty Komisji Europejskiej.^1,2,3,4,5 Wyroki ETPC i TSUE są rozstrzygnięciami sądów w sprawach, w których Polska była stroną; wykonanie wyroków ETPC nadzoruje Komitet Ministrów Rady Europy.^6,3 Opinie Komisji Weneckiej są doradcze i niewiążące; strona prezydencka podkreśla to w reakcji na opinię z 2026 r.⁷

Stanowiska TK opisano z przypisaniem do kierownictwa i daty: K 6/21 i K 3/21 zapadły w okresie prezesury Julii Przyłębskiej, a oświadczenia z lat 2025–2026 – za prezesury Bogdana Święczkowskiego.^8,9,5

Komisja Wenecka 2016

CDL-AD(2016)001 (11 marca 2016 r.)

Opinia dotyczyła zmian z 2015 r. Treść znana jest z polskiego tłumaczenia TVN24 (część pierwsza, do ok. pkt 109); numery punktów konkluzji nie zostały zweryfikowane.^10,11 Według tego tłumaczenia Komisja stwierdziła, że kworum 13 z 15 sędziów idzie znacznie dalej niż standard europejski i grozi zablokowaniem TK (pkt 67–71). Większość 2/3 nie jest zasadą ogólną (pkt 79), a art. 190 ust. 5 Konstytucji wymaga zwykłej większości (pkt 81–82).¹⁰

Łączny efekt zmian mógłby poważnie zakłócić skuteczność TK (pkt 88), a standardy europejskie wymagają poszanowania wyroków (pkt 43). Ślubowanie ma charakter przede wszystkim ceremonialny (pkt 108), a wyrok z 9 grudnia 2015 r. o biegu kadencji od wyboru należy uszanować (pkt 109).¹⁰ Opinia (pkt 42) odnotowuje stanowisko rządu, że nie opublikuje rozstrzygnięć wydanych w składzie i trybie niezgodnym z ustawą z 22 grudnia 2015 r.^10,12

Według Wikipedii i Demagogu Komisja wskazała, że źródłem konfliktu były działania Sejmu VII kadencji (wybór „na zapas”), i wezwała do dialogu oraz poszanowania wyroków TK.^13,14

CDL-AD(2016)026 (14–15 października 2016 r.)

Opinię przyjęto na 108. sesji plenarnej na wniosek Sekretarza Generalnego Rady Europy Thorbjørna Jaglanda z 12 lipca 2016 r. Sprawozdawcami byli Cleveland, Frendo, Grabenwarter, Scholsem i Tuori; rząd RP nie przysłał przedstawiciela (pkt 1–8).¹⁵ Według kopii z trybunal.gov.pl Prezydent nie przyjął ślubowania od trzech sędziów wybranych w październiku 2015 r., a przyjął je od wybranych w grudniu. Pełne poszanowanie wyroku z 3 grudnia 2015 r. oznaczałoby włączenie do TK sędziów październikowych (§ 104), a skoro wybór październikowy był ważny, nie było wakatów dla wyboru grudniowego (§ 107).¹⁶

Ustawa z 22 lipca 2016 r. nakazywała przydzielić sprawy trzem sędziom grudniowym, którzy według orzecznictwa TK zostali wybrani z naruszeniem Konstytucji (pkt 103).¹⁵ Mechanizm wyboru Prezesa (Zgromadzenie Ogólne przedstawia trzech kandydatów, Prezydent wybiera) daje Prezydentowi nadmierny wpływ; Komisja zaleciła, by każdy sędzia miał tyle głosów, ilu jest kandydatów (§§ 26–31, 30, 124).¹⁶ Ważność wyroku nie może zależeć od władzy wykonawczej ani ustawodawczej (§ 77), a wyroki mają moc od wydania, niezależnie od publikacji (§ 99).¹⁶

Komisja Europejska 2016–2017

Ramy na rzecz praworządności uruchomiono 13 stycznia 2016 r.; Komisja wezwała do respektowania wyroków TK i przyjęcia ślubowania od prawidłowo wybranych sędziów.¹⁴ Zalecenie (UE) 2016/1374 z 27 lipca 2016 r. (Dz.Urz. UE L 217 z 12.8.2016, s. 53–68) stwierdzało systemowe zagrożenie i dawało trzy miesiące (przypis 1 i motywy 5–8 zalecenia z grudnia 2016 r.).^19,20 Rząd odpowiedział 27 października 2016 r., nie zgadzając się z żadnym punktem (motyw 17).¹⁹

