Kryzys 2015–2017: spór o pięć miejsc, wyroki i nieopublikowane orzeczenia

Poziom szczegółowości: Podstawy4 min czytania

Co się wydarzyło

Trybunał Konstytucyjny (TK) sprawdza, czy ustawy są zgodne z Konstytucją. Ma 15 sędziów wybieranych przez Sejm na dziewięć lat. Wybrany sędzia składa potem ślubowanie przed Prezydentem.

Jesienią 2015 r. kończyły się kadencje pięciu sędziów: trzech 6 listopada i dwóch w grudniu. 25 października odbyły się wybory do Sejmu. Większość zdobyło w nich Prawo i Sprawiedliwość (PiS).

8 października 2015 r. ustępujący Sejm VII kadencji wybrał na te pięć miejsc pięć osób. Pozwalał na to przepis przejściowy (art. 137) ustawy o TK z czerwca 2015 r., dodany na wniosek posła Platformy Obywatelskiej (PO). Kandydatów zgłosiło Prezydium Sejmu. Według TK PiS, wtedy główna partia opozycyjna, nie zgłosiło nikogo. Prezydent Andrzej Duda nie odebrał od wybranych ślubowania.

Nowy Sejm VIII kadencji przyjął 25 listopada 2015 r. pięć uchwał o „braku mocy prawnej” październikowego wyboru. Wezwał w nich Prezydenta, by nie przyjmował ślubowań. 2 grudnia, mimo postanowienia TK o wstrzymaniu się z wyborem do czasu wyroku, Sejm wybrał pięć innych osób, zgłoszonych przez posłów PiS. Tej nocy, kilka godzin przed rozprawą w TK, Prezydent odebrał ślubowanie od czworga z nich, a od piątej osoby 9 grudnia.

Co orzekł Trybunał

W wyroku K 34/15 z 3 grudnia 2015 r. Trybunał uznał, że Sejm VII kadencji mógł wybrać trzech sędziów na miejsca zwolnione 6 listopada. Nie mógł natomiast obsadzić dwóch miejsc grudniowych, zwalnianych już w kadencji nowego Sejmu. Orzekł też, że Prezydent ma obowiązek niezwłocznie odebrać ślubowanie od wybranego sędziego.

9 grudnia (K 35/15) stwierdził, że kadencja sędziego zaczyna się z chwilą wyboru, a nie ślubowania. 7 stycznia 2016 r. (U 8/15) uznał, że uchwały z 25 listopada wyrażały stanowisko polityczne i nie zmieniły skutków prawnych wyboru z października.

Dwie osoby wybrane w grudniu, Julia Przyłębska i Piotr Pszczółkowski, zajęły wolne miejsca grudniowe i od stycznia 2016 r. orzekały. Od trzech osób wybranych w październiku na miejsca listopadowe Prezydent nie odebrał ślubowania także po wyroku K 34/15, więc nigdy nie orzekały. Trzy pozostałe osoby wybrane w grudniu trafiły na miejsca uznane przez TK za obsadzone. Prezes TK Andrzej Rzepliński nie przydzielał im spraw.

Wyroki, których rząd nie ogłaszał

Konstytucja nakazuje niezwłocznie ogłaszać wyroki TK w Dzienniku Ustaw. Wydaje go premier. Niekonstytucyjny przepis traci moc dopiero w dniu ogłoszenia wyroku.

Trybunał uznał ustawę z 22 grudnia 2015 r. za niezgodną z Konstytucją (K 47/15, 9 marca 2016 r.), a w wyroku K 39/16 (11 sierpnia 2016 r.) – część przepisów ustawy z lipca 2016 r. Rząd Beaty Szydło odmówił ogłoszenia obu wyroków. W sprawie K 47/15 argumentował, że TK nie zastosował nowych zasad postępowania z ustawy, którą oceniał. Ogłoszono je dopiero 5 czerwca 2018 r., z nagłówkiem kwestionującym ich ważność.

Komisja Wenecka, organ doradczy Rady Europy, oceniła w marcu 2016 r., że ustawa z grudnia 2015 r. mogła zablokować pracę TK, i wezwała do uszanowania jego wyroków. Według Demagogu i Wikipedii źródło konfliktu widziała też w wyborze sędziów z wyprzedzeniem przez poprzedni Sejm.

Zmiana kierownictwa

19 grudnia 2016 r. skończyła się kadencja prezesa Rzeplińskiego. Dzień później, na podstawie nowej ustawy, Prezydent powierzył obowiązki prezesa Julii Przyłębskiej. Tego dnia dopuściła ona do orzekania trzy osoby wybrane w grudniu 2015 r. na obsadzone miejsca. Zgromadzenie sędziów wskazało kandydatów, a 21 grudnia Prezydent powołał Przyłębską na Prezesa TK. Komisja Europejska oceniła tę procedurę jako poważnie wadliwą, a kierownictwo TK utrzymywało, że była ważna. W 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości UE (TSUE) orzekł, że przy przedstawieniu kandydatki naruszono podstawowe reguły.

Dlaczego to ma znaczenie

Wyroki Trybunału obowiązują wszystkich. Gdy sporne jest, kto jest sędzią, sporne staje się też to, kto wydał wyrok.

Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) orzekł w 2021 r. w sprawie spółki Xero Flor, że skład TK z udziałem osoby wybranej w grudniu 2015 r. na obsadzone miejsce nie był „sądem ustanowionym ustawą”. TSUE uznał w 2025 r., że z powodu tych wyborów i powołania Prezesa w 2016 r. TK nie jest niezawisłym i bezstronnym sądem ustanowionym ustawą. TK odpowiada, że sądy te nie mogą oceniać wyboru jego sędziów (wyrok K 6/21) i nie mają nad nim jurysdykcji.

Poziom szczegółowości: Dla śledzących13 min czytania

Punkt wyjścia: ustawa z 25 czerwca 2015 r.

Ustawa z 25 czerwca 2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.U. 2015 poz. 1064) została podpisana przez Prezydenta Bronisława Komorowskiego i weszła w życie 30 sierpnia 2015 r.^1,2 Przepis przejściowy art. 137 dawał na zgłoszenia dotyczące kadencji kończących się w 2015 r. 30 dni od wejścia ustawy w życie.³ Według Trybunału pozwalało to Sejmowi VII kadencji obsadzić trzy miejsca zwalniane w jego kadencji i dwa zwalniane już w następnej.³ Art. 137 dodano 12 maja 2015 r. w sejmowej komisji na wniosek posła PO Roberta Kropiwnickiego.⁴ Według polskiej Wikipedii i Demagogu prezydent-elekt Andrzej Duda prosił 29 maja 2015 r. rząd Ewy Kopacz o wstrzymanie zmian do czasu objęcia urzędu.^5,6

Ustawa wymagała ślubowania wobec Prezydenta, ale nie określała ani jego terminu, ani momentu rozpoczęcia kadencji sędziego.^7,8 Kadencje upływały: trzech sędziów 6 listopada 2015 r., Zbigniewa Cieślaka 2 grudnia, a Teresy Liszcz 8 grudnia 2015 r.^9,10,11,12

8 października 2015 r.: wybór przez Sejm VII kadencji

29 września 2015 r. Prezydium Sejmu zgłosiło pięciu kandydatów.³ Według TVN24 politycznie wskazały ich kluby PO, PSL i SLD, a PiS nie zgłosił kandydata i głosował przeciw.¹³ 8 października 2015 r. Sejm wybrał bezwzględną większością Romana Hausera (274 głosy za), Krzysztofa Ślebzaka (268), Andrzeja Jakubeckiego (272), Bronisława Sitka (244) i Andrzeja Jana Sokalę (264).¹⁴ Hauser, Ślebzak i Jakubecki mieli zastąpić sędziów odchodzących 6 listopada, Sitek — Cieślaka, a Sokala — Liszcz.³

Beata Szydło (PiS) określiła wybór 8 października jako „psucie państwa”.¹³ Według Wikipedii politycy PiS mówili o „skoku na TK”, a PO argumentowała, że chodzi o ciągłość obsady Trybunału.⁵ 23 października 2015 r. posłowie PiS zaskarżyli liczne przepisy ustawy z czerwca 2015 r. (K 29/15), ale 10 listopada cofnęli wniosek.³ 17 listopada podobny wniosek złożyła grupa posłów PO (K 34/15).³

