Kluczowe spory prawne wokół Trybunału

Poziom szczegółowości: Podstawy4 min czytania

Sześć pytań, o które toczy się spór

Spór o Trybunał Konstytucyjny (TK) dotyczy w dużej części tego, jak czytać kilka przepisów. Trybunał sprawdza, czy ustawy są zgodne z Konstytucją. Ma 15 sędziów, wybieranych przez Sejm na 9 lat.

1. Czy Prezydent musi przyjąć ślubowanie od osoby wybranej przez Sejm?

Konstytucja mówi tylko, że sędziów wybiera Sejm. Ślubowanie „wobec Prezydenta” przewiduje ustawa. W 2015 r. Trybunał orzekł (K 34/15), że Prezydent musi je przyjąć niezwłocznie, a w maju 2026 r. – że takiego obowiązku nie ma (K 3/26). W składzie z 2026 r. zasiadały dwie osoby wybrane na miejsca, które Trybunał w 2015 r. uznał za obsadzone; rząd nie uznaje tego wyroku. Komisja Wenecka, doradczy organ Rady Europy, uznała w niewiążącej opinii, że Prezydent powinien przyjmować ślubowanie bez zwłoki.

Prezydent Karol Nawrocki przyjął ślubowanie od dwóch z sześciu osób wybranych w marcu 2026 r. Jego Kancelaria twierdzi, że za jego kadencji zwolniły się tylko dwa miejsca, a Sejm m.in. skrócił termin przed głosowaniem. Kancelaria Sejmu odpowiada, że wybór był skuteczny, a termin skracano tak już wcześniej. Żaden sąd nie orzekał o ważności tego wyboru.

2. Czy można złożyć ślubowanie bez Prezydenta?

9 kwietnia 2026 r. sześć osób wybranych przez Sejm ślubowało w Sejmie (dwie z nich ponownie). Zaproszony Prezydent nie przybył. Był notariusz, a akty doręczono Kancelarii Prezydenta; według Krajowej Rady Notarialnej protokół nie przesądza o skutkach prawnych. W październiku w Sejmie ślubował też Maciej Berek. Sejm i rząd uważają te ślubowania za ważne, a Prezydent i Prezes TK Bogdan Święczkowski – że nie. Spór dotyczy słowa „wobec”: „w obecności” czy „skierowane do”? Trybunał w sprawie K 3/26 przyjął, że chodzi o fizyczną obecność. Komisja Wenecka zaleciła, by przy odmowie lub zwłoce Prezydenta ślubowanie było możliwe bez niego. W maju 2026 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) zastosował środek tymczasowy: władze mają nie przeszkadzać czterem z tych osób w objęciu obowiązków. Trybunał kwestionuje tu kompetencję ETPC.

3. Czy Sejm może uchwałą „unieważnić” wybór sędziów?

Sejm robił to dwukrotnie. W listopadzie 2015 r. większość PiS uznała wybór pięciu osób z października za pozbawiony mocy. W grudniu Trybunał orzekł (K 34/15), że trzech z nich wybrano na podstawie zgodnej z Konstytucją, a dwóch – niezgodnej. W 2016 r. umorzył sprawę uchwał, uznając je za stanowisko polityczne bez skutku dla wyboru. W marcu 2024 r. większość koalicji rządzącej, powołując się na wyroki TK z 2015 r. i ETPC, uznała, że trzy osoby wybrane później na te miejsca nie są sędziami. Trybunał orzekł, że ta uchwała jest niezgodna z Konstytucją. Rząd wyroku nie opublikował, a Komisja Europejska uznała uchwałę za prawnie niewiążącą.

4. Kto kieruje Trybunałem, gdy spór dotyczy samego Prezesa?

30 października 2026 r. Anna Korwin-Piotrowska, która ślubowała tylko w Sejmie, ogłosiła, że kieruje pracami TK jako osoba o najdłuższym stażu (liczonym łącznie z pracą w sądach). Wydała zarządzenia o miesięcznej „przerwie w czynnościach służbowych” Prezesa Święczkowskiego i Wiceprezesa Bartłomieja Sochańskiego. Powołała się na przepis o sądach powszechnych, stosowany jej zdaniem w TK przez odesłania. To nie jest odwołanie ani zawieszenie przez sąd. Święczkowski, Sochański i Kancelaria Prezydenta nie uznają zarządzeń, powołując się na sześcioletnie kadencje Prezesa i Wiceprezesa. Prezydent uważa, że Korwin-Piotrowska nie jest sędzią TK. Żaden sąd tego sporu nie rozstrzygnął.

5. Czy wyrok obowiązuje, jeśli rząd go nie opublikuje?

Konstytucja mówi, że wyroki TK obowiązują wszystkich, są ostateczne i ogłasza się je niezwłocznie. Od marca 2024 r. rząd Donalda Tuska ich nie publikuje. Uważa Trybunał za nieprawidłowo obsadzony i powołuje się na uchwałę Sejmu z 2024 r. oraz wyroki sądów europejskich. Trybunał uważa, że brak publikacji nie zwalnia ze stosowania wyroków. W 2016 r. rząd Beaty Szydło nie opublikował kilku wyroków, m.in. K 47/15, argumentując, że Trybunał pominął tryb z nowej ustawy.

6. Czy orzeczenia wydane z udziałem spornych osób są ważne?

ETPC uznał w 2021 r., że skład TK z osobą wybraną w grudniu 2015 r. na miejsce już obsadzone nie był „sądem ustanowionym ustawą”. Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE) uznał w 2025 r., że TK nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą. TK orzekł w 2021 r. (K 6/21), że ETPC nie może oceniać wyboru jego sędziów; jurysdykcji TSUE nie uznaje.

Dlaczego to ważne dla obywatela

Od odpowiedzi na te pytania zależy, czy wyroki TK – także w sprawach ze skarg obywateli – zostaną opublikowane i czy sądy oraz urzędy będą je stosować. Gdy organy państwa uznają różne składy Trybunału, jedne stosują wyrok, a inne go pomijają.

Poziom szczegółowości: Dla śledzących14 min czytania

Dziewięć pytań prawnych: stanowiska, przepisy, orzeczenia

Omawiamy dziewięć pytań prawnych sporu o TK: przepisy, stanowiska stron, orzeczenia, opinie Komisji Weneckiej i stan na 31 października 2026 r. (godz. 04:00 CET).^1,2,3 Wyrok sądu jest rozstrzygnięciem, także gdy ktoś go kwestionuje; opinia Komisji Weneckiej nie wiąże.

1. Czy Prezydent musi przyjąć ślubowanie od osoby wybranej przez Sejm i czy może wybrać, od kogo je przyjmie?

Art. 194 ust. 1 Konstytucji powierza wybór sędziów TK Sejmowi i nie wspomina o ślubowaniu; art. 4 ustawy o statusie przewiduje ślubowanie „wobec Prezydenta”.^1,2 W K 34/15 (3 grudnia 2015 r.) TK orzekł, że przepis o ślubowaniu jest zgodny z Konstytucją tylko jako nakładający na Prezydenta obowiązek „niezwłocznego odebrania ślubowania”.⁴ 12 maja 2026 r. w K 3/26 TK, w składzie z udziałem Justyna Piskorskiego i Jarosława Wyrembaka (wybranych na miejsca, które TK w K 34/15 uznał za obsadzone), orzekł, że art. 4 ust. 1 rozumiany jako nakładający taki obowiązek jest niekonstytucyjny; zdania odrębne złożyli Rafał Wojciechowski i Wyrembak; rząd nie uznaje tego wyroku za wiążący.^5,6,7

1 kwietnia 2026 r. Prezydent Karol Nawrocki przyjął ślubowanie od dwojga z sześciu osób wybranych 13 marca (Dariusza Szostka i Magdaleny Bentkowskiej); Szef jego Kancelarii Zbigniew Bogucki argumentował, że za kadencji Nawrockiego powstały tylko dwa wakaty (powołując K 34/15: kadencja każdego sędziego biegnie odrębnie), a wobec pozostałych czworga wskazał na poważne uchybienia proceduralne Sejmu.^8,9,10 Bogucki i Krzysztof Bosak zarzucili Sejmowi niedotrzymanie terminu zgłoszeń, niezachowanie 7-dniowego terminu (głosowanie po dwóch dniach) i nieprzedstawienie posłom jednego kandydata.¹¹ Kancelaria Sejmu odpowiada, że wszystkich kandydatów przedstawiono, pominięcie terminu bez sprzeciwu odpowiada praktyce poprzednich kadencji, a Prezydent nie ma kompetencji do oceny wyboru; żaden sąd nie orzekał o ważności tych wyborów.¹² Komisja Wenecka (CDL-AD(2026)031) uznała, że Prezydent powinien przyjmować ślubowanie niezwłocznie; rzecznik Prezydenta odpowiedział, że opinia „nie ma żadnej mocy prawnej”, a minister Waldemar Żurek – że Prezydent nie ma prawa weta wobec osób wybranych przez Sejm.^13,14