Zalecenie z 21 grudnia 2016 r. (C(2016) 8950) opisuje w motywach 25–26 dopuszczenie trzech sędziów grudniowych 20 grudnia, Zgromadzenie Ogólne z sześcioma głosującymi i powołanie Julii Przyłębskiej 21 grudnia 2016 r. W pkt 61 stwierdza, że procedura wyboru Prezesa i instytucja pełniącego obowiązki są poważnie wadliwe.¹⁹ W pkt 65–66 zaleca m.in., by nie powoływać nowego Prezesa przed publikacją wyroków i objęciem urzędu przez sędziów październikowych, a w pkt 68 wyznacza dwa miesiące.¹⁹ Publikację tego zalecenia jako (UE) 2017/146 (Dz.Urz. UE L 22 z 27.1.2017) podano bez weryfikacji w EUR-Lex.⚠ niezweryfikowane

Trzecie zalecenie przyjęto według Wikipedii 26 lipca 2017 r.⚠ niezweryfikowane 20 grudnia 2017 r. Komisja złożyła uzasadniony wniosek COM(2017) 835 (procedura 2017/0360(NLE)). Zarzuciła brak niezależnej i prawowitej kontroli konstytucyjności, zaleciła przywrócenie niezależności TK jako gwaranta Konstytucji i stwierdziła, że Polska nie podjęła odpowiednich działań w terminie.^21,13 Kluczowa konkluzja części o TK brzmi w przybliżeniu, że niezależność i prawowitość TK są poważnie podważone, a konstytucyjności ustaw nie da się skutecznie zagwarantować.⚠ niezweryfikowane Tego samego dnia wydano czwarte zalecenie C(2017) 9050.²² W marcu 2018 r. Parlament Europejski poparł procedurę rezolucją.¹³ Wcześniej przyjął rezolucje z 13 kwietnia 2016 r. (według Demagogu wzywającą do wykonania wyroków TK z 3 i 9 grudnia 2015 r.) i 14 września 2016 r.^14,19

ETPC: Ástráðsson, Xero Flor, M.L.

Test z wyroku Ástráðsson

W wyroku Wielkiej Izby Guðmundur Andri Ástráðsson przeciwko Islandii (nr 26374/18) z 1 grudnia 2020 r. ETPC przyjął test trzystopniowy: oczywiste naruszenie prawa krajowego, dotyczące reguły fundamentalnej procedury powoływania, oraz brak skutecznej kontroli i naprawy przez sądy krajowe. Numery paragrafów nie zostały zweryfikowane.^23,24

Xero Flor w Polsce sp. z o.o. przeciwko Polsce (nr 4907/18)

Wyrok I Sekcji z 7 maja 2021 r. (narada 30 marca 2021 r.) opisuje stan faktyczny: Prezydent nie przyjął ślubowania od żadnego sędziego wybranego 8 października 2015 r. (§§ 9, 29); TK w K 34/15 uznał ważność wyboru trzech sędziów na miejsca zwolnione 6 listopada 2015 r. (§§ 23–26, 28) i stwierdził obowiązek Prezydenta odebrania ślubowania (§ 27).¹ Skład TK z Mariuszem Muszyńskim jako sprawozdawcą (§ 96) umorzył postępowanie stosunkiem głosów 3:2 (§ 98); sędzia Piotr Tuleja w zdaniu odrębnym wskazał wybór Muszyńskiego na obsadzone miejsce (§ 106). Skargę z art. 6 uznano za dopuszczalną (§§ 154–155).^1,25

Konkluzja, że skład z udziałem Muszyńskiego nie był sądem ustanowionym ustawą, znajduje się według literatury w §§ 289–291⚠ niezweryfikowane; tej części tekstu nie pobrano.^1,24 Według M. Leloupa (Verfassungsblog) ETPC uznał spełnienie wszystkich trzech warunków testu: TK sam stwierdził niekonstytucyjność trzech z pięciu grudniowych wyborów z 2015 r.; naruszono regułę, że sędziego wybiera Sejm tej kadencji, w której powstał wakat, a naruszenie pogłębiło lekceważenie wyroków TK; nie było krajowej kontroli ani naprawy. W jego odczytaniu skutek obejmuje każdy skład z udziałem jednej z trzech osób wybranych w grudniu 2015 r. na obsadzone miejsca.²⁴