Listopad 2015 r.: nowelizacja i uchwały o „braku mocy prawnej”

19 listopada 2015 r. Sejm VIII kadencji uchwalił nowelizację ustawy o TK (Dz.U. 2015 poz. 1928), obowiązującą od 5 grudnia 2015 r.^15,3 Wprowadziła ona ślubowanie w ciągu 30 dni od wyboru, początek kadencji z dniem ślubowania, nowy 7-dniowy termin zgłoszeń na miejsca z 2015 r. (art. 137a) oraz wygaśnięcie kadencji Prezesa i Wiceprezesa TK po trzech miesiącach.¹⁵

25 listopada 2015 r., między 23:46 a 23:50, Sejm przyjął pięć uchwał „w sprawie stwierdzenia braku mocy prawnej” wyboru każdej z pięciu osób, po 270–273 głosy za.^16,17,18 Za głosowały kluby PiS i Kukiz'15, a większość posłów PO nie głosowała.¹⁹ Każda wzywa Prezydenta, by nie przyjmował ślubowania od wymienionej osoby.^17,20

30 listopada 2015 r. Trybunał postanowieniem zobowiązał Sejm do powstrzymania się od wyboru sędziów do czasu wyroku w sprawie K 34/15.^3,6

2 grudnia 2015 r.: wybór przez Sejm VIII kadencji i ślubowania

Druk sejmowy nr 56 z 1 grudnia 2015 r. zawierał pięciu kandydatów, z których każdy był „zgłoszony przez posłów Klubu Parlamentarnego Prawo i Sprawiedliwość”.²¹ 2 grudnia Sejm odrzucił wnioski o odroczenie posiedzenia, o odesłanie sprawy do komisji i o głosowanie imienne.²² Następnie, przed wyrokiem w sprawie K 34/15, wybrał Henryka Ciocha (236 głosów za), Lecha Morawskiego (232), Mariusza Muszyńskiego (236), Julię Przyłębską (234) i Piotra Pszczółkowskiego (233).^22,23,24,25 Ani druk, ani uchwały nie wskazują, czyje miejsce zajmuje wybrana osoba.^21,24,25

W nocy z 2 na 3 grudnia 2015 r., przed rozprawą w sprawie K 34/15 wyznaczoną na 9:00, Prezydent odebrał ślubowanie od Ciocha, Morawskiego, Muszyńskiego i Pszczółkowskiego; Przyłębska ślubowała 9 grudnia.^3,26

Wyroki K 34/15 i K 35/15 oraz postanowienie U 8/15

3 grudnia 2015 r. pięcioosobowy skład TK pod przewodnictwem Sławomiry Wronkowskiej-Jaśkiewicz orzekł w sprawie K 34/15, że art. 137 jest zgodny z art. 194 ust. 1 Konstytucji co do sędziów, których kadencja upływała 6 listopada, a niezgodny co do kadencji upływających 2 i 8 grudnia 2015 r.^12,27 Art. 21 ust. 1 ustawy uznał za niekonstytucyjny, jeśli rozumie się go inaczej niż jako obowiązek Prezydenta „niezwłocznego odebrania ślubowania”.¹² W uzasadnieniu Trybunał wskazał, że Sejm wybiera sędziów na miejsca zwalniane w swojej kadencji i nie może wybierać „na zapas” na miejsca zwalniane w następnej, więc wybór dwóch sędziów na miejsca grudniowe był pozbawiony podstawy prawnej; że Prezydent nie uczestniczy w wyborze i nie ma kompetencji do odmowy ślubowania; oraz że wątpliwości co do podstawy wyboru rozstrzyga wyłącznie TK.^28,3 Wyrok ogłoszono w Dz.U. 16 grudnia 2015 r. (poz. 2129).¹²

9 grudnia 2015 r. w sprawie K 35/15 Trybunał uznał za niekonstytucyjne m.in. 30-dniowy termin ślubowania, rozpoczęcie kadencji z dniem ślubowania, wygaszenie kadencji Prezesa i Wiceprezesa oraz art. 137a w zakresie miejsc zwolnionych 6 listopada.²⁹ Według Trybunału kadencja biegnie od wyboru, a nowe zgłoszenie na miejsca z 6 listopada prowadziłoby do obsadzenia większej liczby miejsc, niż przewiduje Konstytucja.³ Wyrok ogłoszono 18 grudnia 2015 r. (Dz.U. 2015 poz. 2147).²⁹

4 grudnia 2015 r. posłowie PO zaskarżyli uchwały z 25 listopada i z 2 grudnia (U 8/15).³ 7 stycznia 2016 r. Trybunał umorzył postępowanie: uchwały o wyborze nie są aktami normatywnymi, a uchwały o „braku mocy prawnej” są wyrazem stanowiska politycznego bez skutku prawnego dla wyboru z 8 października.³ Ocena uchwał z 2 grudnia zależy według TK od tego, czy miejsca były już obsadzone, co przesądził wyrok K 34/15.³

Rok 2016: kto orzekał

12 stycznia 2016 r. Prezes Rzepliński dopuścił do orzekania Pszczółkowskiego i Przyłębską; trzem osobom wybranym 2 grudnia na obsadzone miejsca nie przydzielał spraw.^19,30

14 kwietnia 2016 r. Sejm wybrał na miejsce Mirosława Granata Zbigniewa Jędrzejewskiego (227 za; 227 posłów nie głosowało, bo opozycja bojkotowała głosowanie).³¹ Według RMF24 i TVN24 kandydata zgłosił PiS, a ślubowanie odbyło się 28 kwietnia 2016 r.^32,33 Andrzej Duda mówił wtedy, że Trybunał znów liczy 15 sędziów, „jak przewiduje Konstytucja”.³³

Ustawa z 22 grudnia 2015 r. i wyrok K 47/15

Ustawa z 22 grudnia 2015 r. (Dz.U. 2015 poz. 2217) wprowadziła m.in. pełny skład co najmniej 13 sędziów, wyroki pełnego składu większością 2/3, rozpatrywanie spraw według kolejności wpływu i odroczone terminy rozpraw.³ Weszła w życie w dniu ogłoszenia.^19,34 Ustawę zaskarżyli Pierwszy Prezes SN, dwie grupy posłów, Rzecznik Praw Obywatelskich i Krajowa Rada Sądownictwa.³

9 marca 2016 r. dwunastoosobowy skład TK (przewodniczący Rzepliński, sprawozdawca Stanisław Biernat, w składzie także Przyłębska i Pszczółkowski) orzekł w sprawie K 47/15 o niezgodności całej ustawy z art. 7, 112, 119 ust. 1 i z zasadą poprawnej legislacji.³⁵ Dwa dni wcześniej Prokurator Generalny Zbigniew Ziobro napisał do TK, że rząd nie ogłosi orzeczeń wydanych w „niewłaściwym” składzie.¹⁹ Rząd Beaty Szydło odmówił ogłoszenia wyroku, argumentując, że TK orzekał z pominięciem trybu z ustawy z 22 grudnia 2015 r.^19,30 Premier Szydło mówiła w marcu 2016 r., że wyrok to stanowisko niektórych sędziów.⁵

Ustawa z 22 lipca 2016 r., wyrok K 39/16 i publikacje

Ustawa z 22 lipca 2016 r. o TK (Dz.U. 2016 poz. 1157) weszła w życie 16 sierpnia 2016 r., uchylając ustawę z 2015 r.³⁶ Jej art. 89 nakazywał ogłosić w 30 dni orzeczenia wydane przed 20 lipca 2016 r. „z naruszeniem” ustawy z 2015 r., a art. 90 — by Prezes TK włączył do składów sędziów, którzy ślubowali przed Prezydentem.³⁶ 11 sierpnia 2016 r. dwunastoosobowy skład w sprawie K 39/16 uznał art. 89, art. 90 i szereg innych przepisów za niekonstytucyjne.³⁷

16 sierpnia rząd ogłosił 21 zaległych orzeczeń, ale nie K 39/16.³⁸ 29 grudnia 2016 r. ogłoszono kolejnych 15; nieogłoszone pozostały K 47/15, K 39/16 i K 44/16.^19,5