2. Czy można złożyć ślubowanie bez Prezydenta i co znaczy „wobec Prezydenta”?

9 kwietnia 2026 r. sześć osób wybranych 13 marca ślubowało w Sejmie z formułą skierowaną do nieobecnego Prezydenta, przy notariuszu; akty doręczono tego dnia Kancelarii Prezydenta.^16,17 14 października w Sejmie ślubował Maciej Berek; według OKO.press i RMF24 również przy notariuszu, z doręczeniem aktu Kancelarii Prezydenta.^18,19,20 Prezes TK Bogdan Święczkowski nie nawiązał z czworgiem z nich stosunku służbowego bez potwierdzenia przez Prezydenta.¹⁷ Prezydent we wniosku Kpt 1/26 twierdzi, że Sejm nie może organizować czynności zastępujących osobiste ślubowanie; według pisma Boguckiego z ok. 26 października „wobec” oznacza fizyczną obecność.^21,22 Ustawy o TK z 13 września 2024 r., które nie weszły w życie, przewidywały 14-dniowy termin na ślubowanie i ślubowanie przed notariuszem przy bezczynności Prezydenta; TK w Kp 3/24 (29 lipca 2025 r., pełny skład z udziałem m.in. Piskorskiego i Wyrembaka) uznał przepisy o terminie i trybie ślubowania za niezgodne z art. 7 w zw. z art. 126 ust. 2–3 Konstytucji.^23,24 Krajowa Rada Notarialna wskazała, że protokół notarialny nie wywołuje skutków prawnych zdarzenia.²⁵ Komisja Wenecka uznała rolę Prezydenta za „charakter ceremonialny” i zaleciła, by przy jego odmowie lub zwłoce umożliwić ślubowanie bez jego fizycznej obecności, z zachowaniem formy, weryfikacji i doręczenia.¹³ ETPC w sprawie Dziurda i inni przeciwko Polsce (nr 17392/26) zastosował środek tymczasowy: władze mają nie utrudniać czworgu objęcia obowiązków (decyzja z 5, komunikat z 6 maja 2026 r.).^26,27

3. Czy Sejm może uchwałą „unieważnić” wybór sędziów TK?

25 listopada 2015 r. Sejm VIII kadencji (większość PiS) przyjął pięć uchwał „w sprawie stwierdzenia braku mocy prawnej” uchwał z 8 października 2015 r. o wyborze sędziów (M.P. 2015 poz. 1131–1135; 270–273 głosy za).^30,31 TK postanowieniem U 8/15 z 7 stycznia 2016 r. uznał je za wyraz stanowiska politycznego bez skutku prawnego dla wyboru.³² 6 marca 2024 r. Sejm X kadencji (większość koalicji rządzącej od 2023 r.; 240 za, 197 przeciw) uznał 10 uchwał z lat 2015–2018, w tym te z 25 listopada 2015 r., za pozbawione mocy prawnej, a Mariusza Muszyńskiego, Piskorskiego i Wyrembaka – za niebędących sędziami TK (M.P. 2024 poz. 198).^33,34 TK w wyroku U 5/24 z 28 maja 2024 r. uznał tę uchwałę za niezgodną m.in. z art. 7, 10, 173 i 190 ust. 1 Konstytucji; wyroku nie opublikowano.^35,36

4. Kto kieruje Trybunałem, gdy stanowisko Prezesa jest sporne?

Ustawa o organizacji TK przewiduje 6-letnią kadencję Prezesa (art. 10 ust. 2), kierowanie TK przez sędziego o najdłuższym łącznym stażu do czasu powołania Prezesa (art. 11 ust. 2) i zastępstwo przez niego, gdy nie można upoważnić Wiceprezesa ani innego sędziego (art. 12 ust. 4).³ Art. 130 Prawa o ustroju sądów powszechnych (PUSP) daje „prezesowi sądu lub Ministrowi Sprawiedliwości” prawo zarządzenia „natychmiastowej przerwy w czynnościach służbowych sędziego” na nie dłużej niż miesiąc, a wobec prezesa sądu – tylko Ministrowi.⁴⁰

30 października 2026 r. Anna Korwin-Piotrowska wydała zarządzenia o przerwie w czynnościach Prezesa Święczkowskiego i Wiceprezesa Bartłomieja Sochańskiego, powołując art. 12 ust. 4 ustawy o organizacji oraz art. 130 § 1 PUSP w zw. z art. 10 § 1 ustawy o SN i art. 19 ustawy o statusie; publikacja na trybunal.gov.pl dowodzi ich istnienia, nie skuteczności.^41,42 Zarządzenia określają sytuację jako „stan wyższej konieczności konstytucyjnej”; RPO Sylwia Gregorczyk-Abram nazwała to pojęcie, według Rzeczpospolitej, poglądem pozaprawnym.^41,43 Sochański i oficjalny profil TK na X określili 30 października te działania jako „zamach stanu”; według rzeczniczki TK Wioletty Ścibor Sochański uznaje zarządzenia za dokumenty nieistniejące.^44,45,46 W nocy z 30 na 31 października Prezydent w budynku TK powiedział Korwin-Piotrowskiej, Krystianowi Markiewiczowi i Berkowi, że nie są sędziami TK.⁴⁷ Zarządzeniem nr 1/2026 Korwin-Piotrowska zwołała Zgromadzenie Ogólne na 3 listopada wyłącznie w sprawie budżetu TK na 2027 r.⁴⁸

5. Czy nieopublikowane wyroki TK wiążą?

Art. 190 Konstytucji: orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą, są ostateczne i podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu.¹ W 2016 r. rząd Beaty Szydło odmówił publikacji wyroku K 47/15, argumentując, że TK pominął tryb z ustawy z 22 grudnia 2015 r.; wyrok ogłoszono w 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 1077).^51,52 Po uchwale Sejmu z 6 marca 2024 r. rząd Donalda Tuska przestał publikować wszystkie wyroki TK, a uchwała nr 162 Rady Ministrów z 18 grudnia 2024 r. wyklucza ogłaszanie dokumentów „organu nieuprawnionego”.^36,53 TK stoi na stanowisku, że brak publikacji nie zwalnia ze stosowania wyroków.⁵⁴

6. Czy ważne są orzeczenia składów z udziałem osób wybranych na miejsca uznane w K 34/15 za obsadzone?

W K 34/15 TK uznał wybór trzech sędziów z 8 października 2015 r. za oparty na konstytucyjnej podstawie, a podstawę wyboru dwóch kolejnych (na miejsca zwalniane 2 i 8 grudnia 2015 r.) – za niezgodną z Konstytucją; 2 grudnia 2015 r. Sejm wybrał na te trzy miejsca m.in. Muszyńskiego, zgłoszonego przez posłów klubu PiS.^4,56 ETPC w wyroku Xero Flor (7 maja 2021 r.) uznał, że skład TK z Muszyńskim nie był „sądem ustanowionym ustawą”, a w M.L. przeciwko Polsce (14 grudnia 2023 r.), badając art. 8 EKPC, wskazał także, że Piskorskiego i Wyrembaka wybrano na miejsca osób wybranych w tej samej wadliwej procedurze.^38,57 TSUE w C-448/23 (18 grudnia 2025 r.) uznał, że TK „nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu”.⁵⁸ TK w K 6/21 (24 listopada 2021 r.) orzekł, że art. 6 ust. 1 EKPC jest niekonstytucyjny w zakresie, w jakim pozwala ETPC oceniać wybór sędziów TK, a wobec C-448/23 oświadczył, że TSUE nie ma jurysdykcji.^59,27

7. Czy kadencja Julii Przyłębskiej jako Prezesa TK trwała sześć lat?

Art. 10 ust. 2 ustawy o organizacji przewiduje 6-letnią kadencję Prezesa; Przyłębską powołano 21 grudnia 2016 r., a jej kadencja sędziowska trwała do 9 grudnia 2024 r.^62,63 Stanisław Biernat i eksperci Fundacji Batorego uznali, że kadencja Prezesa upłynęła w grudniu 2022 r.; premier Mateusz Morawiecki – że trwa do końca kadencji sędziowskiej.⁶⁴ Zgromadzenie Ogólne 1 marca 2023 r. uchwaliło „brak podstaw prawnych i faktycznych” do zwołania Zgromadzenia w celu wyboru kandydatów, czego żądało sześcioro sędziów.⁶⁵

8. Czy orzeczenia ETPC i TSUE wiążą Trybunał?

W P 7/20 (14 lipca 2021 r.) TK orzekł, że TSUE działa ultra vires, nakładając środki tymczasowe dotyczące ustroju polskich sądów; w K 6/21 wyłączył ocenę wyboru sędziów TK przez ETPC.^66,59 Po środku tymczasowym ETPC z maja 2026 r. rzeczniczka TK oświadczyła, że ETPC nie ma kompetencji orzekać o ustroju Polski; premier Donald Tusk stwierdził, że państwo musi usunąć przeszkody, a Prokurator Generalny Waldemar Żurek – że środek jest natychmiast wykonalny.²⁹

9. Czy pełny skład TK może orzekać przy mniej niż 11 sędziach?

Art. 37 ust. 2 ustawy o organizacji wymaga do pełnego składu co najmniej jedenastu sędziów; w pełnym składzie rozpoznaje się m.in. spory kompetencyjne.³ Pięć osób, które ślubowały w Sejmie, oświadczyło 23 października 2026 r., że sporu Kpt 1/26 nie można rozstrzygnąć bez co najmniej 11 sędziów.⁶⁷ Na 31 października spośród 15 osób wybranych do TK ślubowanie przed Prezydentem złożyło 10, z których troje (Szostek, Bentkowska, Patyra) deklaruje odmowę orzekania w obecnych składach.^68,6