M.L. przeciwko Polsce (nr 40119/21)

Wyrok I Sekcji z 14 grudnia 2023 r. (narada 21 listopada 2023 r.) dotyczył wyroku K 1/20 z 22 października 2020 r. Wyrok ten zapadł stosunkiem głosów 11:2, dotyczył art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o planowaniu rodziny i stał się skuteczny 27 stycznia 2021 r. (§§ 15–16, 21, 39).²⁶ ETPC odwołał się do Xero Flor: naruszenia przy wyborze Muszyńskiego były tak poważne, że podważają legitymację (§§ 170–171), a udział takiego sędziego sam w sobie może podważać moc prawną wyroku (§ 172).²⁶

ETPC wskazał, że Justyn Piskorski i Jarosław Wyrembak zostali wybrani w 2017 i 2018 r. na miejsca osób wybranych w tej samej wadliwej procedurze (§ 173). ETPC uznał, że K 1/20 nie spełniał wymogów państwa prawa, nie badając zarzutów wobec Julii Przyłębskiej i Krystyny Pawłowicz (§ 174). Ingerencja nie była „przewidziana przez ustawę”, także z braku przewidywalności (§ 175); naruszono art. 8 (§ 176).²⁶ Skarżąca żądała 1 220 EUR odszkodowania i 50 000 EUR zadośćuczynienia (§ 178); wynik głosowania i zasądzone kwoty nie zostały zweryfikowane, a opinie odrębne istnieją.^26,27

Odpowiedź TK: K 6/21 i K 7/21

K 6/21 (24 listopada 2021 r.) zapadł na wniosek Prokuratora Generalnego w składzie: Julia Przyłębska (przewodnicząca), Zbigniew Jędrzejewski, Bartłomiej Sochański, Wojciech Sych (sprawozdawca), Michał Warciński; jednogłośnie.⁸ Pkt 1: art. 6 ust. 1 zd. 1 Konwencji w zakresie obejmowania pojęciem „sąd” TK jest niezgodny z art. 173 w zw. z art. 10 ust. 2, art. 175 ust. 1 i art. 8 ust. 1 Konstytucji. Pkt 2: w zakresie uprawnienia ETPC do oceny legalności wyboru sędziów TK – niezgodny z art. 194 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1. Pkt 3: umorzenie w pozostałym zakresie.⁸ W składzie nie zasiadała żadna z osób wybranych na miejsca uznane w K 34/15 za obsadzone.⁸

K 7/21 dotyczył oceny – na podstawie art. 6 ust. 1 zd. 1 Konwencji, przez sądy krajowe lub międzynarodowe – zgodności z Konstytucją i Konwencją ustaw o ustroju sądownictwa, właściwości sądów i KRS (tytuł strony TK).³² Data (10 marca 2022 r.), skład, sentencja i publikacja nie zostały zweryfikowane.⚠ niezweryfikowane

TSUE: C-448/23 Komisja przeciwko Polsce

Tło: P 7/20 i K 3/21

P 7/20 (14 lipca 2021 r.) rozpoznano na pytanie prawne Sądu Najwyższego w składzie: Stanisław Piotrowicz (przewodniczący), Bartłomiej Sochański (sprawozdawca), Zbigniew Jędrzejewski, Justyn Piskorski, Jakub Stelina; większością głosów.³³ K 3/21 (7 października 2021 r.) rozpoznano na wniosek Prezesa Rady Ministrów w składzie 12 sędziów pod przewodnictwem Przyłębskiej (sprawozdawca Sochański), z udziałem Muszyńskiego, Piskorskiego i Wyrembaka; zdania odrębne złożyli Piotr Pszczółkowski i Wyrembak.⁹ TK uznał m.in., że art. 19 ust. 1 akapit drugi w zw. z art. 2 TUE jest niezgodny z art. 2, 8 ust. 1, 90 ust. 1, 179, 144 ust. 3 pkt 17 i 186 ust. 1 Konstytucji w zakresie kontroli powołań sędziowskich i uchwał KRS.⁹