Grudzień 2016 r.: trzy ustawy i zmiana kierownictwa

W listopadzie i grudniu 2016 r. Sejm uchwalił ustawę o organizacji i trybie postępowania przed TK, ustawę o statusie sędziów TK i ustawę – Przepisy wprowadzające.^39,40 Przepisy wprowadzające ogłoszono 19 grudnia 2016 r. (Dz.U. 2016 poz. 2074); ich art. 17–22 weszły w życie 20 grudnia.⁴¹ Art. 17 kazał Prezydentowi powierzyć obowiązki Prezesa TK do czasu powołania Prezesa, a art. 18 — by pełniący obowiązki przydzielił sprawy sędziom, którzy ślubowali wobec Prezydenta.⁴¹

19 grudnia 2016 r. upłynęła kadencja Andrzeja Rzeplińskiego jako sędziego i Prezesa TK.¹⁹ 20 grudnia Prezydent postanowieniem powierzył obowiązki Prezesa Julii Przyłębskiej.⁴² Tego dnia dopuściła do orzekania Ciocha, Morawskiego i Muszyńskiego oraz zwołała Zgromadzenie Ogólne.^38,43

Z 14 sędziów obecnych na Zgromadzeniu głosowało sześciu (pięć głosów otrzymała Przyłębska, jeden Muszyński), a pozostali odmówili udziału w głosowaniu.^43,26,19 21 grudnia 2016 r. Prezydent powołał Przyłębską na Prezesa TK, mówiąc, że Trybunał ma wrócić na „należną mu pozycję”.^42,44 Helsińska Fundacja Praw Człowieka i sędzia Pszczółkowski kwestionowali przebieg Zgromadzenia; kierownictwo TK odpowiadało w przemówieniu z ok. listopada 2017 r., że niegłosowanie części sędziów nie wpływa na ważność.^43,26

Rok 2017 i publikacja w 2018 r.

W 2017 r. Prezes Przyłębska skierowała wiceprezesa Biernata na urlop wypoczynkowy do końca jego kadencji 26 czerwca 2017 r., co ten kwestionował; według HFPC urlop wyłączył go m.in. ze składu w sprawie Kp 1/17.^45,46,47 Sejm wybrał Grzegorza Jędrejka (24 lutego, na miejsce Andrzeja Wróbla, który wrócił do SN) i Andrzeja Zielonackiego (8 czerwca, na miejsce Biernata).^48,49,50,47

12 lipca 2017 r. zmarł Morawski, a 20 grudnia 2017 r. Cioch.¹⁹ Na ich miejsca Sejm wybrał Justyna Piskorskiego (15 września 2017 r., 191 posłów nie głosowało) i Jarosława Wyrembaka (26 stycznia 2018 r., 205 posłów nie głosowało).^51,52 Cioch, Morawski i Muszyński zasiadali w 2017 r. w składach, m.in. w sprawie Kp 1/17.⁴⁶

Po uchwaleniu w 2018 r. ustawy z inicjatywy PiS i zarządzeniu Przyłębskiej K 47/15 i K 39/16 ogłoszono 5 czerwca 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 1077 i 1078) z nagłówkami, że wydano je z naruszeniem ustawy z 2015 r.^19,35,37

Komisja Wenecka i Komisja Europejska

W opinii z 11 marca 2016 r. Komisja Wenecka stwierdziła, że kworum 13 sędziów i większość 2/3 wykraczają poza standard europejski, a zmiany z grudnia 2015 r. mogłyby poważnie zakłócić pracę TK; ślubowanie określiła jako „przede wszystkim ceremonialne” i wezwała do uszanowania wyroku z 9 grudnia 2015 r.³⁰ Według Demagoga i Wikipedii źródło kryzysu widziała też w wyborze sędziów z wyprzedzeniem przez Sejm poprzedniej kadencji.^6,19 W opinii z października 2016 r. stwierdziła, że wyrok z 3 grudnia 2015 r. wymagał włączenia do TK sędziów październikowych, a wybór grudniowy nie miał wakatów do obsadzenia.^53,54 Komisja Europejska w zaleceniach z 2016 r. wzywała do wykonania i ogłoszenia wyroków, a w grudniu 2017 r. złożyła wniosek z art. 7 ust. 1 TUE (szczegóły: artykuł o Europie).^38,55

Kto twierdzi co

Wybory, ślubowania i miejsca w 2015 r.

Moc i publikacja wyroków z 2016 r.

Kierownictwo TK w grudniu 2016 r.

Poziom szczegółowości: Ekspert37 min czytania

Prawo obowiązujące na kolejnych etapach

Konstytucja z 2 kwietnia 1997 r. stanowi w art. 194 ust. 1, że TK składa się z 15 sędziów wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat, a w ust. 2, że Prezesa i Wiceprezesa powołuje Prezydent spośród kandydatów Zgromadzenia Ogólnego Sędziów TK.¹ Art. 190 ust. 1–3 przyznaje orzeczeniom TK moc powszechnie obowiązującą, nakazuje ich niezwłoczne ogłoszenie i wiąże utratę mocy przepisu z dniem ogłoszenia.¹

Wybór z 8 października 2015 r.

Ustawę z 25 czerwca 2015 r. Sejm VII kadencji uchwalił 27 maja 2015 r. stosunkiem 261 do 144 przy 11 wstrzymujących się; za głosowały kluby PO, PSL i SLD, przeciw PiS i Zjednoczona Prawica.¹⁸ Art. 137 zgłosił 12 maja 2015 r. w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka poseł PO Robert Kropiwnicki, uzasadniając to tym, że kilka kadencji kończy się na przełomie kadencji Sejmu.¹⁷ A. Szmyt pisze, że przepis ten „od początku spotkał się z ostrą krytyką” ówczesnej opozycji i umożliwił wybór z wyprzedzeniem dwóch sędziów, których miejsca zwalniały się w kadencji nowego Sejmu.¹⁹ Dokładne brzmienie art. 137 nie zostało pobrane; jego treść (30 dni od wejścia w życie ustawy na zgłoszenia dotyczące kadencji kończących się w 2015 r.) znana jest z opisu uczestników K 34/15 i komunikatu TK.^20,7 Według polskiej Wikipedii i Demagogu prezydent-elekt Andrzej Duda prosił 29 maja 2015 r. rząd Ewy Kopacz o wstrzymanie zmian do czasu objęcia urzędu 6 sierpnia 2015 r.^21,22

29 września 2015 r. Prezydium Sejmu zgłosiło pięciu kandydatów, a Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka rozpatrzyła kandydatury 7 października.⁷ Komunikat TK z 29 lutego 2016 r. odnotowuje, że główna partia opozycyjna nie zgłosiła kandydata.⁷ Według TVN24 Sitek był kandydatem PSL, Sokala — SLD, Jakubecki zastąpił Kotlinowskiego, a Ślebzak Hermelińskiego.²³

Głosowania odbyły się na 102. posiedzeniu Sejmu VII kadencji (pkt 7 porządku), 17 dni przed wyborami do Sejmu, i wymagały bezwzględnej większości.²⁴

Uchwały ogłoszono w M.P. 23 października 2015 r.^25,29 Według raportu HFPC kadencje wybranych miały się rozpocząć: Hausera, Ślebzaka i Jakubeckiego 7 listopada, Sitka 3 grudnia, a Sokali 9 grudnia 2015 r.¹⁷ Beata Szydło określiła wybór jako „psucie państwa”, a według Wikipedii PiS mówił o „skoku na TK”, PO zaś o ciągłości kadencji Trybunału.^23,21 23 października 2015 r. grupa posłów PiS złożyła wniosek K 29/15 przeciw licznym przepisom ustawy z 2015 r.; cofnęła go 10 listopada, a TK umorzył postępowanie 25 listopada 2015 r.⁷

Uchwały z 25 listopada 2015 r.

Na 2. posiedzeniu Sejmu VIII kadencji uzupełnienie porządku dziennego o pięć projektów (głosowania nr 16–20, ok. 19:14–19:23) przyjęto stosunkiem 271–272 za do 157–163 przeciw.³¹ Uchwały przyjęto w głosowaniach nr 23–27 między 23:46 a 23:50, ogłoszono w M.P. 26 listopada 2015 r.; wszystkie podpisał Marszałek Sejmu Marek Kuchciński.^31,25,26

Uchwały „stwierdzają brak mocy prawnej” uchwał z 8 października, powołując się na naruszenie prawa przy wyborze, i wzywają Prezydenta do nieprzyjmowania ślubowania.^25,26 Pełnych preambuł i uzasadnień projektów (druki 42–46) nie pobrano; według relacji prasowych projekty złożyli posłowie PiS⚠ niezweryfikowane.²⁵ Za uchwałami głosowały PiS i Kukiz'15, a PO w większości nie głosowała, co jest zgodne z liczbą 143–149 niegłosujących.^8,31

Wybór z 2 grudnia 2015 r.

