Scenariusze: co może się wydarzyć

Poziom szczegółowości: Podstawy4 min czytania

Skąd zaczynamy

Trybunał Konstytucyjny (TK) to sąd, który sprawdza, czy ustawy są zgodne z Konstytucją. 31 października 2026 r. (godz. 4:00) dwie strony twierdzą, że to one kierują Trybunałem.

30 października Anna Korwin-Piotrowska wydała zarządzenia o miesięcznej „przerwie w czynnościach służbowych” prezesa TK Bogdana Święczkowskiego i wiceprezesa Bartłomieja Sochańskiego. Wybrał ją Sejm 13 marca 2026 r.; ślubowała w Sejmie, nie przed Prezydentem. Prezesowi zarzuca m.in. zablokowanie projektu budżetu TK i niedopuszczenie do orzekania pięciu osób wybranych przez Sejm. Przerwa nie jest zawieszeniem ani odwołaniem. Święczkowski i Sochański zarządzeń nie uznają: twierdzą, że ich kadencje trwają i nadal kierują Trybunałem. Po ich stronie stanęli Prezydent Karol Nawrocki i Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego. Korwin-Piotrowską popierają rząd oraz m.in. Sławomir Patyra i Magdalena Bentkowska, od których ślubowanie przyjął Prezydent. Według zgodnych relacji mediów w nocy w budynku TK były obie strony, w tym Prezydent. Do godz. 4:00 żaden sąd ani inny organ nie rozstrzygnął sporu.

Poniżej: co może wydarzyć się dalej i od czego to zależy – według polityków, prawników, sądów i instytucji. To nie prognozy; strona nie ocenia, która droga jest lepsza ani bardziej prawdopodobna.

Najbliższe tygodnie

3 listopada – zebranie wszystkich sędziów. Korwin-Piotrowska zwołała Zgromadzenie Ogólne Sędziów TK wyłącznie w sprawie projektu budżetu na 2027 r. Ustawa wymaga obecności co najmniej 10 z 15 sędziów i prezesa TK. Korwin-Piotrowska i popierające ją osoby twierdzą, że to ona go teraz zastępuje. Święczkowski i Sochański twierdzą, że nie ma takiego prawa.

Pięć wniosków prokuratora generalnego. Prokurator Generalny Waldemar Żurek ogłosił 30 października, że skierował do Trybunału pięć wniosków: cztery o zgodę na pociągnięcie Święczkowskiego do odpowiedzialności karnej i jeden dotyczący immunitetu Sochańskiego. Wnioski trafiły do Korwin-Piotrowskiej, choć ustawa mówi, że składa się je prezesowi Trybunału. Sędziego TK nie wolno ścigać bez zgody Trybunału; Zgromadzenie Ogólne ma miesiąc na decyzję. Wniosków nie ma w porządku obrad 3 listopada, a ich treści nie ujawniono. Żaden sąd nie orzekał w tej sprawie. W październiku 2025 r. Zgromadzenie pod przewodnictwem Sochańskiego nie zgodziło się na ściganie Święczkowskiego na wcześniejszy wniosek Żurka.

Miesięczna „przerwa”. Według przywołanego przepisu w ciągu miesiąca sąd dyscyplinarny decyduje, czy sędziego zawiesić, czy zarządzenie uchylić. Zarządzenia nie wskazują, który sąd miałby to zrobić. Sporne jest, czy ten przepis w ogóle stosuje się w Trybunale.

Wniosek Prezydenta. Wiosną 2026 r. Prezydent wszczął przed TK spór kompetencyjny z Sejmem (Kpt 1/26). Chce, by Trybunał stwierdził, że ślubowania złożone w Sejmie nie dały skutku prawnego. Pięć osób, które ślubowały tylko w Sejmie, twierdzi, że taki spór nie istnieje.

Za rok, dwa

Wybory do Sejmu. Wybory do Sejmu powinny odbyć się między połową października a połową listopada 2027 r. To Sejm wybiera sędziów TK i uchwala ustawy. Prezydent Nawrocki pozostanie w urzędzie do sierpnia 2030 r.

Ustawa o ślubowaniu. Komisja Wenecka, doradczy organ Rady Europy, zaleciła w październiku 2026 r., by przy odmowie lub zwłoce Prezydenta ślubowanie było możliwe bez jego obecności. Taką ustawę Prezydent może podpisać, zawetować albo skierować do TK. Ustawy z 2024 r. przewidywały ślubowanie przed notariuszem, gdy Prezydent zwleka; TK uznał te przepisy w 2025 r. za niezgodne z Konstytucją (Kp 3/24). W składzie zasiadały dwie osoby wybrane na miejsca, które TK w 2015 r. uznał za obsadzone.

Sądy europejskie. W maju 2026 r. Europejski Trybunał Praw Człowieka (ETPC) zastosował środek tymczasowy: władze mają nie utrudniać czworgu osobom wybranym w marcu objęcia urzędu. Sprawa się toczy. W 2025 r. Trybunał Sprawiedliwości UE orzekł, że TK nie spełnia wymogów niezawisłego sądu ustanowionego ustawą. Jeśli wyrok nie zostanie wykonany, możliwa jest nowa skarga i kary finansowe. TK uważa, że oba sądy nie mają tu kompetencji; w 2021 r. orzekł, że ETPC nie może oceniać wyboru sędziów TK (K 6/21).