Przebieg postępowania

Reuters 15 lutego 2023 r. relacjonował decyzję Komisji o skierowaniu sprawy do TSUE; uchwała Sejmu z 6 marca 2024 r. również wskazuje tę datę.^34,28 Raport o praworządności 2024 podaje, że skargę wniesiono 17 lipca 2023 r.³⁵ Opinię rzecznika generalnego, uznającą skargę za zasadną, przedstawiono 11 marca 2025 r.; według Notes from Poland opinia opisuje TK jako prowadzący „frontalny atak” na porządek prawny UE.^36,37,38 Wyrok ogłoszono 18 grudnia 2025 r. (komunikat prasowy nr 157/25; pełny tekst: CELEX 62023CJ0448).^3,39

Rozstrzygnięcie

TSUE uwzględnił skargę w całości. Stwierdził naruszenie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE, zasad autonomii, pierwszeństwa, skuteczności i jednolitego stosowania prawa UE oraz wiążącego skutku wyroków TSUE; Polska nie może powoływać się na tożsamość konstytucyjną (art. 4 ust. 2 TUE) wbrew wartościom z art. 2 TUE.^3,40 TK nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego uprzednio ustawą z dwóch powodów. Po pierwsze, w grudniu 2015 r. wybrano trzy osoby na miejsca obsadzone już w październiku 2015 r. i dopuszczono je do orzekania, a wybranych w październiku – nie. Po drugie, doszło do nieprawidłowości przy przedstawieniu kandydatki na Prezesa w grudniu 2016 r.⁴⁰ Według komunikatu 8 z 14 obecnych wówczas sędziów odmówiło głosowania, a kandydatka uzyskała 5 głosów, w tym 3 osób o kwestionowanym powołaniu.³

Komunikat TSUE przypomina, że przedstawianie kandydatów bez poparcia większości sędziów zostało wcześniej uznane za niekonstytucyjne.⁴⁰ Chodzi zapewne o wyrok TK K 44/16 z 7 listopada 2016 r.⚠ niezweryfikowane Według komentarza W. Sadurskiego w Verfassungsblog wyrok formułuje zakaz regresu (pkt 179) i określa zakres prawa UE (pkt 102–103).⁴¹ W razie niewykonania wyroku możliwa jest ponowna skarga i kary finansowe.³

Nadzór Komitetu Ministrów nad wykonaniem

Źródłem są notatki Sekretariatu CM/Notes/1507/H46-22 na 1507. posiedzenie Komitetu poświęcone prawom człowieka (DH, 17–19 września 2024 r.); nie są to przyjęte decyzje. Według nich na 1483. posiedzeniu w grudniu 2023 r. Komitet wyraził głębokie ubolewanie z powodu braku analizy możliwości restitutio in integrum.⁶ Wezwał do środków zapewniających zgodny z prawem skład TK: dopuszczenia sędziów z października 2015 r. do pełnej dziewięcioletniej kadencji, wyłączenia nieprawidłowo wybranych, uregulowania statusu decyzji z ich udziałem i zapobieżenia wpływom przy przyszłych wyborach.⁶

Sekretariat zauważył, że kadencja Muszyńskiego kończy się w grudniu 2024 r., a dwie osoby wybrane w latach 2017–2018 na miejsca zwolnione po śmierci osób wybranych w grudniu 2015 r. wymagają wyłączenia. Wskazał ochronę praw osób trzecich działających w dobrej wierze przy wznowieniach.⁶ Za relewantne uznał: czasowy zakaz dla aktywnych polityków, szersze grono podmiotów zgłaszających kandydatów, wyższą większość i 14-dniowy termin na odebranie ślubowania przez Prezydenta; polskie projekty z 2024 r. według Sekretariatu co do zasady odpowiadają na te zastrzeżenia.⁶

Wśród polskich środków notatki wymieniają uchwałę Sejmu z 6 marca 2024 r. i projekty ustaw z tego dnia (większość 3/5, ślubowanie w 14 dni, ponowne wniesienie umorzonych skarg w trzy miesiące).⁶ Uchwała (M.P. 2024 poz. 198) stwierdza, że Muszyński, Piskorski i Wyrembak nie są sędziami TK; TK w wyroku U 5/24 z 28 maja 2024 r. uznał ją za niezgodną z Konstytucją, a wyrok nie został opublikowany.^28,30 Sprawa M.L. jest nadzorowana w procedurze wzmocnionej łącznie z Tysiąc oraz P. i S.⁴²