30 listopada 2015 r. TK postanowieniem zobowiązał Sejm do powstrzymania się od czynności zmierzających do wyboru sędziów do czasu wyroku w sprawie K 34/15; według Wikipedii postanowienie zapadło jednogłośnie.^7,22,8 Druk nr 56 z 1 grudnia 2015 r. zawierał kandydatury Ciocha, Morawskiego, Muszyńskiego, Przyłębskiej i Pszczółkowskiego, zgłoszone przez posłów klubu PiS; przedstawicielem wnioskodawców był poseł Marek Ast.³² Druk nr 57 to opinia Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, według TK pozytywna.^33,7

Na 3. posiedzeniu Sejm odrzucił wniosek o odroczenie posiedzenia (196 za, 232 przeciw) i wniosek o odesłanie do komisji (206 za, 233 przeciw), o 16:23 uzupełnił porządek o wybór sędziów (234 za, 206 przeciw), a wniosek o głosowanie imienne odrzucił (196 za, 234 przeciw).³⁴

Uchwały podpisał Marszałek Kuchciński; nie wskazują one, czyje miejsce zajmuje wybrana osoba (sprawdzono poz. 1185 i 1186).^35,36 2 grudnia 2015 r. obowiązywała ustawa z 25 czerwca 2015 r. bez zmian z listopada, bo nowelizacja z 19 listopada, w tym art. 137a, weszła w życie 5 grudnia 2015 r.^5,7

Ślubowania

Art. 21 ustawy z 2015 r. przewidywał ślubowanie wobec Prezydenta, a odmowę złożenia ślubowania traktował jak zrzeczenie się stanowiska.³ Prezydent nie odebrał ślubowania od żadnej z pięciu osób wybranych 8 października.^7,37 W nocy z 2 na 3 grudnia 2015 r., przed rozprawą w sprawie K 34/15 wyznaczoną na 9:00, ślubowanie złożyli Cioch, Morawski, Muszyński i Pszczółkowski; Wikipedia podaje godzinę ok. 0:15.^7,38,8 Julia Przyłębska ślubowała 9 grudnia 2015 r.^7,38 3 grudnia czworo zaprzysiężonych weszło do budynku TK, a Prezes Rzepliński nie przydzielił im spraw.⁸

Stanowisko Prezydenta znane jest z prasy i Wikipedii, nie z dokumentu pierwotnego. Według en.wikipedii Prezydent odmawiał wcześniej zaprzysiężenia, uznając wybór za dokonany wbrew zasadom demokratycznym⚠ niezweryfikowane.³⁹ 3 grudnia 2015 r., po wyroku K 34/15, rzecznik Prezydenta miał zapowiedzieć, że Prezydent nie zaprzysięże także trzech sędziów uznanych przez TK, bo liczba sędziów byłaby wtedy niezgodna z Konstytucją⚠ niezweryfikowane.³⁹ 28 kwietnia 2016 r. Andrzej Duda mówił, że TK znów liczy 15 sędziów i że Prezydent gwarantuje ciągłość władzy, co oznacza, że wliczał do składu Ciocha, Morawskiego i Muszyńskiego.⁴⁰

Komisja Wenecka w opinii CDL-AD(2016)001 uznała ślubowanie za „przede wszystkim ceremonialne” (pkt 108).³⁷ W opinii CDL-AD(2016)026 odnotowała, że Prezydent nie przyjął ślubowania od trzech sędziów październikowych, a przyjął je od sędziów grudniowych; pełne poszanowanie wyroku z 3 grudnia 2015 r. oznaczałoby włączenie sędziów październikowych do TK (§ 104).^41,42

Wyrok K 34/15 (3 grudnia 2015 r.)

Wniosek złożyła 17 listopada 2015 r. grupa posłów PO; jego treść była zbliżona do cofniętego wniosku K 29/15.⁷ 30 listopada TK wyłączył ze sprawy sędziów Biernata, Rzeplińskiego i Tuleję, a ponieważ nie dało się skompletować pełnego składu (co najmniej 9 sędziów), 1 grudnia zwrócił się do Prezesa o skład pięcioosobowy.⁷ Orzekali: Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz (przewodnicząca), Leon Kieres i Marek Zubik (sprawozdawcy), Stanisław Rymar i Andrzej Wróbel; w ogłoszonym tekście nie ma zdań odrębnych.^4,20

Sentencja (przepisy ustawy z 25 czerwca 2015 r.):^4,20

1. art. 3 jest zgodny z art. 2 i nie jest niezgodny z art. 197 Konstytucji;⁴
2. art. 12 ust. 2 jest zgodny z art. 2, a art. 12 ust. 1 i 5 są zgodne z art. 144 ust. 3 pkt 21;^4,20
3. art. 19 ust. 2 jest zgodny z art. 112 i nie jest niezgodny z art. 197;⁴
4. art. 21 ust. 1, rozumiany inaczej niż jako nakładający na Prezydenta obowiązek „niezwłocznego odebrania ślubowania” od sędziego wybranego przez Sejm, jest niezgodny z art. 194 ust. 1 (pkt 5 sentencji);⁴
5. art. 24 ust. 1 i 2 w zw. z art. 42 ust. 1 są zgodne z art. 196, a art. 104 ust. 1 pkt 3 jest zgodny z art. 191 ust. 1 i art. 193;^4,20
6. art. 137 jest zgodny z art. 112 i nie jest niezgodny z art. 62 ust. 1 ani z art. 197; w zakresie sędziów, których kadencja upływa 6 listopada 2015 r., jest zgodny z art. 194 ust. 1, a w zakresie kadencji upływających 2 i 8 grudnia 2015 r. — niezgodny z art. 194 ust. 1 (pkt 8 lit. a–c).^4,20

W pozostałym zakresie Trybunał umorzył postępowanie.⁴ Według komunikatów TK uzasadnienie stanowi, że Sejm danej kadencji wybiera sędziów na miejsca zwalniane w tej kadencji i nie może wybierać „na zapas” na miejsca zwalniane w kadencji następnej (wybór dwóch sędziów na miejsca grudniowe był pozbawiony podstawy prawnej), że Prezydent nie uczestniczy w wyborze i nie ma kompetencji do odmowy ślubowania, że wątpliwości co do konstytucyjności podstawy wyboru rozstrzyga wyłącznie TK oraz że wobec braku terminu ślubowanie należy przyjąć niezwłocznie, bo umożliwia ono podjęcie obowiązków i służy ciągłości działania TK.^43,7 Numery punktów części III uzasadnienia nie zostały ustalone, bo odczyt tekstu urwał się na pkt 2.5.²⁰

Stanowiska uczestników (część I uzasadnienia): Marszałek Sejmu i Rada Ministrów nie zajęli stanowiska.²⁰ Prokurator Generalny Andrzej Seremet wnosił o stwierdzenie niezgodności art. 137 co do miejsc grudniowych i wskazywał, że wybór należy do Sejmu, a skutek prawny ma tylko odmowa złożenia ślubowania przez wybranego (pkt 3.1–3.2).²⁰ Rzecznik Praw Obywatelskich uznał art. 137 za zgodny z Konstytucją poza miejscami grudniowymi, które powinien obsadzić Sejm VIII kadencji; według RPO z chwilą wyboru kompetencja Sejmu się „wyczerpuje”, a uchwały z 25 listopada mogłyby mieć podstawę tylko po stwierdzeniu niekonstytucyjności art. 137 (pkt 6.1 i 6.3).²⁰

Wyrok ogłoszono w Dz.U. 16 grudnia 2015 r. (poz. 2129), 13 dni po wydaniu.⁴ Według Wikipedii 10–11 grudnia szefowa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Beata Kempa skierowała do Prezesa TK pismo z pytaniami o publikację, a Rzepliński odpowiedział, powołując się na art. 190 ust. 2 Konstytucji; 14 grudnia prokuratura wszczęła postępowanie w sprawie niepublikowania wyroku, umorzone 7 stycznia 2016 r.⁸

Wyrok K 35/15 (9 grudnia 2015 r.)