Poziom szczegółowości: Ekspert51 min czytania

Zakres i metoda

Analiza obejmuje dziewięć pytań prawnych sporu o Trybunał Konstytucyjny według stanu na 31 października 2026 r., godz. 04:00 CET (notatki badawcze do ok. 01:30 CET, uzupełnione przeglądem aktualności z 31 października). Dla każdego pytania podajemy przepisy w brzmieniu obowiązującym w dacie zdarzenia, stanowiska stron z powoływanymi podstawami, orzeczenia i opinie, wykładnię przedstawioną w źródłach oraz tabelę „kto twierdzi co”.^1,2,3 Teksty ustaw z 2016 r. pozyskano w notatkach badawczych przez API ELI Sejmu jako streszczenia z krótkimi cytatami; brzmienie Konstytucji podano jako parafrazę, bo ISAP był niedostępny.^2,1 Ustalenia oparte na relacjach prasowych są tak oznaczone; relacja prasowa nie dowodzi skutku prawnego czynności.⁴

Ramy normatywne

• Konstytucja z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. 1997 nr 78 poz. 483): art. 7 (legalizm), art. 10 i 173 (podział władz; odrębność sądów i trybunałów), art. 126 ust. 2–3 (Prezydent czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji i działa w zakresie określonym w Konstytucji i ustawach), art. 144 ust. 3 pkt 21 (prerogatywa powołania Prezesa i Wiceprezesa TK), art. 190 (moc i ogłaszanie orzeczeń), art. 194 ust. 1–2 (wybór sędziów przez Sejm; Prezes i Wiceprezes spośród kandydatów Zgromadzenia Ogólnego), art. 195–197.¹
• Ustawa z 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów TK (Dz.U. 2016 poz. 2073; t.j. Dz.U. 2018 poz. 1422): art. 4 (ślubowanie wobec Prezydenta; odmowa równoznaczna ze zrzeczeniem się stanowiska), art. 5 (stosunek służbowy z chwilą ślubowania; Prezes TK przydziela sprawy), art. 19 (odpowiednio przepisy o sędziach SN), art. 20–23 (immunitet), art. 24–30 (odpowiedzialność dyscyplinarna; art. 30 – odpowiednio PUSP i k.p.k.).^2,6
• Ustawa z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed TK (Dz.U. 2016 poz. 2072; t.j. Dz.U. 2019 poz. 2393): art. 8 ust. 1–2 (kworum 2/3 i obecność Prezesa na Zgromadzeniu Ogólnym), art. 10 (kadencja Prezesa – 6 lat), art. 11 ust. 2 i 5, art. 12 ust. 2–4 (zastępstwo), art. 37 (składy), art. 38 ust. 1 (wyznaczanie składów według kolejności alfabetycznej).^3,7
• Ustawa z 13 grudnia 2016 r. – Przepisy wprowadzające (Dz.U. 2016 poz. 2074): art. 17–18 (pełniący obowiązki Prezesa powierzany przez Prezydenta; przydział spraw sędziom, którzy ślubowali wobec Prezydenta), art. 19 (ogłaszanie rozstrzygnięć wydanych z naruszeniem ustaw z 2015 i 2016 r.), art. 21–22 (procedura wyłonienia kandydatów bez kworum z art. 8).⁸
• Prawo o ustroju sądów powszechnych z 27 lipca 2001 r. (t.j. Dz.U. 2024 poz. 334), art. 130 § 1–3: natychmiastowa przerwa w czynnościach do miesiąca, z obowiązkiem zawiadomienia sądu dyscyplinarnego w ciągu trzech dni.^5,9
• Ustawy o TK z 13 września 2024 r. i przepisy wprowadzające nie weszły w życie: TK w Kp 3/24 uznał ich kluczowe przepisy za niekonstytucyjne i nierozerwalnie związane z całością; ustawy z 30 listopada 2016 r. obowiązują bez zmian merytorycznych.^10,7

Pytania

1. Czy Prezydent ma obowiązek przyjąć ślubowanie od osoby wybranej przez Sejm i czy może wybrać, od kogo je przyjmie?

Przepisy. Art. 194 ust. 1 Konstytucji powierza wybór 15 sędziów TK Sejmowi; Konstytucja nie reguluje ślubowania ani chwili rozpoczęcia kadencji.¹ Ślubowanie „wobec Prezydenta” i nawiązanie stosunku służbowego z chwilą jego złożenia wynikają z art. 4–5 ustawy o statusie; według sędziego sprawozdawcy w K 3/26 ustawodawca wprowadził ślubowanie wobec Prezydenta w 1997 r.^2,11 W 2015 r. obowiązywał art. 21 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o TK.¹²

Orzecznictwo 2015 r. W K 34/15 (3 grudnia 2015 r.; skład: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz – przewodnicząca, Leon Kieres i Marek Zubik – sprawozdawcy, Stanisław Rymar, Andrzej Wróbel) Trybunał w pkt 5 sentencji orzekł, że art. 21 ust. 1 ustawy z 2015 r., rozumiany inaczej niż jako nakładający na Prezydenta obowiązek niezwłocznego odebrania ślubowania od sędziego wybranego przez Sejm, jest niezgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji.^12,13 W uzasadnieniu TK wskazał, że Prezydent nie uczestniczy w wyborze, Konstytucja nie daje mu kompetencji do odmowy, a o konstytucyjności podstawy wyboru rozstrzyga wyłącznie TK.¹⁴ W K 35/15 (9 grudnia 2015 r.) Trybunał orzekł, że art. 21 ust. 1a noweli z 19 listopada 2015 r. (kadencja od ślubowania) i słowa „w terminie 30 dni od dnia wyboru” są niezgodne z art. 194 ust. 1 Konstytucji; w uzasadnieniu stwierdził, że uzależnienie kadencji od ślubowania pośrednio włączałoby Prezydenta w wybór.^15,16 Komisja Wenecka w CDL-AD(2016)001 określiła ślubowanie jako „przede wszystkim ceremonialne” (pkt 108).¹⁷

Stanowiska z 2015 r. Prezydent Andrzej Duda – według relacji prasowych zebranych w Wikipedii – uznawał wybór z 8 października 2015 r. za wadliwy, a po K 34/15 argumentował, że zaprzysiężenie trzech osób uznanych przez TK dałoby więcej niż 15 sędziów.¹⁸ Prokurator Generalny Andrzej Seremet wskazywał w K 34/15, że wybór nie zależy od woli Prezydenta, a skutek prawny ma tylko odmowa złożenia ślubowania przez wybranego.¹²

Orzecznictwo 2025–2026 r. W Kp 3/24 (29 lipca 2025 r., pełny skład 11 osób: przewodniczący Święczkowski, sprawozdawca Sochański, Krystyna Pawłowicz, Stanisław Piotrowicz, Justyn Piskorski, Stelina, Sych, Michał Warciński, Rafał Wojciechowski, Jarosław Wyrembak, Zielonacki; zdania odrębne: Stelina, Sych, Zielonacki; Piskorski i Wyrembak to osoby wybrane na miejsca, które TK w K 34/15 uznał za obsadzone) TK uznał art. 20 ust. 2–3 ustawy o TK z 13 września 2024 r. (termin i tryb ślubowania) za niezgodne z art. 7 w zw. z art. 126 ust. 2–3 Konstytucji; ustawy z 2024 r. przewidywały 14-dniowy termin i ślubowanie przed notariuszem przy bezczynności Prezydenta.^10,19 12 maja 2026 r. w sprawie K 3/26 (wniosek grupy posłów PiS reprezentowanej przez Marcina Warchoła; skład: Święczkowski – przewodniczący, Sochański – sprawozdawca, Piskorski, Wojciechowski, Wyrembak) TK orzekł, że art. 4 ust. 1 ustawy o statusie, rozumiany jako nakładający na Prezydenta obowiązek odebrania ślubowania od osoby wybranej przez Sejm, jest niezgodny z Konstytucją; w pozostałym zakresie, w tym co do art. 2 ust. 2, umorzył postępowanie.^11,20 TK przyjął, że ślubowanie wobec Prezydenta nie wynika z Konstytucji, ale ustawodawca mógł je wprowadzić, a bez ślubowania nie można rozpocząć urzędowania.¹¹ Wojciechowski w zdaniu odrębnym zarzucił wyjście poza wniosek i odejście od wcześniejszego orzecznictwa; Wyrembak uznał rozstrzygnięcie za groźny precedens, przyznając, że Prezydent może w wyjątkowych okolicznościach opóźnić ślubowanie.¹¹ Sześć osób wybranych 13 marca 2026 r. wnosiło o wyłączenie Święczkowskiego, Piskorskiego i Wyrembaka.¹¹ Wyrok K 3/26 wydano w składzie z udziałem dwóch osób wybranych na miejsca, które TK w K 34/15 uznał za obsadzone; rząd nie uznaje go za wiążący, a Żurek stwierdził, że wyroku nie ma.²¹