Komisja Wenecka 2024: CDL-AD(2024)035

Wniosek złożył minister sprawiedliwości Adam Bodnar pismem z 3 września 2024 r.; dotyczył projektu zmian Konstytucji i dwóch projektów ustaw. Dokumenty referencyjne to CDL-REF(2024)037 (projekt ustawy o TK) i CDL-REF(2024)038 (projekt przepisów wprowadzających).^43,44,45 Opinię przyjęto na 141. sesji plenarnej w Wenecji 6–7 grudnia 2024 r.; numeru opinii nie zweryfikowano.⁴⁶

Tekstu opinii badacze nie przeczytali. Według TVN24, za wiceministrem D. Mazurem, Komisja: (a) zdecydowanie sprzeciwiła się zakończeniu kadencji wszystkich obecnych sędziów, wskazując nieusuwalność; (b) zaleciła zakończenie lub przerwanie ustawą kadencji sędziów wybranych na zajęte miejsca; (c) pozostawienie prawidłowo wybranych do końca kadencji; (d) publikowanie wyroków z adnotacją.³¹ Nie miała zastrzeżeń do czteroletniej karencji dla osób na stanowiskach rządowych, ale nie była w pełni przekonana co do wykluczenia z powodu samej przynależności partyjnej; zmiany Konstytucji uznała za politycznie mało prawdopodobne.³¹ Raport KE 2025 (s. 6, przyp. 24) streszcza opinię jako poparcie celu przy zaleceniu łagodniejszych środków niż unieważnienie wszystkich orzeczeń z udziałem nieprawidłowo powołanych sędziów.³⁷

Według Komisji Europejskiej projekty przewidywały m.in. unieważnienie orzeczeń wydanych w nieprawidłowych składach, zakończenie kadencji Prezesa TK, unieważnienie powołania trzech sędziów na zajęte miejsca i miesiąc na przejście pozostałych w stan spoczynku.³⁵ TK w Kp 3/24 uznał, że uznanie tych osób za nieuprawnione do orzekania skraca kadencje i wymagałoby zmiany Konstytucji, a nieważność orzeczeń ex tunc to retroaktywne odebranie statusu sędziego.^47,48

Komisja Europejska 2024–2026

Zamknięcie procedury z art. 7 zapowiedziano 7 maja 2024 r.; 22 maja państwa członkowskie je poparły (sprzeciw Węgier), a 29 maja 2024 r. Komisja je ogłosiła.^49,50,51 Rzecznik Komisji Eric Mamer mówił, że w Polsce nie występuje już jednoznaczne naruszenie praworządności; Komisja zaznaczyła, że nie wszystkie reformy wdrożono. Zamknięcie poprzedził Plan działania przedstawiony przez ministra Bodnara w lutym 2024 r.^52,53

Raport 2024 (SWD(2024) 821 final, Council doc. ST 12605/24 ADD 21) odnotowuje M.L. oraz orzeczenia TK K 8/21 i Kp 1/23 (11 grudnia 2023 r.), Ts 9/24 (15 stycznia 2024 r.), Ts 32/24 i spór Kpt 1/24 (w toku). Podaje, że od 13 grudnia 2023 r. rząd publikował wyroki z wyjaśnieniem, a po uchwale z 6 marca 2024 r. przestał publikować wszystkie; uchwała jest według KE prawnie niewiążąca.³⁵ Raport 2025 (SWD(2025) 921 final, ST 11482/25 ADD 22) podaje, że Sejm i rząd przestali uczestniczyć w postępowaniach przed TK. Przyp. 27 błędnie datuje decyzję Rady Ministrów na 18 grudnia 2022 r. (aneks: 2024 r.).³⁷