Orzekali: Andrzej Wróbel (przewodniczący), Piotr Tuleja (sprawozdawca), Mirosław Granat, Małgorzata Pyziak-Szafnicka i Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz; zdań odrębnych nie złożono.⁶ Sentencja dotyczy ustawy z 19 listopada 2015 r.:⁶

1. tryb uchwalenia ustawy jest zgodny z art. 7, 112, 119 ust. 1 i 186 ust. 1 Konstytucji;⁶
2. art. 12 ust. 1 zd. 2 (ponowne powołanie Prezesa i Wiceprezesa) jest niezgodny z art. 173 w zw. z art. 10;⁶
3. w art. 21 ust. 1 słowa „w terminie 30 dni od dnia wyboru” są niezgodne z art. 194 ust. 1;⁶
4. art. 21 ust. 1a (kadencja od ślubowania) jest niezgodny z art. 194 ust. 1 w zw. z art. 10, 45 ust. 1, 173 i 180 ust. 1 i 2;⁶
5. art. 137a w zakresie zgłoszenia kandydata na miejsce sędziego, którego kadencja upłynęła 6 listopada 2015 r., jest niezgodny z art. 194 ust. 1 w zw. z art. 7, a nie jest niezgodny z art. 45 ust. 1 i art. 180 ust. 1 i 2 w zw. z art. 6 ust. 1 EKPC ani z art. 25 lit. c w zw. z art. 2 i 14 ust. 1 MPPOiP;⁶
6. art. 2 (wygaśnięcie kadencji Prezesa i Wiceprezesa) jest niezgodny z art. 2, 7, 45 ust. 1, 180 ust. 1 i 2 oraz 194 ust. 1 w zw. z art. 10 Konstytucji, a także z art. 6 ust. 1 EKPC i art. 25 lit. c MPPOiP.⁶

W pozostałym zakresie TK umorzył postępowanie.⁶ Według streszczenia TK kadencja sędziego biegnie od wyboru, a uzależnienie jej od ślubowania pośrednio włącza Prezydenta w proces wyboru; wybór na miejsce zwolnione 6 listopada prowadziłby do obsadzenia większej liczby miejsc, niż przewiduje Konstytucja; TK nie oceniał prawidłowości poszczególnych wyborów.⁷ Wyrok ogłoszono 18 grudnia 2015 r. (Dz.U. 2015 poz. 2147), 9 dni po wydaniu.⁶

Postanowienie U 8/15 (7 stycznia 2016 r.)

4 grudnia 2015 r. grupa posłów PO zaskarżyła pięć uchwał z 25 listopada i pięć z 2 grudnia 2015 r.; sprawę skierowano do pełnego składu na 12 stycznia 2016 r., ale 7 stycznia TK umorzył ją na posiedzeniu niejawnym.⁷ Według komunikatu TK: uchwały o wyborze nie są aktami normatywnymi i nie podlegają merytorycznej kontroli TK; uchwały „o braku mocy prawnej” są wyrazem stanowiska politycznego bez skutku prawnego dla wcześniejszego wyboru; w wyborach z 8 października nie stwierdzono oczywistej wady czyniącej je nieistniejącymi; ocena uchwał z 2 grudnia zależy od tego, czy miejsca były już obsadzone, co przesądził wyrok K 34/15.⁷ Skład i ewentualne zdania odrębne nie zostały ustalone; en.wikipedia podaje datę 11 stycznia 2016 r. i trzy zdania odrębne, co jest sprzeczne z datą podaną przez TK.^7,39

Status dziesięciu osób wybranych w 2015 r.

Matryca rozdziela wybór, ślubowanie, ocenę wynikającą z wyroków, dopuszczenie do orzekania i funkcje.^4,6,7

Ustawa z 22 grudnia 2015 r. i wyrok K 47/15 (9 marca 2016 r.)

Ustawa z 22 grudnia 2015 r. (Dz.U. 2015 poz. 2217) przewidywała m.in.: uchwały Zgromadzenia Ogólnego większością 2/3 przy obecności co najmniej 13 sędziów; pełny skład co najmniej 13 sędziów i wyroki pełnego składu większością 2/3; rozpoznawanie spraw według kolejności wpływu; terminy rozpraw 6 miesięcy (pełny skład) i 3 miesiące (inne składy); wniosek o postępowanie dyscyplinarne składany przez Prezydenta lub Ministra Sprawiedliwości; złożenie sędziego z urzędu przez Sejm na wniosek Zgromadzenia Ogólnego.⁷ Sejm uchwalił ją 22 grudnia, Senat przyjął bez poprawek 23–24 grudnia, Prezydent podpisał 28 grudnia 2015 r., a ustawa weszła w życie w dniu ogłoszenia.^8,39 Wnioski złożyli Pierwszy Prezes SN, dwie grupy posłów, RPO i KRS.⁷

Rozprawa odbyła się 8 marca, a wyrok zapadł 9 marca 2016 r. w składzie 12 sędziów: Andrzej Rzepliński (przewodniczący), Stanisław Biernat (sprawozdawca), Mirosław Granat, Leon Kieres, Julia Przyłębska, Piotr Pszczółkowski, Małgorzata Pyziak-Szafnicka, Stanisław Rymar, Piotr Tuleja, Sławomira Wronkowska-Jaśkiewicz, Andrzej Wróbel i Marek Zubik.⁹ Trybunał orzekł, że cała ustawa jest niezgodna z art. 7, 112 i 119 ust. 1 oraz z zasadą poprawnej legislacji z art. 2, a zarazem zgodna z art. 186 ust. 1 i niesprzeczna z art. 123 ust. 1; w pkt 2–18 sentencji stwierdził niekonstytucyjność poszczególnych przepisów (m.in. o organizacji pracy TK, złożeniu sędziego z urzędu i postępowaniu dyscyplinarnym).⁹ Art. 44 ust. 1 traci moc po 9 miesiącach od ogłoszenia; w pozostałym zakresie postępowanie umorzono.⁹ Według Wikipedii zdania odrębne złożyli Przyłębska i Pszczółkowski; w tekście z Dz.U. 2018 ich nie odczytano⚠ niezweryfikowane.^8,9

Stanowisko rządu: 4 marca 2016 r. Prokurator Generalny Zbigniew Ziobro wycofał stanowisko złożone wcześniej przez Andrzeja Seremeta, a 7 marca napisał do TK, że rząd nie opublikuje orzeczeń wydanych w „niewłaściwym” składzie; tego dnia ogłoszono też tekst jednolity ustawy o TK (Dz.U. 2016 poz. 293).^8,2 Rząd Beaty Szydło odmówił publikacji, argumentując, że TK orzekał z pominięciem trybu z ustawy z 22 grudnia 2015 r. (Komisja Wenecka opisuje to w pkt 42–43 opinii z marca 2016 r.).^8,37 Beata Szydło mówiła w marcu 2016 r., że wyrok jest stanowiskiem niektórych sędziów TK.²¹ 27 kwietnia 2016 r. prokuratura odmówiła wszczęcia postępowania w sprawie niepublikowania K 47/15.⁸

Wyrok ogłoszono 5 czerwca 2018 r. w Dz.U. 2018 poz. 1077; nagłówek publikacji stwierdza, że rozstrzygnięcie wydano z naruszeniem ustawy z 25 czerwca 2015 r. i że dotyczy aktu, który utracił moc.⁹

Rok 2016: dopuszczenia, wybór Jędrzejewskiego, ustawa lipcowa, K 39/16

12 stycznia 2016 r. Prezes Rzepliński dopuścił do orzekania Pszczółkowskiego i Przyłębską; Komisja Wenecka potwierdza, że TK dopuścił dwoje sędziów grudniowych (pkt 106 opinii z marca 2016 r.).^8,37 Według komunikatu TK z 29 lutego 2016 r. Hauser, Jakubecki i Ślebzak są sędziami, których kadencja trwa od 7 listopada 2015 r., ale nie złożyli ślubowania z powodu bezczynności Prezydenta.⁷