Stanowiska z 2026 r. Bogucki uzasadniał przyjęcie tylko dwóch ślubowań tym, że za kadencji Nawrockiego powstały dwa wakaty (po Krystynie Pawłowicz i Michale Warcińskim), a 11 sędziów wystarcza do pełnego składu; powołał się na K 34/15 (odrębny bieg kadencji każdego sędziego).^22,23 Ogłaszając 22 lipca 2026 r. termin ślubowania Patyry, Bogucki oświadczył: „Jedyne ślubowanie, które może być skutecznie złożone, składa się wobec prezydenta”.²⁴ Prezydent Nawrocki 17 kwietnia 2026 r. stwierdził, że nigdy nie odmówił przyjęcia ślubowania czworga, a decyzja zależy od TK.²⁵ Kancelaria Sejmu (3 kwietnia 2026 r.) uznała argument „dwóch wakatów” za pozaprawny i powołała precedensy wyboru kilku sędziów jednego dnia.²⁶ Szostek i Bentkowska utrzymują, że wszystkie sześć osób wybrano tym samym trybem.²⁷ PiS zawiesiło posła K. Szczuckiego za pogląd, że Prezydent musi przyjąć ślubowanie od wszystkich sześciu albo od nikogo.²⁸ Wobec Berka Kancelaria Prezydenta kwestionuje weryfikację 10-letniej praktyki radcowskiej.²⁹ Prezes TK Święczkowski stwierdził 12 maja 2026 r., że Prezydent co do zasady powinien odbierać ślubowania, ale mogą zajść sytuacje nadzwyczajne.²¹

Zarzuty proceduralne wobec wyborów z 13 marca 2026 r. Bogucki i Krzysztof Bosak zarzucili niedotrzymanie terminu zgłoszeń, skrócenie 7-dniowego terminu (głosowanie po dwóch dniach) i nieprzedstawienie posłom jednego kandydata.³⁰ Termin z art. 30 ust. 4 Regulaminu Sejmu skrócono w ten sposób, że Marszałek zaproponował skrócenie i wobec braku sprzeciwu uznał je za przyjęte.³⁰ Kancelaria Sejmu odpowiedziała, że wszystkich kandydatów przedstawiono, a pominięcie terminu bez sprzeciwu odpowiada praktyce poprzednich kadencji (m.in. wybór Steliny 21 listopada 2019 r.).²⁶ Uchwały wyborcze z 13 marca 2026 r. nie wskazują, które miejsce obsadza dana osoba.²⁷ Dla porównania: 2 grudnia 2015 r. Sejm odrzucił wnioski o odroczenie posiedzenia i odesłanie do komisji, a uchwały o wyborze również nie wskazywały miejsc.^31,16

Stan na 31 października 2026 r. Prezydent przyjął ślubowanie od trojga z ośmiu osób wybranych w 2026 r. (Szostek, Bentkowska, Patyra); wniosek Kpt 1/26 nie ma znanego rozstrzygnięcia.^39,37,40

2. Czy osoba wybrana może złożyć ślubowanie bez udziału Prezydenta i co znaczy „wobec Prezydenta”?

Fakty. 9 kwietnia 2026 r. w Sali Kolumnowej Sejmu Markiewicz, Korwin-Piotrowska, Taborowski i Dziurda (po raz pierwszy) oraz Bentkowska i Szostek (ponownie) złożyli ślubowanie; osoby ślubujące po raz pierwszy zaczynały od zwrócenia się do Prezydenta i ślubowały „wobec Prezydenta RP”; zaproszony Prezydent nie przybył; obecni byli marszałkowie Sejmu i Senatu oraz byli prezesi TK Bohdan Zdziennicki, Andrzej Zoll, Marek Safjan i Jerzy Stępień.⁴¹ Sporządzono: pisemne roty z notarialnie poświadczonymi podpisami, protokół notarialny ze złożenia ślubowania oraz notarialne poświadczenie doręczenia aktu Kancelarii Prezydenta (9 kwietnia); 10 kwietnia czworo zwróciło się do Prezesa TK o dopuszczenie do pracy.²⁵ 14 października 2026 r. Berek po zwróceniu się do Prezydenta złożył ślubowanie w Sejmie i udał się do Kancelarii Prezydenta, oświadczając, że złożył je „w formie prawnie dopuszczalnej i faktycznie możliwej”.⁴² Według OKO.press i RMF24 obecny był notariusz, a poświadczony notarialnie tekst doręczono Kancelarii Prezydenta; notatka 06a uznaje obecność notariusza za niezweryfikowaną ⚠ niezweryfikowane.^43,44

Stanowiska. Prezes TK przydzielił gabinety i sprawy tylko Szostkowi i Bentkowskiej; wobec czworga uznał, że nie może nawiązać stosunku służbowego bez potwierdzenia przez Prezydenta.²⁵ Prezydent we wniosku Kpt 1/26 (złożonym pod koniec kwietnia 2026 r.) żąda stwierdzenia, że Sejm nie jest uprawniony do organizowania czynności zastępujących osobiste ślubowanie i że czynności z 9 kwietnia „nie wywołały jakichkolwiek skutków prawnych”; argumentuje, że Marszałek nie może zastąpić Prezydenta bez wyraźnej normy, a protokół notarialny nie nadaje skutku.^40,45 W piśmie z ok. 26 października 2026 r. Bogucki stwierdził, że Berek nie nawiązał stosunku służbowego, bo „wobec Prezydenta” oznacza fizyczną obecność Prezydenta.³⁸ Oświadczenie opisane przez Prawo.pl jako oświadczenie ośmiu sędziów (ok. 19 października 2026 r.) przyjmuje, że Konstytucja nie daje Prezydentowi kompetencji w wyborze, ślubowanie przed nim ma charakter zwyczajowy, a ślubowanie w Sejmie z aktem notarialnym jest ważne.³⁵ Według komunikatu TK z 19 października Prezes przekazał oświadczenie trojga sędziów rzecznikowi dyscyplinarnemu i dołączył je do akt Kpt 1/26.⁴⁶ Krystian Markiewicz określił ślubowanie jako obowiązek Prezydenta wobec narodu.²⁵ Krajowa Rada Notarialna wskazała na art. 79 Prawa o notariacie: protokół utrwala zdarzenie, a oceny skutków dokonują sądy i organy.⁴⁷

Komisja Wenecka i ETPC. Opinia CDL-AD(2026)031 (Opinion No. 1294/2026, przyjęta 9 października, opublikowana 13 października 2026 r.) – według relacji TVN24 – uznała, że ślubowanie ma znaczenie prawne, ale rola Prezydenta ma charakter ceremonialny (pkt 62), i zaleciła (pkt 98) stosowanie przepisów zgodnie z celem oraz umożliwienie ślubowania bez fizycznej obecności Prezydenta przy jego odmowie lub zwłoce, z zachowaniem przepisanej formy, należytej weryfikacji i doręczenia.^48,36 Według Interii Komisja stwierdziła, że ślubowanie przed Prezydentem nie oznacza uprawnienia do badania podstaw wyboru.⁴⁹ ETPC w sprawie Dziurda i inni przeciwko Polsce (nr 17392/26) zastosował środek tymczasowy wobec czworga skarżących; Komisja Europejska podaje datę 5 maja 2026 r., komunikat ETPC pochodzi z 6 maja.^50,51 Prokuratura Krajowa wszczęła 21 kwietnia 2026 r. (komunikat z 22 kwietnia) śledztwo m.in. w sprawie uniemożliwiania czworgu orzekania; 23 września 2026 r. zarzuty usłyszeli dyrektor Kancelarii TK i komendant służby ochrony TK, którzy nie przyznali się do winy; żaden sąd nie orzekł w tej sprawie.^52,25,53

Stan na 31 października 2026 r. Według Prezydenta i Prezesa TK pięć osób (Dziurda, Korwin-Piotrowska, Markiewicz, Taborowski, Berek) nie nawiązało stosunku służbowego; według Sejmu i rządu są sędziami TK.^38,26

3. Czy Sejm może uchwałą „unieważnić” lub uznać za bezskuteczny wybór sędziów TK?

2015 r. 25 listopada 2015 r. (2. posiedzenie Sejmu VIII kadencji) Sejm przyjął pięć uchwał „w sprawie stwierdzenia braku mocy prawnej” uchwał z 8 października 2015 r. o wyborze Romana Hausera, Andrzeja Jakubeckiego, Krzysztofa Ślebzaka, Bronisława Sitka i Andrzeja Sokali (M.P. 2015 poz. 1131–1135); każda zawiera wezwanie do Prezydenta, by nie przyjmował ślubowania.⁵⁷ Głosowania nr 23–27 przyniosły od 270 do 273 głosów za, przy 40–43 przeciw i 143–149 niegłosujących.⁵⁸ Podmiotu zgłaszającego projekty (druki 42–46) notatki nie zweryfikowały w drukach.⁵⁷ RPO w sprawie K 34/15 stwierdził, że z chwilą wyboru kompetencja Sejmu się wyczerpuje, a uchwały z 25 listopada 2015 r. mogłyby mieć podstawę tylko po stwierdzeniu niekonstytucyjności art. 137 ustawy z 2015 r.¹² Trybunał postanowieniem z 7 stycznia 2016 r. (U 8/15) umorzył postępowanie: uchwały o wyborze nie są aktami normatywnymi, uchwały „o braku mocy prawnej” są wyrazem stanowiska politycznego bez skutku dla wyboru, a wybory z 8 października 2015 r. nie były dotknięte wadą powodującą ich nieistnienie.¹⁶ W listopadzie 2017 r. TK pod kierownictwem Przyłębskiej stwierdził, że procedura z 8 października 2015 r. nie została sfinalizowana wskutek błędów, uchwał z 25 listopada i wyboru z 2 grudnia, a K 34/15 dotyczył tylko pierwszego etapu procedury.⁵⁹