Raport 2026 (SWD(2026) 921 final, Bruksela 17 lipca 2026 r., Council doc. ST 11674/26 ADD 22) omawia TK na s. 8–9. Odnotowuje C-448/23 (przyp. 43) i odpowiedź TK o braku jurysdykcji TSUE (przyp. 44), niepublikowanie SK 68/25 (przyp. 45), ślubowania w Sejmie z 9 kwietnia z notarialnymi kopiami złożonymi tego dnia w KPRP (przyp. 47), środek ETPC z 5 maja 2026 r. (przyp. 48) i zwiększony budżet TK (przyp. 49).⁵ Na s. 6 (przyp. 20) przywołuje M.L. (§§ 169–174) i ocenia, że K 7/26 wydał skład z udziałem sędziego wybranego w 2017 r. na obsadzone miejsce, co rodzi problem z art. 6 Konwencji. Ocena ogólna to „some further progress”; zalecenie – kontynuować Plan działania.⁵

ETPC 2026: Dziurda i inni przeciwko Polsce (nr 17392/26)

Skarżącymi są Krystian Markiewicz, Marcin Dziurda, Anna Korwin-Piotrowska i Maciej Taborowski, reprezentowani przez S. Gregorczyk-Abram.⁵⁶ Środek nakazuje Polsce zapewnić, by właściwe organy powstrzymały się od utrudniania skarżącym objęcia i wykonywania obowiązków; komunikat ETPC mówi o zastosowaniu go tymczasowo.^2,57 Rząd został zobowiązany do udzielenia informacji.⁵⁶ Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek podał, że decyzję podjęło jednogłośnie siedmiu sędziów; to informacja uczestnika sporu.⁵⁷

Rzeczniczka TK W. Ścibor oświadczyła także, że TK nie zna krajowych postępowań w tej sprawie i nie otrzymał formalnego zawiadomienia.⁵⁷ Szef KPRP Zbigniew Bogucki mówił, że do czasu rozpoznania kwietniowego wniosku Prezydenta wszystkie kwestie są zawieszone.⁵⁷ Wniosek ten (Kpt 1/26) dotyczy stwierdzenia, że Sejm nie jest uprawniony do organizowania czynności zastępujących osobiste ślubowanie wobec Prezydenta.⁵⁸

12 maja 2026 r. TK wydał wyrok K 3/26 na wniosek grupy posłów PiS z lutego 2026 r. (reprezentował ich Marcin Warchoł). Orzekał skład: Bogdan Święczkowski (przewodniczący), Bartłomiej Sochański (sprawozdawca), Justyn Piskorski, Rafał Wojciechowski, Jarosław Wyrembak. Sześć osób wybranych 13 marca 2026 r. wnosiło o wyłączenie Święczkowskiego, Piskorskiego i Wyrembaka.^59,60 Według TK „wobec Prezydenta” oznacza w jego fizycznej obecności. Wojciechowski w zdaniu odrębnym wskazał rozszerzenie uprawnień głowy państwa wbrew wcześniejszemu orzecznictwu; Wyrembak – precedens groźny dla obsadzania urzędów.^59,61 Rzecznik rządu A. Szłapka mówił, że Konstytucja jasno stanowi, iż sędziów wybiera Sejm.⁶²

Komisja Wenecka 2026: CDL-AD(2026)031

Dokument nosi tytuł „Poland – Opinion on the powers of the President in the context of the oath-taking of the judges of the Constitutional Tribunal and of other judicial appointments”, CDL-AD(2026)031, Strasburg 13 października 2026 r., oryginał angielski. Numer, tytuł i datę ustalono z metadanych; PDF nie dał się pobrać.^4,63,64 Materiałem pomocniczym był CDL-REF(2026)022rev z 22 września 2026 r. (wyciągi z polskiego ustawodawstwa).⁶⁵ Według prasy opinia ma numer 1294/2026, a wnioskodawcą była Komisja Monitoringowa ZPRE.^66,7

Według OKO.press opinię przyjęto na 148. sesji plenarnej 9–10 października 2026 r.⚠ niezweryfikowane, na wniosek przewodniczącej Komisji Monitoringowej Elviry Kovács z 29 czerwca.⚠ niezweryfikowane Strona Komisji Weneckiej dotycząca Polski wymienia wniosek o opinię z 13 marca 2026 r. bez szczegółów.^67,68