14 kwietnia 2016 r. (16. posiedzenie) Sejm uzupełnił porządek o wybór sędziego (druki nr 369 i 401) stosunkiem 228 do 202 i o 10:46 wybrał Zbigniewa Grzegorza Jędrzejewskiego: 227 za, 0 przeciw, 6 wstrzymujących się, 227 niegłosujących (opozycja bojkotowała głosowanie, by zerwać kworum); uchwałę ogłoszono w M.P. 2016 poz. 393.^47,46 Według RMF24 i TVN24 kandydata zgłosił PiS, kilku posłów Kukiz'15 głosowało mimo bojkotu, Marszałek potwierdził Prezydentowi skuteczność uchwały, a ślubowanie odbyło się 28 kwietnia 2016 r.; kadencja na miejscu Mirosława Granata biegła do 28 kwietnia 2025 r.^48,40,38 Według tych relacji posłanka Małgorzata Zwiercan oddała też głos za posła Kornela Morawieckiego, a prokuratura wszczęła postępowanie; jego wyniku materiały nie podają.^48,40 29 kwietnia 2016 r. PiS i PSL złożyły projekty nowych ustaw o TK.⁸

Ustawa z 22 lipca 2016 r. (Dz.U. 2016 poz. 1157) została ogłoszona 1 sierpnia i weszła w życie 16 sierpnia 2016 r. (art. 92).¹⁰ Art. 89 nakazywał ogłosić w ciągu 30 dni rozstrzygnięcia wydane przed 20 lipca 2016 r. z naruszeniem ustawy z 2015 r., z wyjątkiem dotyczących aktów, które utraciły moc; art. 90 stanowił, że Prezes TK „włącza do składów orzekających i przydziela im sprawy” sędziom, którzy ślubowali wobec Prezydenta, a nie podjęli obowiązków; art. 91 uchylił ustawę z 2015 r.¹⁰

11 sierpnia 2016 r. w połączonych sprawach K 39/16, K 40/16 i K 41/16 TK wydał wyrok na posiedzeniu niejawnym (art. 93 ust. 1 pkt 2 ustawy z 2015 r.) w składzie: Rzepliński (przewodniczący), Biernat, Jędrzejewski, Kieres, Przyłębska, Pszczółkowski, Pyziak-Szafnicka, Rymar, Tuleja (sprawozdawca), Wronkowska-Jaśkiewicz, Wróbel (sprawozdawca) i Zubik.¹¹ Za niezgodne z Konstytucją uznał m.in. art. 26 ust. 1 pkt 1 lit. g, art. 38 ust. 3–6, część art. 61 ust. 3, art. 61 ust. 6, art. 68 ust. 5–7, art. 80 ust. 4, art. 83 ust. 2, art. 84–87, art. 89 i art. 90; art. 83 ust. 1 w określonym rozumieniu uznał za zgodny z art. 2.¹¹ Według Wikipedii złożono trzy zdania odrębne; ich autorów nie ustalono.⁸ Wyrok ogłoszono 5 czerwca 2018 r. (Dz.U. 2018 poz. 1078) z nagłówkiem o naruszeniu ustawy z 2015 r.¹¹

Jarosław Kaczyński zapowiedział 10 sierpnia 2016 r., że rząd nie opublikuje wyroku z 11 sierpnia.²¹ 16 sierpnia 2016 r. rząd opublikował 21 zaległych orzeczeń, ale nie uznał i nie ogłosił K 39/16; Komisja Europejska odnotowała, że 18 sierpnia wszczęto postępowanie karne wobec Prezesa TK — zbadane źródła nie podają jego przedmiotu ani wyniku.⁴⁴ Według Wikipedii już 8 sierpnia 2016 r. NSA po raz pierwszy zastosował nieopublikowany wyrok TK.⁸ 7 listopada 2016 r. TK wydał wyrok K 44/16 o procedurze wyboru Prezesa TK; według komunikatu TSUE przedstawianie kandydatów bez poparcia większości sędziów zostało wcześniej uznane za niekonstytucyjne.^44,49 Komisja Europejska odnotowała brak kworum Zgromadzenia Ogólnego 10 listopada, 30 listopada i 8 grudnia 2016 r., a Wikipedia podaje daty 8 i 30 listopada.^44,8 29 grudnia 2016 r. ogłoszono 15 kolejnych zaległych orzeczeń (Dz.U. 2016 poz. 2196–2210); nieogłoszone pozostały trzy, w tym K 47/15.⁸

Ustawy z 30 listopada i 13 grudnia 2016 r.

Ustawę o organizacji i trybie postępowania przed TK (druk nr 1052) Sejm uchwalił 30 listopada 2016 r. w głosowaniu nr 37: 228 za, 200 przeciw, 6 wstrzymujących się; tego dnia odrzucił też większość poprawek Senatu do ustawy o statusie sędziów TK.⁵⁰ Ustawę – Przepisy wprowadzające (druk nr 1115) przyjął 13 grudnia 2016 r. o 21:21:57 stosunkiem 229 do 198 przy 4 wstrzymujących się.⁵¹ Przepisy wprowadzające ogłoszono 19 grudnia 2016 r. (Dz.U. 2016 poz. 2074).¹² Według Wikipedii późnym wieczorem tego dnia, ostatniego dnia kadencji Rzeplińskiego, ogłoszono wszystkie trzy ustawy; dat ogłoszenia poz. 2072 i 2073 nie zweryfikowano w Dz.U.⚠ niezweryfikowane^8,14

Kluczowe przepisy ustawy – Przepisy wprowadzające:¹²

• art. 17: do czasu powołania Prezesa TK Prezydent w drodze postanowienia powierza pełnienie obowiązków Prezesa sędziemu o najdłuższym stażu (materiały badawcze różnią się co do tego, czy chodzi o staż w sądach powszechnych, czy w sądownictwie, oraz o staż w administracji centralnej); art. 11 ust. 2 ustawy o organizacji nie stosuje się;¹²
• art. 18: sędzia pełniący obowiązki Prezesa kieruje pracami TK, reprezentuje go i przydziela sprawy sędziom, którzy złożyli ślubowanie wobec Prezydenta, oraz zapewnia im warunki pracy;¹²
• art. 19: rozstrzygnięcia wydane z naruszeniem ustaw z 2015 i 2016 r. ogłasza się po zarządzeniu przez p.o. Prezesa, chyba że dotyczą aktów, które utraciły moc;¹²
• art. 16, 20–22: procedura Zgromadzenia Ogólnego do przedstawienia kandydatów na Prezesa; udział biorą tylko sędziowie, którzy ślubowali wobec Prezydenta; kandydat potrzebuje co najmniej 5 głosów; art. 22 wyłącza stosowanie art. 8 i art. 11 ust. 3–15 ustawy o organizacji, czyli także wymóg kworum 2/3;¹²
• art. 23: art. 1–3, 12 i 16–22 obowiązują od 20 grudnia 2016 r.¹²

Od 20 grudnia 2016 r. obowiązywały też art. 1–6 ustawy o statusie: art. 4 przewiduje ślubowanie wobec Prezydenta, a art. 5 stanowi, że stosunek służbowy nawiązuje się z chwilą złożenia ślubowania, a Prezes TK przydziela sprawy.^12,15 Przemówienie na Zgromadzeniu Ogólnym TK z 2017 r. podaje, że ustawa, na której podstawie powierzono obowiązki Przyłębskiej, „weszła w życie” 13 grudnia 2016 r.; 13 grudnia to jednak data uchwalenia, a art. 16–22 obowiązują od 20 grudnia.^38,12

19–21 grudnia 2016 r.: koniec kadencji Rzeplińskiego i zmiana kierownictwa

15 grudnia 2016 r. o 00:50:50 Sejm wybrał na miejsce Rzeplińskiego Michała Warcińskiego: 231 za, 179 przeciw, 5 wstrzymujących się, 45 niegłosujących; uchwałę ogłoszono w M.P. 2016 poz. 1206 (19 grudnia), a kadencja rozpoczęła się 20 grudnia.^52,46,38 19 grudnia upłynęła kadencja Andrzeja Rzeplińskiego jako sędziego i Prezesa TK; tego dnia sędzia Andrzej Wróbel zapowiedział rezygnację.⁸