2024 r. Uchwała Sejmu X kadencji z 6 marca 2024 r. „w sprawie usunięcia skutków kryzysu konstytucyjnego lat 2015–2023 w kontekście działalności Trybunału Konstytucyjnego” (druk 226; głosowanie nr 8: 240 za, 197 przeciw, 0 wstrzymujących; M.P. 2024 poz. 198) powołuje art. 7 i 194 ust. 1 Konstytucji, art. 6 ust. 1 EKPC, K 34/15, K 35/15, Xero Flor i M.L.^60,61 W pkt 1–10 stwierdza, że z rażącym naruszeniem prawa podjęto i pozbawione mocy prawnej są: uchwały o wyborze Sitka i Sokali (8 października 2015 r.), trzy uchwały z 25 listopada 2015 r., uchwały o wyborze Muszyńskiego, Ciocha i Morawskiego (2 grudnia 2015 r.), Piskorskiego (15 września 2017 r.) i Wyrembaka (26 stycznia 2018 r.); uznaje też, że Muszyński, Piskorski i Wyrembak nie są sędziami TK, i apeluje do sędziów TK o rezygnację.⁶⁰ Minister Maciej Berek stwierdził wtedy, że orzeczenia TK powinny być przez organy państwa w praktyce pomijane; Kaczyński – że uchwała nie ma skutków prawnych.⁶² Trybunał wyrokiem z 28 maja 2024 r. (U 5/24; jednomyślnie; wyrok odczytał Stanisław Piotrowicz) uznał uchwałę za niezgodną z art. 7 w zw. z art. 87 ust. 1 oraz art. 10 w zw. z art. 173 i art. 190 ust. 1 Konstytucji; Marszałek Sejmu wnosił o umorzenie.^63,64 Komisja Europejska w raporcie o praworządności 2024 oceniła, że uchwała nie jest prawnie wiążąca.⁶⁵

2026 r. Uchwała „w sprawie działań niezbędnych do zapewnienia spełniania przez Trybunał Konstytucyjny wymogów sądu ustanowionego na mocy prawa, niezawisłego i bezstronnego” (M.P. 2026 poz. 299; 235 za, 197 przeciw) stwierdza, że TK „przestał spełniać swoją funkcję jako organ bezstronny i niezawisły”, i uznaje za konieczny wybór sędziów na wolne miejsca.^66,67 Projekt wniosła grupa ponad 30 posłów KO, Lewicy, PSL-TD, Centrum i Polski 2050.⁶⁷

Stan na 31 października 2026 r. TK w U 8/15 przyjął, że uchwały z 2015 r. nie wywołały skutku prawnego dla wyboru, a w U 5/24 uznał uchwałę z 2024 r. za niekonstytucyjną; strona rządowa nie uznaje U 5/24, a Sejm i rząd nadal powołują się na uchwałę z 2024 r.^16,63,71

4. Kto kieruje Trybunałem, gdy stanowisko Prezesa TK jest sporne?

Przepisy. Art. 10 ust. 1–3 ustawy o organizacji: Prezydent powołuje Prezesa spośród kandydatów Zgromadzenia Ogólnego; kadencja trwa sześć lat; wygasa wcześniej z końcem kadencji sędziego, wygaśnięciem mandatu lub rezygnacją; ust. 5 – odpowiednio do Wiceprezesa.³ Art. 11 ust. 2: do czasu powołania Prezesa pracami TK kieruje sędzia o najdłuższym łącznym stażu (jako sędzia TK, aplikant, asesor, sędzia sądu powszechnego oraz w centralnych organach administracji na stanowiskach związanych z tworzeniem lub stosowaniem prawa).³ Art. 12 ust. 2–4: Wiceprezes zastępuje Prezesa w zakresie pisemnego upoważnienia; Prezes może upoważnić innego sędziego; jeżeli upoważnienie Wiceprezesa ani innego sędziego nie jest możliwe, Prezesa zastępuje sędzia z art. 11 ust. 2.³ Art. 8 ust. 1–2: uchwały Zgromadzenia zapadają bezwzględną większością przy obecności co najmniej 2/3 sędziów i wymagają obecności Prezesa, z wyjątkiem uchwały z art. 11 ust. 14.³ Art. 130 § 1–3 PUSP: przerwa zarządzana przez prezesa sądu lub Ministra Sprawiedliwości, gdy sędziego zatrzymano na gorącym uczynku przestępstwa umyślnego albo gdy rodzaj czynu wymaga natychmiastowego odsunięcia; wobec prezesa sądu – tylko Minister; zawiadomienie sądu dyscyplinarnego w trzy dni; sąd zawiesza sędziego albo uchyla zarządzenie.⁵ Ustawa o statusie nie zawiera przepisu o zawieszeniu ani o natychmiastowej przerwie.²

Zdarzenia. 30 października 2026 r. Korwin-Piotrowska, jako sędzia „posiadająca najdłuższy staż zastępująca Prezesa”, wydała dwa zarządzenia bez numeru o natychmiastowej przerwie w czynnościach Święczkowskiego (w tym w pełnieniu obowiązków Prezesa) i Sochańskiego (w tym Wiceprezesa) na miesiąc; dokumenty opublikowano jako skany na trybunal.gov.pl, co dowodzi ich istnienia i treści, ale nie skutku prawnego.^72,73 Podstawą jest art. 12 ust. 4 ustawy o organizacji (Dz.U. 2019 poz. 2393) oraz art. 130 § 1 PUSP (Dz.U. 2024 poz. 334) w zw. z art. 10 § 1 ustawy o SN i art. 19 ustawy o statusie; w uzasadnieniu powołano też art. 30 ustawy o statusie.⁷² Zarządzenia są według ich treści „natychmiast skuteczne”; w ciągu 3 dni roboczych ma zostać zawiadomiony właściwy sąd dyscyplinarny, który w ciągu miesiąca podejmie uchwałę o zawieszeniu albo uchyli zarządzenie; dokumenty nie wskazują, który to sąd.^72,73 Uzasadnienie wymienia m.in. niezwołanie Zgromadzenia Ogólnego z udziałem osób wybranych 13 marca 2026 r. (brak projektu budżetu TK na 2027 r.), niedopuszczenie do orzekania pięciu osób i niewykonanie środka tymczasowego ETPC z 5 maja 2026 r., wpuszczanie polityków na teren TK, wyznaczanie składów z pominięciem kolejności alfabetycznej (m.in. K 3/26, Kpt 1/26) oraz zwłokę w sprawach; sytuację kwalifikuje jako „stan wyższej konieczności konstytucyjnej”.⁷² Kompetencję autorka wywodzi z tego, że Prezes nie może działać wobec siebie; staż liczy od aplikacji sądowej rozpoczętej 1 września 1995 r. i twierdzi, że jest dłuższy niż staż Wojciecha Sycha, bo okresu jego służby w SN nie wlicza się do stażu z art. 11 ust. 2.⁷² Zarządzenie wobec Sochańskiego zarzuca mu bierność jako Wiceprezesowi działającemu na podstawie pisemnego upoważnienia z art. 12 ust. 2 i podaje, że powołano go na Wiceprezesa 21 lutego 2025 r.⁷³ Zarządzeniem nr 1/2026 Korwin-Piotrowska zwołała Zgromadzenie Ogólne na 3 listopada 2026 r. z jednym punktem porządku – projektem dochodów i wydatków TK na 2027 r.; wniosków immunitetowych w porządku nie ma.⁷⁴ Patyra oświadczył, że powaga sądu i istotne interesy służby wymagają natychmiastowej przerwy w czynnościach Prezesa i Wiceprezesa.⁷⁵ Wcześniej, 15 października 2025 r., Zgromadzenie Ogólne pod przewodnictwem Wiceprezesa Sochańskiego nie wyraziło zgody na pociągnięcie Święczkowskiego do odpowiedzialności karnej; Święczkowski nie głosował.⁷⁶

Stanowiska przeciwne. Oficjalne konto TK na platformie X stwierdziło 30 października, że Święczkowski pozostaje Prezesem, a Korwin-Piotrowska nie jest sędzią TK.⁴ Sochański stwierdził, że o przerwie dowiedział się od dziennikarzy i nie zna przepisów pozwalających go tak zawiesić; Święczkowski zapowiedział, że będzie domagał się wejścia do budynku.⁷⁵ W nocy Sochański był w budynku TK (zdjęcie opublikowane przez Kancelarię Prezydenta); według rzeczniczki TK przebywał w swoim gabinecie i uznaje zarządzenia za „dokumenty nieistniejące”.^77,78 Prezes Święczkowski w komunikacie z 20 października 2026 r. wyjaśniał, że nie mógł zwołać Zgromadzenia z powodu usprawiedliwionej nieobecności jednego z sędziów, a dwie wcześniejsze próby głosowania udaremniły obecność osób nieuprawnionych na sali i wyjście dwojga sędziów; projekt planu finansowego przekazał Marszałkowi Sejmu.⁷⁹ Prezydent Nawrocki w budynku TK, w nocy z 30 na 31 października, powiedział Korwin-Piotrowskiej, Krystianowi Markiewiczowi i Berkowi, że nie są sędziami TK; Bogucki wskazał Patyrę jako jedynego sędziego wśród obecnych.^80,81 Pierwszy Prezes SN Zbigniew Kapiński wyraził sprzeciw wobec działań rządu.⁸² Kancelaria Prezydenta powołuje się na rolę Prezydenta jako gwaranta ciągłości władzy (art. 126 ust. 1–2 Konstytucji); do godz. 04:00 31 października Prezydent nie wydał postanowienia dotyczącego kierownictwa TK.^83,78 Rzeczniczka Praw Obywatelskich Sylwia Gregorczyk-Abram nazwała pojęcie „stanu wyższej konieczności konstytucyjnej” poglądem pozaprawnym, wskazując zarazem okoliczności, które według niej skłoniły do tych działań.⁸⁴