Według TVN24 rola Prezydenta ma charakter ceremonialny, choć ślubowanie ma znaczenie prawne, a obecność Prezydenta nadaje mu charakter ceremonii instytucjonalnej (pkt 62). Zalecenie z pkt 98: stosować przepisy o ślubowaniu zgodnie z ich celem, a gdy Prezydent odmawia lub zwleka – umożliwić ślubowanie bez jego fizycznej obecności, z przepisaną formą, weryfikacją i doręczeniem. Przy innych nominacjach sędziowskich potrzebne są gwarancje przeciw arbitralności, w tym kontrola sądowa (pkt 92).⁶⁶ Numery punktów pochodzą z relacji, nie z tekstu.⁶⁶

Interia podaje, że ślubowanie przed Prezydentem nie oznacza uprawnienia do badania podstaw wyboru, a procedura nie może podważać kompetencji Sejmu.⁷ RMF24, cytowane przez zero.pl, wskazuje na potwierdzenie aktem notarialnym przedstawionym głowie państwa.⁶⁹ OKO.press relacjonuje, że Prezydent ma obowiązek niezwłocznie przyjąć ślubowanie, a w razie odmowy sędziowie mogą dopełnić formalności bez jego udziału i podjąć orzekanie.^68,70

Inne opinie z 2026 r. dotyczą sędziów sądów powszechnych i KRS, nie TK. Pilna wspólna opinia 1238/2025 z 27 lutego 2026 r. ocenia projekt ustawy o statusie sędziów powołanych lub awansowanych w latach 2018–2025. Opinia 1276/2026 dotyczy prezydenckiego projektu ustawy „o przywróceniu prawa do sądu”.^67,5 Na opinię o ślubowaniu rzecznik Prezydenta Rafał Leśkiewicz odpowiedział, że „nie ma żadnej mocy prawnej”, a Maciej Berek, wybrany przez Sejm 4 września 2026 r., bez spełnienia wymogu formalnego nie może zostać sędzią. Poseł PiS B. Wróblewski mówił o braku kompetencji Komisji.^7,73 Żurek mówił, że Prezydent nie ma prawa weta wobec sędziów wybranych przez Sejm; Adam Bodnar – że prawo odmowy to wyłącznie kwestia ceremonii. Marszałek Sejmu Włodzimierz Czarzasty powiedział, że „skończyła się cierpliwość”, a Prezes TK Święczkowski – że nie może uznać czterech sędziów.^7,66

Kwestie sporne

• Czy art. 6 ust. 1 Konwencji obejmuje TK i czy ETPC może oceniać wybór sędziów TK: ETPC orzekł tak w Xero Flor i M.L., a TK w K 6/21 orzekł o niezgodności z art. 8 ust. 1, art. 173 i art. 194 ust. 1 Konstytucji.^1,26,8
• Pierwszeństwo prawa UE w sprawach ustroju sądów: TSUE w C-448/23 stwierdził uchybienie, a TK twierdzi, że TSUE nie ma jurysdykcji; wcześniej w P 7/20 TK wyłączył w tym zakresie art. 91 ust. 1–3 Konstytucji.^3,5,33
• Skutki dla wcześniejszych orzeczeń TK: Komitet Ministrów wzywa do uregulowania ich statusu, Sejm w 2024 r. uznał je za dotknięte wadą, a TK w U 5/24 uznał uchwałę Sejmu za niezgodną z Konstytucją.^6,28,30
• Zakres naprawy: Komisja Wenecka (2024) za zakończeniem ustawą kadencji trzech osób, a nie wszystkich sędziów; projekty z 2024 r. szły dalej; TK w Kp 3/24 uznał ustawy za niezgodne z Konstytucją.^31,35,48
• Publikacja wyroków TK: Komisja Wenecka zalecała publikację z adnotacją, a Rada Ministrów (uchwała nr 162) uznała ją za niedopuszczalną wobec „organu nieuprawnionego”.^31,29
• Rola Prezydenta przy ślubowaniu: Komisja Wenecka (opinia doradcza) i ETPC (środek tymczasowy) wobec K 3/26 i stanowiska KPRP; K 34/15 (2015) i K 3/26 (2026) odczytują obowiązek Prezydenta odmiennie.^66,2,59,17
• Wiążący charakter środka tymczasowego: rząd uważa go za natychmiast wykonalny, a rzeczniczka TK i szef KPRP kwestionują kompetencję ETPC.⁵⁷