Postanowieniem nr 1131.24.2016 z 20 grudnia 2016 r. (M.P. 2016 poz. 1229, ogłoszone tego samego dnia) Prezydent powierzył pełnienie obowiązków Prezesa TK sędzi Julii Przyłębskiej.⁴⁶ Streszczenie zalecenia KE (motywy 20–24) podaje, że Prezydent 19 grudnia „wyznaczył” Przyłębską; dokument w M.P. nosi datę 20 grudnia, a Rzeczpospolita podaje, że objęła obowiązki rano 20 grudnia.^44,46,53,54 Tego dnia p.o. Prezesa dopuściła do orzekania Ciocha, Morawskiego i Muszyńskiego i zwołała Zgromadzenie Ogólne; upoważniła też Muszyńskiego do wykonywania jej kompetencji 20 i 21 grudnia (aneks z 4 stycznia 2017 r.).^44,53,55

Zgromadzenie zwołano na 13:30, a sędziowie dostali zawiadomienie ok. 4 godziny wcześniej; według Rzeczpospolitej (za HFPC) na urlopie był Stanisław Rymar.⁵³ Według przemówienia z 2017 r. nieobecny sędzia był na zatwierdzonym urlopie i oświadczył, że nie zamierza kandydować, dlatego posiedzenia nie przełożono.³⁸ Udział wzięło 14 sędziów — siedmiu wybranych przez Sejmy wcześniejszych kadencji i siedmiu wybranych przez Sejm VIII kadencji.^53,38 Oddano 6 głosów (Przyłębska 5, Muszyński 1), a pozostali sędziowie odmówili udziału w głosowaniu; KE opisuje, że Zgromadzenie z udziałem sześciu sędziów wyłoniło dwóch kandydatów, a przemówienie kierownictwa TK z 2017 r. — że niegłosowanie części sędziów nie wpływa na ważność.^8,44,38 Według komunikatu TSUE w sprawie C-448/23 kandydatka uzyskała 5 głosów, w tym 3 osób, których wybór był kwestionowany.⁵⁶

Zarzuty proceduralne: Pszczółkowski argumentował, że kandydatów powinno wybrać 15 sędziów; HFPC wskazuje, że przepisy wymagały odrębnej uchwały po głosowaniu nad kandydatami, a Przyłębska uznała samo głosowanie za uchwałę i sama podpisała protokół; HFPC kwestionuje też konstytucyjność funkcji sędziego pełniącego obowiązki Prezesa.⁵³ Według M. Matczaka sędzia Zubik pytał o kontrasygnatę postanowienia Prezydenta.⁵⁷ Według Rzeczpospolitej Trybunał określił doniesienia „Gazety Wyborczej” jako manipulację opartą na przepisach, które w dniu Zgromadzenia jeszcze nie obowiązywały.⁵³

Postanowieniem nr 1131.25.2016 z 21 grudnia 2016 r. (M.P. 2016 poz. 1237) Prezydent powołał Julię Przyłębską na Prezesa TK.⁴⁶ Uchwała z kandydaturami Przyłębskiej i Muszyńskiego trafiła do Kancelarii Prezydenta wieczorem 20 grudnia, a powołanie nastąpiło ok. południa 21 grudnia; Andrzej Duda mówił, że TK ma wrócić na „należną mu pozycję”.⁵⁴

Rok 2017: wiceprezes, nowe wybory, zgony, składy orzekające

Prezes Przyłębska skierowała wiceprezesa Stanisława Biernata na urlop wypoczynkowy, powołując się na Kodeks pracy: od 9 stycznia do 31 marca, a następnie od 1 kwietnia do 26 czerwca 2017 r.; Biernat kwestionował wyliczenie urlopu, powołując się na przedawnienie.⁵⁸ Według HFPC urlop wykluczył go m.in. ze składu w sprawie Kp 1/17.⁵⁵ Kadencja Biernata jako sędziego i Wiceprezesa upłynęła 26 czerwca 2017 r.^59,39

Andrzej Wróbel zgłosił rezygnację w połowie grudnia 2016 r.; KRS 11 stycznia 2017 r. wyraziła zgodę na jego powrót do SN, Prezydent powołał go do SN 24 stycznia, a Zgromadzenie Ogólne TK stwierdziło wygaśnięcie mandatu na początku lutego 2017 r.⁶⁰

Postanowieniem nr 1131.10.2017 z 5 lipca 2017 r. (M.P. 2017 poz. 684, ogłoszone 10 lipca) Prezydent powołał Wiceprezesa TK; tytuł aktu w ELI nie zawiera nazwiska, a według HFPC i prasy był nim Mariusz Muszyński.^45,55 Zgromadzenie Ogólne uchwaliło w 2017 r. nowy Regulamin TK (M.P. 2017 poz. 767); materiały badawcze podają datę 27 lipca (za wyszukiwarką ELI) oraz — jako przypuszczenie — 3 lipca 2017 r.^45,13

Składy z udziałem Ciocha, Morawskiego i Muszyńskiego według raportu HFPC o 2017 r.: w sprawie Kp 1/17 (16 marca 2017 r., M.P. 2017 poz. 265) sprawozdawcą był Muszyński, a w składzie zasiadali Cioch i Morawski; wniosek Prokuratora Generalnego ze stycznia 2017 r. doprowadził do wyłączenia sędziów Zubika, Tulei i Rymara z dwóch spraw w pełnym składzie (Kp 1/17 i Kp 4/15), a postanowienia wydali Cioch, Muszyński i Jędrejek.⁵⁵ W sprawie K 1/17 (24 października 2017 r.) orzekali Muszyński i Cioch mimo wniosku RPO o ich wyłączenie; Morawski orzekał także w K 5/17.⁵⁵ Raport podaje, że w 2017 r. TK wydał 36 wyroków i 53 postanowienia (s. 10), a w innym miejscu 35 wyroków (s. 20).⁵⁵

11 stycznia 2017 r. Prokurator Generalny Zbigniew Ziobro skierował wniosek U 1/17 przeciw uchwałom Sejmu z 2010 r. o wyborze Rymara, Tulei i Zubika; TK umorzył to postępowanie 12 marca 2020 r.⁸ Wyrok K 1/17 zapadł w składzie pięciu sędziów ze zdaniem odrębnym Leona Kieresa.⁸ Według Matczaka Rymar, zastawszy w swoim składzie Muszyńskiego zamiast Przyłębskiej, odroczył rozprawę bez terminu.⁵⁷

2018: publikacja zaległych wyroków i wyrok WSA

22 marca 2018 r. PiS złożył projekt ustawy o publikacji wyroków z 2016 r.; Sejm uchwalił ją 12 kwietnia, Prezydent podpisał 2 maja, a weszła w życie 23 maja 2018 r.; 29 maja Przyłębska zarządziła publikację K 47/15, K 39/16 i K 44/16.⁸ 5 czerwca 2018 r. ogłoszono K 47/15 (Dz.U. 2018 poz. 1077) i K 39/16 (poz. 1078); K 44/16 ukazał się prawdopodobnie jako poz. 1079⚠ niezweryfikowane.^9,11

Według Rzeczpospolitej WSA w Warszawie w wyroku z 20 czerwca 2018 r. (V SA/Wa 459/18) uznał Muszyńskiego za „osobę nieuprawnioną” do orzekania w TK i wznowił postępowanie, wskazując na jego udział w składzie SK 37/15 (20 grudnia 2017 r.); prawomocność i dalsze losy tej sprawy nie zostały ustalone⚠ niezweryfikowane.⁶⁵

Komisja Wenecka i Komisja Europejska (w skrócie)

Opinia CDL-AD(2016)001, przyjęta 11 marca 2016 r. (znana z polskiego tłumaczenia TVN24): kworum 13 z 15 sędziów idzie znacznie dalej niż standard europejski i grozi zablokowaniem TK (pkt 67–71); wymóg 2/3 nie jest zasadą ogólną, a art. 190 ust. 5 Konstytucji wymaga zwykłej większości (pkt 79–82); łączny efekt zmian mógłby poważnie zakłócić skuteczność TK (pkt 88); wyrok z 9 grudnia 2015 r. o początku kadencji od wyboru należy uszanować (pkt 109).^37,66 Według Demagogu i polskiej Wikipedii Komisja wskazała też, że źródłem kryzysu był wybór sędziów z wyprzedzeniem przez Sejm poprzedniej kadencji, i wezwała do dialogu oraz poszanowania wyroków.^22,8