Kontekst historyczny. W latach 2021–2022 Minister Sprawiedliwości stosował art. 130 PUSP wobec sędziów sądów powszechnych kwestionujących status innych sędziów; RPO interweniował, kwestionując zgodność tych zarządzeń z prawem.⁸⁶ Według Prawo.pl TK w 2009 r. uznał art. 130 PUSP za zgodny z Konstytucją jako procedurę „awaryjną” z dwiema przesłankami materialnymi; sygnatury notatki nie ustaliły ⚠ niezweryfikowane.⁴

Stan na 31 października 2026 r., godz. 04:00 CET. W budynku TK przebywały obie strony: Korwin-Piotrowska z osobami wybranymi przez Sejm X kadencji oraz Wiceprezes Sochański, a także Prezydent z otoczeniem; strona trybunal.gov.pl publikuje akty Korwin-Piotrowskiej. Nie wydano żadnego aktu rozstrzygającego spór.^80,77,78

5. Czy nieopublikowane wyroki TK wiążą?

Przepisy. Art. 190 ust. 1 Konstytucji: orzeczenia TK mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne; ust. 2: orzeczenia w sprawach z art. 188 podlegają niezwłocznemu ogłoszeniu w organie urzędowym, w którym akt był ogłoszony; ust. 3: utrata mocy następuje z dniem ogłoszenia albo w terminie określonym przez TK.¹ Art. 19 przepisów wprowadzających z 13 grudnia 2016 r. przewidział ogłaszanie rozstrzygnięć podjętych z naruszeniem ustaw z 2015 i 2016 r. na zarządzenie pełniącego obowiązki Prezesa, z wyjątkiem dotyczących aktów, które utraciły moc.⁸ Brzmienia art. 114 ustawy o organizacji (publikacja orzeczeń) notatki nie ustaliły.⁸⁷

2016–2018. 7 marca 2016 r. Prokurator Generalny Zbigniew Ziobro napisał do TK, że rząd nie opublikuje orzeczeń wydanych w „niewłaściwym” składzie; rząd Beaty Szydło odmówił publikacji K 47/15 (9 marca 2016 r.), argumentując, że TK orzekał z pominięciem trybu z ustawy z 22 grudnia 2015 r.^88,17 Komisja Wenecka w CDL-AD(2016)026 uznała publikację i wykonanie K 47/15 za warunek konieczny rozwiązania kryzysu (pkt 16, 76, 86).⁸⁹ K 47/15 ogłoszono 5 czerwca 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 1077) z nagłówkiem, że rozstrzygnięcie wydano z naruszeniem ustawy z 25 czerwca 2015 r. i że dotyczy aktu, który utracił moc.⁹⁰

2023–2026. Od 13 grudnia 2023 r. rząd Donalda Tuska publikował orzeczenia TK z wyjaśnieniem, gdy wydano je w nieprawidłowym składzie; po uchwale z 6 marca 2024 r. przestał publikować wszystkie orzeczenia TK.⁶⁵ Uchwała nr 162 Rady Ministrów z 18 grudnia 2024 r. w sprawie przeciwdziałania negatywnym skutkom kryzysu konstytucyjnego w obszarze sądownictwa (M.P. 2024 poz. 1068) w § 1 ust. 1–5 stwierdza, że TK w obecnym składzie nie może wykonywać zadań z art. 188–189 Konstytucji, że art. 7 obejmuje także publikację aktów i że niedopuszczalne jest ogłaszanie dokumentów wydanych przez organ nieuprawniony; § 2 ust. 7 rekomenduje adnotację przy aktach KRS i SN.⁷¹ Nieopublikowane są m.in. U 4/24 (10 września 2024 r.), U 2/24 (6 listopada 2024 r.), U 4/25 (12 listopada 2025 r.) i SK 68/25 (25 lutego 2026 r.).^91,51 TK w związku z U 5/24 stwierdził, że brak publikacji nie zwalnia z obowiązku stosowania, a oparcie się na uchwale może rodzić odpowiedzialność konstytucyjną, karną lub dyscyplinarną; Święczkowski zwrócił się do prokuratury i rzecznika dyscyplinarnego o postępowania wobec sędziów odmawiających stosowania wyroków TK.^64,91 Komisja Wenecka w grudniu 2024 r. – według relacji wiceministra Mazura – uznała, że wyroki TK powinny być publikowane, ewentualnie z adnotacją.⁷⁰

Stan na 31 października 2026 r. Rząd nie publikuje wyroków TK; publikacji K 3/26 notatki nie potwierdzają.^51,21

6. Czy orzeczenia wydane przez składy z udziałem osób wybranych na miejsca uznane w K 34/15 za obsadzone są ważne?

Podstawa: K 34/15 i K 35/15. W pkt 8 sentencji K 34/15 Trybunał orzekł, że art. 137 ustawy z 2015 r. jest zgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji co do sędziów, których kadencja upływała 6 listopada 2015 r., i niezgodny co do kadencji upływających 2 i 8 grudnia 2015 r.¹² W pkt 5 sentencji K 35/15 uznał za niezgodny z art. 194 ust. 1 w zw. z art. 7 Konstytucji art. 137a w zakresie zgłoszenia kandydata na miejsce zwolnione 6 listopada 2015 r.¹⁵ 2 grudnia 2015 r. Sejm wybrał Ciocha, Morawskiego, Muszyńskiego, Przyłębską i Piotra Pszczółkowskiego, zgłoszonych przez posłów klubu PiS (druk 56); w nocy z 2 na 3 grudnia Prezydent odebrał ślubowanie od czworga z nich.^31,16 Prezes Andrzej Rzepliński nie przydzielał spraw osobom wybranym na zajęte miejsca; dopuściła je 20 grudnia 2016 r. pełniąca obowiązki Prezesa Przyłębska na podstawie art. 18 przepisów wprowadzających.^92,8 Muszyński, Piskorski i Wyrembak orzekali m.in. w K 1/20 i K 3/21.^69,93

Orzecznictwo europejskie i krajowe. Xero Flor w Polsce sp. z o.o. przeciwko Polsce (nr 4907/18, wyrok I Sekcji z 7 maja 2021 r., ostateczny 7 sierpnia 2021 r.): skład pięcioosobowy z udziałem Muszyńskiego jako sprawozdawcy nie był sądem ustanowionym ustawą; ETPC odnotował, że Prezydent nie przyjął ślubowania od żadnej osoby wybranej 8 października 2015 r.^68,94 M.L. przeciwko Polsce (nr 40119/21, 14 grudnia 2023 r.): § 172 – udział Muszyńskiego sam w sobie może podważać moc prawną wyroku; § 173 – Piskorski i Wyrembak wybrani na miejsca osób wybranych w tej samej wadliwej procedurze; § 174–176 – wyrok K 1/20 nie spełniał wymogów państwa prawa, ingerencja nie była „przewidziana przez ustawę”, naruszenie art. 8 EKPC.⁶⁹ TSUE, C-448/23 Komisja przeciwko Polsce (18 grudnia 2025 r.): TK nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą z powodu wyboru w grudniu 2015 r. trzech osób na miejsca obsadzone w październiku 2015 r. (mimo K 34/15) oraz nieprawidłowości przy przedstawieniu kandydatki na Prezesa w grudniu 2016 r.⁹⁵ NSA (III OSK 2528/21, 16 listopada 2022 r.) oddalił skargę kasacyjną Kancelarii Sejmu i wskazał na udział Muszyńskiego, Piskorskiego i Wyrembaka oraz zgodność z Xero Flor.⁹⁴ Według Rzeczpospolitej WSA w Warszawie (V SA/Wa 459/18, 20 czerwca 2018 r.) uznał Muszyńskiego za osobę nieuprawnioną do orzekania w TK; prawomocności notatki nie ustaliły.⁹⁶