Luki dowodowe

• Pełny tekst CDL-AD(2026)031 nie został pobrany (403); punkty 62, 92 i 98 znane są tylko z relacji TVN24, a numer sesji plenarnej i data wniosku ZPRE nie zostały potwierdzone.^63,66,67
• Tekst CDL-AD(2024)035 nie został przeczytany; jego treść znana jest z relacji wiceministra i z raportu KE, a numer opinii jest nieznany.^46,31
• Konkluzje opinii z 2016 r. z numerami punktów nie zostały w pełni pobrane: kopia ukraińska urywa się na pkt 105, a tłumaczenie TVN24 na pkt ok. 109.^15,10
• Teksty COM(2017) 835 i zaleceń z 2016–2017 w EUR-Lex nie zostały pobrane; data trzeciego zalecenia jest niepotwierdzona.^21,13
• Akapity konkluzji Xero Flor, akapity Ástráðsson oraz wynik głosowania i kwoty w M.L. nie zostały potwierdzone w HUDOC.^1,23,26
• Pełny tekst C-448/23: znany jest komunikat prasowy, a numery punktów pochodzą z komentarza.^39,41
• Pełny tekst postanowienia w sprawie Dziurda i inni nie jest dostępny; brak informacji o zakomunikowaniu skargi i o przedłużeniu środka.²
• Stan nadzoru Komitetu Ministrów na październik 2026 r. (HUDOC-EXEC) nie został ustalony.⁶
• Dalsze wyroki ETPC dotyczące innych polskich sądów (m.in. Reczkowicz, Wałęsa) oraz wcześniejsze sprawy TSUE wymieniono w badaniach tylko z wiedzy ogólnej; nie są tu opisywane.⁴²
• Nie znaleziono stanowiska Komisji Europejskiej wobec opinii Komisji Weneckiej z 2026 r. ani wobec ślubowań z 9 kwietnia 2026 r. poza raportem.⁵
• Nie pobrano uzasadnień K 6/21, P 7/20 i K 3/21: argumentacja TK znana jest z sentencji, a rozumowanie ETPC i TSUE także z komentarzy (Leloup, Szwed, Sadurski); nie odnaleziono analiz autorów popierających stanowisko TK, np. Ordo Iuris czy Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości.^{8,33,9,24,42,41}

Rozbieżności między źródłami

• Data środka w sprawie Dziurda: 5 maja 2026 r. (Raport KE 2026, Polsat News) wobec 6 maja 2026 r. (komunikat ETPC, OKO.press, Prawo.pl); tekst przyjmuje 5 maja jako datę decyzji i 6 maja jako datę komunikatu.^5,74,2,56
• Podstawa środka: jedno źródło określa go jako środek z reguły 39 Regulaminu ETPC, ale komunikat w odczycie badaczy jej nie wymienia; tekst nie przesądza podstawy.^2,56
• Data uprawomocnienia Xero Flor: 7 sierpnia 2021 r. (nagłówek w HUDOC) wobec 8 sierpnia 2021 r. (notatki Sekretariatu Komitetu Ministrów).^1,6
• Numeracja w CDL-AD(2016)026: obowiązek publikacji K 47/15 to pkt 16, 76 i 86 w kopii ukraińskiej, a § 19 w kopii z trybunal.gov.pl; tekst podaje numery zgodne w obu kopiach (§§ 103–104, 107).^15,16
• Skład w C-448/23: jedna notatka podaje Wielką Izbę, inna oznacza skład jako niezweryfikowany.^39,3
• Sygnatura K 3/26: podaje ją Prawo.pl („K 3/2026”), inna notatka uznaje ją za niepotwierdzoną, a Notes from Poland pisze „K 323/26”; tekst używa K 3/26.^60,62
• Raport KE 2026 w przyp. 46–47 podaje przy wyborze sędziów datę 1 kwietnia 2026 r., a w tekście głównym 13 marca 2026 r.; 1 kwietnia to data ślubowania przed Prezydentem.⁵
• Treść opinii z 2026 r.: TVN24 opisuje mechanizm ślubowania bez Prezydenta jako rekomendację na przyszłość, a OKO.press jako możliwość dostępną już teraz.^66,68