Opinia CDL-AD(2016)026 (108. sesja plenarna, 14–15 października 2016 r.), sporządzona na wniosek Sekretarza Generalnego Rady Europy Thorbjørna Jaglanda; rząd RP nie przysłał przedstawiciela (pkt 1–8).⁴² Komisja wskazała, że ustawa lipcowa nakazuje przydzielić sprawy trzem sędziom grudniowym wybranym według orzecznictwa TK z naruszeniem Konstytucji (pkt 103), że publikacja i wykonanie K 47/15 to warunek rozwiązania kryzysu (pkt 16, 76, 86) i że wybór Prezesa przez Prezydenta spośród trzech kandydatów daje mu przy obecnym składzie nadmierny wpływ (pkt 26–31).⁴² Skoro TK uznał wybór październikowy za ważny, nie było wakatów dla wyboru grudniowego (§ 107).⁴¹

Komisja Europejska w zaleceniu (UE) 2016/1374 z 27 lipca 2016 r. stwierdziła systemowe zagrożenie dla praworządności i dała Polsce trzy miesiące; 27 października 2016 r. rząd odpowiedział, nie zgadzając się z zaleceniem w żadnym punkcie.⁴⁴ W zaleceniu C(2016) 8950 z 21 grudnia 2016 r. KE stwierdziła m.in., że trzech prawidłowo wybranych w październiku 2015 r. nie objęło urzędu, a trzech wybranych bez ważnej podstawy dopuszczono, i zaleciła pełne wykonanie wyroków z grudnia 2015 r. oraz publikację wyroków z 9 marca i 11 sierpnia 2016 r., wyznaczając dwa miesiące (pkt 61, 65–66, 68).⁴⁴ Parlament Europejski przyjął rezolucje 13 kwietnia 2016 r. (według Demagogu wzywającą do wykonania wyroków z 3 i 9 grudnia 2015 r.) i 14 września 2016 r.^22,44 20 grudnia 2017 r. KE złożyła uzasadniony wniosek na podstawie art. 7 ust. 1 TUE, zarzucając brak niezależnej i prawowitej kontroli konstytucyjności i rekomendując, by sędziowie, Prezes i Wiceprezes TK byli zgodnie z prawem wybrani i powołani; według en.wikipedii tego samego dnia wydała czwarte zalecenie.^67,39 Późniejsze orzeczenia — wyrok ETPC Xero Flor z 7 maja 2021 r. i wyrok TSUE C-448/23 z 18 grudnia 2025 r. — oraz uchwałę Sejmu z 6 marca 2024 r. (M.P. 2024 poz. 198) omawiają artykuły „Europa a TK” i „Lata 2023–2025”.^68,69,49,29

Kwestie sporne

• Czy wybór sędziego przez Sejm jest aktem ostatecznym — tak orzekł TK w K 34/15 i U 8/15, a stanowisko to zajmowali też RPO i Komisja Wenecka — czy etapem, który Sejm może uchwałą pozbawić mocy, a Prezydent dopełnić ślubowaniem (Sejm VIII kadencji, Prezydent, później kierownictwo TK z 2017 r.).^4,7,25,38
• Czy Prezydent mógł nie przyjąć ślubowania od Hausera, Jakubeckiego i Ślebzaka: TK orzekł obowiązek niezwłocznego odebrania ślubowania (pkt 5 K 34/15), a Prezydent nie odebrał go także po wyroku; uzasadnienie odmowy znane jest tylko z prasy i Wikipedii.^4,39
• Czy trzy miejsca obsadzone 2 grudnia 2015 r. były wolne: według wyroków K 34/15 i K 35/15 (pkt 5) oraz postanowienia U 8/15 nie były; tak samo oceniły to Komisja Wenecka i KE, a później swoje wyroki oparły na tym ETPC (Xero Flor, M.L.) i TSUE (C-448/23). Kierownictwo TK w 2017 r. utrzymywało, że K 34/15 nie przesądzał tego wobec osób.^{4,6,7,41,44,70,71,49,38}
• Czy wyroki wydane bez stosowania ustaw z grudnia 2015 r. i lipca 2016 r. są wiążące i podlegają ogłoszeniu: Konstytucja (art. 190 ust. 1–2) nadaje wyrokom moc powszechnie obowiązującą i nakazuje ich niezwłoczne ogłoszenie; rząd w latach 2016–2018 uważał, że wyroki wydane z pominięciem tych ustaw nie podlegają ogłoszeniu; Komisja Wenecka i KE — że podlegają; TK w K 39/16 uznał art. 89–90 ustawy lipcowej za niekonstytucyjne, a nagłówki publikacji z 2018 r. stwierdzają naruszenie ustawy z 2015 r.^{1,8,42,44,9,11}
• Czy Zgromadzenie Ogólne z 20 grudnia 2016 r. ważnie przedstawiło kandydatów na Prezesa: TSUE (C-448/23) orzekł, że przy przedstawieniu kandydatki naruszono podstawowe reguły, co jest jedną z przyczyn uznania, że TK nie jest niezawisłym sądem ustanowionym ustawą; HFPC, sędzia Pszczółkowski i KE kwestionowali procedurę wcześniej; kierownictwo TK (2017) i Prezydent traktują ją jako ważną, a TK utrzymuje, że TSUE nie ma nad nim jurysdykcji.^{56,49,53,44,38,72}
• Czy funkcja sędziego pełniącego obowiązki Prezesa (art. 17 przepisów wprowadzających) jest zgodna z Konstytucją — kwestionuje to HFPC; KE zaleciła zastępstwo przez Wiceprezesa.^53,44

Luki dowodowe

• Oświadczenia Kancelarii Prezydenta z października–grudnia 2015 r. nie zostały pobrane; stanowisko Prezydenta znane jest z prasy i en.wikipedii.³⁹
• Nie ustalono numeru druku Sejmu VII kadencji z kandydaturami z 29 września 2015 r. ani opinii komisji z 7 października 2015 r.²⁴
• Nie sprawdzono w drukach 42–46, kto złożył projekty uchwał z 25 listopada 2015 r., ani pełnych preambuł uchwał.²⁵
• Nie ustalono, na jaki przepis powołał się Sejm przy wyborze 2 grudnia 2015 r.; zestawienie w materiałach badawczych wskazuje art. 19 ustawy z 2015 r. lub art. 137a, a nowelizacja z art. 137a weszła w życie 5 grudnia.^32,5
• Brak pełnych uzasadnień K 34/15 i K 35/15 z numerami punktów, składu i zdań odrębnych U 8/15 oraz imion autorów zdań odrębnych w K 47/15 i K 39/16.^20,7,8
• Nie ustalono dat ślubowań Warcińskiego, Zielonackiego, Piskorskiego i Wyrembaka ani podmiotów zgłaszających Warcińskiego, Piskorskiego i Wyrembaka.^46,45,29
• Brak dokumentu przypisującego Przyłębską i Pszczółkowskiego do miejsc Liszcz i Cieślaka oraz pism Prezesa TK o nieprzydzielaniu spraw w 2016 r.^35,36
• Nie ustalono numeru Dz.U. ustawy z 2018 r. o publikacji wyroków, pozycji K 44/16 w Dz.U. 2018 ani dat ogłoszenia Dz.U. 2016 poz. 2072 i 2073.^8,9
• Nie ustalono sygnatur, sądów i wyników ewentualnych pozwów Hausera, Jakubeckiego i Ślebzaka ani prawomocności wyroku WSA V SA/Wa 459/18.⁶⁵
• Pełne konkluzje obu opinii Komisji Weneckiej z 2016 r. z numerami punktów oraz oryginały zaleceń KE w EUR-Lex nie zostały pobrane.^42,37,44
• Rozbieżności w źródłach: en.wikipedia podaje, że po północy 2 grudnia zaprzysiężono pięć osób, a dokumenty TK — cztery; Matczak podaje, że 20 grudnia 2016 r. nieobecny był Pszczółkowski, a Rzeczpospolita i TK — Rymar; KE i Wikipedia podają różne daty braku kworum Zgromadzenia w listopadzie–grudniu 2016 r.^{39,7,57,53,44,8}
• Rozbieżności w materiałach badawczych: jedno opracowanie oznacza treść noweli z 19 listopada 2015 r. oraz wyroki K 35/15, U 8/15, K 47/15 i K 39/16 jako niezweryfikowane, a drugie opiera je na tekstach z Dz.U.; przyjęto wersję opartą na Dz.U.^5,6,9,11 Jedno opracowanie (za Wikipedią) podaje, że wniosek K 34/15 złożyli posłowie PO i PSL, a komunikat TK — posłowie PO; przyjęto wersję TK.^21,7