Stanowisko TK i organów krajowych. K 6/21 (24 listopada 2021 r.; wnioskodawca Prokurator Generalny; skład: Przyłębska – przewodnicząca, Jędrzejewski, Sochański, Sych – sprawozdawca, Warciński; jednogłośnie): art. 6 ust. 1 zd. 1 EKPC w zakresie, w jakim pojęciem „sąd” obejmuje TK, jest niezgodny z art. 173 w zw. z art. 10 ust. 2, art. 175 ust. 1 i art. 8 ust. 1 Konstytucji, a w zakresie uprawnienia ETPC do oceny legalności wyboru sędziów TK – z art. 194 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 1.⁹⁷ Kp 3/24 (w składzie m.in. Piskorski i Wyrembak, których uchwała Sejmu z 6 marca 2024 r. uznała za niebędących sędziami TK): przepisy ustaw z 2024 r. posługujące się pojęciem „osoby nieuprawnionej do orzekania” niezgodne z art. 194 ust. 1 i 195 ust. 1 w zw. z art. 10 Konstytucji; ustawy przewidywały m.in. nieważność orzeczeń wydanych z udziałem takich osób.^10,98 Uchwała RM nr 162: TK w obecnym składzie nie może wykonywać zadań z art. 188–189.⁷¹ Komisja Wenecka (CDL-AD(2024)035, 6–7 grudnia 2024 r.) – według relacji – sprzeciwiła się przerwaniu kadencji wszystkich sędziów, a kadencje osób wybranych na zajęte miejsca zaleciła zakończyć ustawą.^99,70

Stan na 31 października 2026 r. Spośród osób objętych uchwałą Sejmu z 2024 r. w TK zasiada Wyrembak, którego kadencja trwa według OKO.press do 30 stycznia 2027 r.¹⁰⁴

7. Czy kadencja Julii Przyłębskiej jako Prezesa TK trwała sześć lat?

Przepisy i fakty. Art. 10 ust. 2 ustawy o organizacji przewiduje 6-letnią kadencję Prezesa, ust. 3 – wcześniejsze wygaśnięcie z końcem kadencji sędziego, ust. 5 – odpowiednie stosowanie do Wiceprezesa.¹⁰⁵ Postanowieniem z 20 grudnia 2016 r. (M.P. 2016 poz. 1229) Prezydent powierzył Przyłębskiej pełnienie obowiązków Prezesa, a postanowieniem z 21 grudnia 2016 r. (M.P. 2016 poz. 1237) powołał ją na Prezesa.¹⁰⁶ Zgromadzenie z 20 grudnia 2016 r., zwołane z kilkugodzinnym wyprzedzeniem, z udziałem 14 sędziów, przy oddaniu 6 głosów (Przyłębska 5, Muszyński 1), przeprowadzono według art. 21–22 przepisów wprowadzających, które wyłączały kworum z art. 8.^88,8 TSUE w C-448/23 wymienił te okoliczności jako jedną z przyczyn uznania, że TK nie jest niezawisłym sądem ustanowionym ustawą; wcześniej TK w K 44/16 uznał przedstawianie kandydatów bez poparcia większości za niekonstytucyjne.⁹⁵

Stanowiska. Biernat, większość sędziów TK w stanie spoczynku i eksperci Fundacji Batorego uznali, że kadencja Prezesa skończyła się 20 grudnia 2022 r.; premier Morawiecki – że funkcja trwa do końca kadencji sędziowskiej.¹⁰⁷ Sych, Stelina, Muszyński, Zielonacki, Jędrzejewski i Święczkowski zażądali zwołania Zgromadzenia w celu wyłonienia kandydatów i przesłali kopię Prezydentowi.¹⁰⁷ Zgromadzenie zwołane przez Przyłębską 1 marca 2023 r. w obecności 2/3 sędziów uchwaliło brak podstaw do zwołania Zgromadzenia wyborczego, wskazując, że nie zwołano go w trybie art. 11 ust. 3; Przyłębska utrzymywała, że funkcja trwa do 9 grudnia 2024 r.; Prezydent Duda nazwał Trybunał „wewnętrznie skłóconym”.¹⁰⁸ Rzecznik rządu stwierdził w 2023 r., że Prezesem jest Przyłębska.¹⁰⁹ Uchwała Sejmu z 6 marca 2024 r. stwierdziła brak wymaganej uchwały Zgromadzenia i – nawet przy uznaniu powołania – upływ kadencji 21 grudnia 2022 r.; Ministerstwo Sprawiedliwości w grudniu 2024 r. przedstawiło ten sam pogląd.^60,110 Wiceprezes Muszyński pełnił funkcję od 5 lipca 2017 r. do 5 lipca 2023 r.¹¹¹

Związek z innymi rozstrzygnięciami. W Kp 3/24 TK uznał art. 14 ust. 1 przepisów wprowadzających z 2024 r. (przedterminowe zakończenie funkcji Prezesa) za niezgodny z art. 7, 10, 173 i 194 ust. 2 w zw. z art. 144 ust. 3 pkt 21 Konstytucji.¹⁰ Spór o pełny skład w 2023 r.: Kp 1/23 rozstrzygnięto 11 grudnia 2023 r. w składzie 11 osób z udziałem tylko dwojga spośród sześciorga sygnatariuszy (Jędrzejewski, Święczkowski).¹⁰¹

Stan na 31 października 2026 r. Kwestia nie ma bieżących skutków poza oceną ważności czynności Przyłębskiej, w tym wyznaczania składów, które uchwała Sejmu z 2024 r. uznała za możliwe do kwestionowania.⁶⁰

8. Czy wyroki i środki tymczasowe ETPC i TSUE wiążą Trybunał?

Orzeczenia TK. P 7/20 (14 lipca 2021 r.; pytanie prawne SN; skład: Piotrowicz – przewodniczący, Sochański – sprawozdawca, Jędrzejewski, Piskorski, Stelina): art. 4 ust. 3 zd. 2 TUE w zw. z art. 279 TFUE jest niezgodny z art. 2, 7, 8 ust. 1 i 90 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim TSUE ultra vires nakłada środki tymczasowe dotyczące ustroju i funkcjonowania polskich sądów.¹⁰⁰ K 3/21 (7 października 2021 r.; wnioskodawca Prezes Rady Ministrów): m.in. art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE niezgodny z Konstytucją w zakresie kontroli powołań sędziowskich i uchwał KRS.⁹³ K 6/21 – jak w pytaniu 6.⁹⁷ K 7/21 dotyczyła według tytułu strony TK oceny przez sądy krajowe lub międzynarodowe, na podstawie art. 6 ust. 1 EKPC, ustaw o ustroju sądownictwa, właściwości sądów i KRS; datę (10 marca 2022 r.), skład i sentencję notatki podają jako niezweryfikowane ⚠ niezweryfikowane.¹¹³

Orzeczenia europejskie. TSUE w C-448/23 stwierdził naruszenie art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE oraz zasad autonomii, pierwszeństwa, skuteczności, jednolitego stosowania prawa UE i wiążącego skutku wyroków TSUE; Polska nie może powoływać się na tożsamość konstytucyjną wbrew art. 2 TUE; skargę uwzględniono w całości.^95,114 Rzecznik generalny w opinii z 11 marca 2025 r. uznał skargę za zasadną.⁹¹ ETPC zastosował w maju 2026 r. środek tymczasowy w sprawie Dziurda i inni.⁵⁰

Stanowiska. Rzeczniczka TK oświadczyła, że ETPC nie ma kompetencji orzekać o ustroju konstytucyjnym Polski, a TK nie otrzymał formalnego zawiadomienia; Bogucki – że Konstytucja jest najwyższym prawem, tylko TK może ocenić spór, a do rozpoznania wniosku Prezydenta wszystkie kwestie są zawieszone; premier Tusk – że ETPC rozstrzygnął, a państwo musi usunąć przeszkody; Żurek – że środek jest natychmiast wykonalny.¹⁰³ Wobec C-448/23 TK oświadczył, że TSUE nie ma jurysdykcji, a wyrok nie wpływa na jego funkcjonowanie; Prezes TK skrytykował poparcie przez Polskę skargi Komisji.^51,91 Zarządzenie Korwin-Piotrowskiej z 30 października 2026 r. wskazuje niewykonanie środka ETPC jako jedną z podstaw faktycznych.⁴

Stan na 31 października 2026 r. Notatki nie odnotowują przedłużenia ani zmiany środka tymczasowego ETPC, ani nowych orzeczeń TSUE dotyczących TK po 18 grudnia 2025 r.^50,51

9. Czy pełny skład TK może orzekać przy mniej niż 11 sędziach?

Przepisy. Art. 37 ust. 2 ustawy o organizacji: pełny skład to co najmniej jedenastu sędziów; art. 37 ust. 1 pkt 1 – w pełnym składzie rozpoznaje się m.in. spory kompetencyjne, sprawy partii, kontrolę prewencyjną ustaw (art. 122 ust. 3 Konstytucji) i sprawy szczególnie zawiłe (pełnego katalogu notatki nie potwierdzają).³ Art. 38 ust. 1: Prezes wyznacza składy według kolejności alfabetycznej z uwzględnieniem rodzaju, liczby i kolejności wpływu spraw.³

Liczby. Pełny skład w Kp 3/24 (29 lipca 2025 r.) liczył dokładnie 11 osób.¹⁰ Po odejściu Pawłowicz (5 grudnia 2025 r.) i upływie kadencji Warcińskiego (20 grudnia 2025 r.) sześć miejsc było wolnych, a w TK zasiadało dziewięć osób zaprzysiężonych przez Prezydenta.^115,27 Po 1 kwietnia 2026 r. było ich 11, po 28 czerwca 10 (koniec kadencji Zielonackiego), po 28 lipca 11 (Patyra), po 18 września 10 (koniec kadencji Piskorskiego).^39,37,29 Szostek i Bentkowska (od maja 2026 r.) oraz Patyra (od lipca 2026 r.) deklarują odmowę orzekania w obecnych składach; 24 września 2026 r. Prezes TK wszczął wobec nich postępowania dyscyplinarne.^20,37,53

Stanowiska. Bogucki: dwa ślubowania z 1 kwietnia dają 11 sędziów, czyli ustawowe minimum.²⁷ Prawo.pl (13 maja 2026 r.) podało, że TK w lipcu 2025 r. uznał art. 37 ust. 2 za niekonstytucyjny w wyroku, którego nie opublikowano ⚠ niezweryfikowane.²⁰ Szostek i Bentkowska odmówiły udziału w Kpt 1/26, wskazując, że skład pominął czworo wybranych w marcu, a sprawozdawcę (Piskorskiego) wyznaczono wbrew art. 38 ust. 1 (według kolejności: Zielonacki, Bentkowska, Piotrowicz).²⁰ Zarządzenia Korwin-Piotrowskiej z 30 października opisują Kpt 1/26 jako sprawę rozpoznawaną w pełnym składzie ze sprawozdawcą Piskorskim, którego kadencja upłynęła 18 września 2026 r.^72,29 Pięć osób, które ślubowały w Sejmie, oświadczyło 23 października 2026 r., że spór kompetencyjny nie istnieje, bo Prezydent nie ma kompetencji co do ślubowania, a i tak nie może być rozstrzygnięty bez co najmniej 11 sędziów.¹¹⁶

Stan na 31 października 2026 r. Notatki nie zawierają informacji o rozstrzygnięciu Kpt 1/26 ani o składzie, w jakim TK zamierza je rozpoznać.^116,40

Kwestie sporne

• Czy art. 4 ust. 1 ustawy o statusie nakłada na Prezydenta obowiązek odebrania ślubowania: TK orzekł tak w K 34/15 (dla analogicznego przepisu z 2015 r.) i przeciwnie w K 3/26, wydanym w składzie z udziałem dwóch osób wybranych na miejsca uznane w K 34/15 za obsadzone; rząd nie uznaje tego wyroku za wiążący.^12,11,20
• Czy „wobec Prezydenta” oznacza fizyczną obecność: tak według K 3/26 i Kancelarii Prezydenta; według osób, które ślubowały w Sejmie, i Kancelarii Sejmu – nie; Komisja Wenecka zaleca dopuszczenie formy bez fizycznej obecności.^11,38,35,36
• Czy uchwała Sejmu może pozbawić skutków wybór sędziów: TK w U 8/15 przyjął, że uchwały z 2015 r. nie wywołały skutku prawnego, a w U 5/24 uznał uchwałę z 2024 r. za niekonstytucyjną; Sejm X kadencji i rząd nadal opierają się na uchwale z 6 marca 2024 r., która powołuje K 34/15, K 35/15, Xero Flor i M.L.^16,63,71,60
• Czy zarządzenie z 30 października 2026 r. ma podstawę w art. 12 ust. 4 ustawy o organizacji i art. 130 PUSP: żaden sąd nie orzekał, a strony prezentują przeciwstawne łańcuchy wykładni.^4,75
• Czy wyroki TK nieopublikowane od marca 2024 r. wiążą: TK – tak, a Kancelaria Prezydenta oczekuje ich publikacji; Rada Ministrów – nie ogłasza dokumentów „organu nieuprawnionego”.^64,71
• Czy TK w obecnym składzie jest sądem ustanowionym ustawą: TSUE (C-448/23) orzekł, że TK nie spełnia wymogów niezawisłego i bezstronnego sądu ustanowionego ustawą, a ETPC (Xero Flor) – że skład z udziałem Muszyńskiego nie był sądem ustanowionym ustawą; TK w K 6/21 zakwestionował właściwość ETPC i nie uznaje jurysdykcji TSUE.^68,95,97,51
• Czy Prezydent może przyjmować ślubowania selektywnie (według „wakatów” lub kwalifikacji): Kancelaria Prezydenta – tak; Kancelaria Sejmu i Komisja Wenecka – nie.^22,26,49
• Czy pełny skład może orzekać przy mniej niż 11 sędziach: tekst art. 37 ust. 2 mówi o co najmniej jedenastu, a doniesienie o nieopublikowanym orzeczeniu z 2025 r. nie zostało zweryfikowane.^3,20

Luki dowodowe

• Sygnatura wyroku z 12 maja 2026 r.: notatka 07 (pyt. 4) podaje ją jako nieustaloną, notatka 06a – jako K 3/26 (Prawo.pl: „K 3/2026”; Notes from Poland: „K 323/26”, uznane za błąd zapisu); przyjęliśmy K 3/26.^20,21,11
• Data środka tymczasowego ETPC: 5 maja 2026 r. według Komisji Europejskiej i zarządzenia z 30 października, 6 maja według komunikatu ETPC i części prasy; podstawa (reguła 39) jest w notatce 06a hipotezą, a w notatce 07 podana w nawiasie; pełny tekst w HUDOC niedostępny.^51,50,117
• Opinia CDL-AD(2026)031: notatka 07 podaje 148. sesję plenarną (9–10 października) i wniosek przewodniczącej Komisji Monitoringowej ZPRE z 29 czerwca, notatka 06a uznaje numer sesji i datę wniosku za niezweryfikowane; treść znana tylko z relacji prasowych, numery punktów (62, 92, 98) – za TVN24.^118,48,36
• K 35/15, U 8/15 i K 6/21: notatka 07 oznacza je jako niezweryfikowane, notatki 03 i 04 opierają się na Dz.U. 2015 poz. 2147, komunikacie TK z 29 lutego 2016 r. i stronie TK; przyjęliśmy wersję notatek 03 i 04.^15,16,97
• Data upływu 6-letniej kadencji Przyłębskiej: 20 grudnia 2022 r. według Biernata i ekspertów, 21 grudnia 2022 r. według uchwały Sejmu z 2024 r.^107,60
• Data powołania Święczkowskiego: 9 grudnia 2024 r. według prasy, 7 grudnia według raportu Komisji Europejskiej z 2025 r.; postanowienia Prezydenta notatki nie odnalazły.^112,91
• Data uchwały Sejmu M.P. 2026 poz. 299: 13 marca 2026 r. według TVN24 i portalsamorzadowy.pl, 12 marca według części notatek; rozstrzygnie nagłówek M.P.^67,119
• Rzekome orzeczenie TK z lipca 2025 r. o art. 37 ust. 2: notatka 06a przypisuje je hipotetycznie sprawie Kp 3/24, ale sentencja Kp 3/24 w notatce 05 dotyczy ustaw z 2024 r., nie art. 37 ust. 2 ustawy z 2016 r.^20,10
• Zarządzenia z 30 października 2026 r. znane są już z dokumentów opublikowanych na trybunal.gov.pl (notatka 06b znała je tylko z prasy), ale zarządzenia o przerwie nie mają numeru, nie wskazują sądu dyscyplinarnego, a informacji o jego zawiadomieniu brak.^72,73,4
• Pojęcie „stanu wyższej konieczności konstytucyjnej”: notatka 06b (pkt 7) przypisywała je RPO; przegląd aktualności z 31 października ustalił, że pochodzi od Korwin-Piotrowskiej, a RPO Sylwia Gregorczyk-Abram (urzędująca od lipca 2026 r.) nazwała je poglądem pozaprawnym.^120,84,121
• Oświadczenie z ok. 19 października 2026 r.: Prawo.pl pisze o ośmiu sędziach, komunikat TK – o trojgu.^35,46
• Brak dosłownego brzmienia art. 3 ustawy o statusie (wymóg 10-letniego stażu kwestionowany wobec Berka), art. 19 i 26 tej ustawy, art. 37 ust. 1 pkt 1 i art. 114 ustawy o organizacji oraz art. 10 § 1 ustawy o SN.^2,3
• Brak treści preambuł uchwał z 25 listopada 2015 r. (druki 42–46) i podmiotu zgłaszającego projekty; skład i zdania odrębne U 8/15 (Wikipedia podaje inną datę – 11 stycznia 2016 r.).^57,18
• Brak argumentacji prawnej strony Przyłębskiej w sporze o kadencję i brak stanu rozpoznania Kpt 1/26 na 31 października 2026 r.^108,40
• Rozbieżność co do przyczyny postępowań dyscyplinarnych z 24 września 2026 r.: notatka 07 wskazuje odmowę orzekania, notatka 06a – bojkot Zgromadzenia Ogólnego.^45,53
• Data wszczęcia śledztwa Prokuratury Krajowej w sprawie niedopuszczenia czworga: 21 kwietnia 2026 r. według komunikatu PK (notatka 06b), 22 kwietnia według Prawo.pl (notatka 06a); przyjęliśmy datę z komunikatu.^52,25
• Obecność notariusza przy ślubowaniu Berka 14 października 2026 r.: notatka 06b (OKO.press, RMF24) ją podaje, notatka 06a uznaje za niezweryfikowaną; protokołu notarialnego notatki nie odnalazły.^43,44,42
• C-448/23: notatka 07 podaje wyrok Wielkiej Izby, notatka 05 uznaje skład za niezweryfikowany; numery punktów wyroku – poza pkt 102–103 i 179 za Wojciechem Sadurskim – nieustalone.^95,102