Za 5–10 lat

W 2024 r. senatorowie koalicji rządzącej (Senat to druga izba parlamentu) przygotowali projekt zmiany Konstytucji dotyczący TK. Jego losy nie są znane. Komisja Wenecka oceniła w grudniu 2024 r., że w ówczesnej sytuacji politycznej zmiana Konstytucji jest mało prawdopodobna.

Inne państwa wprowadziły „bezpieczniki”. W Niemczech od 2024 r., gdy jeden z dwóch organów wybierających nie wybierze sędziego w terminie, wybiera drugi. Słowacja w 2020 r. zmieniła konstytucję: wprowadziła większość trzech piątych przy wyborze kandydatów, obniżaną w kolejnych głosowaniach, i rozłożyła kadencje sędziów w czasie.

Dlaczego to ma znaczenie

Orzeczenia TK są ostateczne i obowiązują wszystkich. Od 2024 r. rząd nie publikuje wyroków TK w Dzienniku Ustaw, bo uważa Trybunał za wadliwie obsadzony. TK uważa, że mimo to obowiązują. Strony różnie więc oceniają, które rozstrzygnięcia wiążą.

Poziom szczegółowości: Dla śledzących14 min czytania

Punkt wyjścia: stan na 31 października 2026 r., godz. 4:00

30 października 2026 r. Anna Korwin-Piotrowska wydała dwa zarządzenia o natychmiastowej, miesięcznej przerwie w czynnościach służbowych Prezesa TK Bogdana Święczkowskiego i Wiceprezesa Bartłomieja Sochańskiego, opublikowane na trybunal.gov.pl, z powołaniem na art. 130 § 1 Prawa o ustroju sądów powszechnych (PUSP); ich skuteczność jest sporna.^1,2 Korwin-Piotrowska, wybrana przez Sejm 13 marca 2026 r. (236 głosów za), która ślubowała w Sejmie 9 kwietnia, twierdzi, że jako sędzia o najdłuższym łącznym stażu zastępuje Prezesa (art. 12 ust. 4 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy o organizacji TK), a sytuację nazywa „stanem wyższej konieczności konstytucyjnej”.^3,1,4 Rzeczniczka Praw Obywatelskich Sylwia Gregorczyk-Abram, według „Rzeczpospolitej”, nazwała to pojęcie poglądem „pozaprawnym”.⁵

Profil TK w serwisie X stwierdził 30 października, że Święczkowski nadal jest Prezesem, a Korwin-Piotrowska „nie jest sędzią TK”; według rzeczniczki TK Wioletty Ścibor Sochański uznaje zarządzenia za dokumenty nieistniejące.^6,7 Po stronie Święczkowskiego stanęli Prezydent Karol Nawrocki oraz Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego Zbigniew Kapiński.^8,9 Korwin-Piotrowską poparli m.in. sędziowie Sławomir Patyra i Magdalena Bentkowska, zaprzysiężeni przez Prezydenta, oraz Maciej Taborowski i Maciej Berek, a premier Donald Tusk napisał: „Innej drogi nie ma”.^10,11,12 W nocy w budynku TK przebywały obie strony: grupa Korwin-Piotrowskiej oraz Prezydent z Kapińskim, szefem swojej Kancelarii i Sochańskim; na nagraniu z korytarza Korwin-Piotrowska mówi, że są sędziami TK, a Prezydent odpowiada: „Nie jesteście sędziami Trybunału Konstytucyjnego”.^13,7,14

Prokurator Generalny Waldemar Żurek ogłosił 30 października, że przekazał do TK – do rąk Korwin-Piotrowskiej – pięć wniosków: cztery o zgodę na pociągnięcie Święczkowskiego do odpowiedzialności karnej i jeden dotyczący immunitetu Sochańskiego; kwalifikacji czynów nie ujawniono.^15,10 Żaden sąd nie orzekał o tych wnioskach.¹⁵

Do ok. 4:00 CET 31 października nie wydano żadnego aktu – postanowienia Prezydenta, orzeczenia sądu ani uchwały Zgromadzenia – rozstrzygającego spór.^16,17 Dla każdej ścieżki podajemy wyzwalacz, warunki, podstawę prawną, skutki i autora; strona nie szereguje dróg i nie ocenia, która jest pożądana ani prawdopodobna; hipotezy są oznaczone.¹⁸

Horyzont 1–3 miesięcy

1. Zgromadzenie Ogólne 3 listopada 2026 r.

• Wyzwalacz: zarządzenie nr 1/2026 Korwin-Piotrowskiej, które zwołuje Zgromadzenie na 3 listopada; jedynym punktem porządku obrad jest projekt planu dochodów i wydatków TK na 2027 r., bez wniosków immunitetowych.^19,20
• Kontekst budżetowy: zarządzenie z 30 października zarzuca Święczkowskiemu, że niezwołanie Zgromadzenia z udziałem osób wybranych 13 marca uniemożliwiło uchwalenie projektu; on sam 20 października podał, że nie mógł go zwołać z powodu usprawiedliwionej nieobecności jednego z sędziów, a projekt przekazał Sejmowi.^1,21
• Podstawa i warunki: uchwały zapadają bezwzględną większością przy obecności co najmniej 2/3 sędziów (10 z 15) i Prezesa TK, poza uchwałą o kandydatach na Prezesa (art. 8 ust. 1–2 ustawy o organizacji).²² Zgromadzenie uchwala m.in. projekt budżetu TK i zgodę na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej (art. 6 ust. 2).²²
• Kto musi działać: co najmniej dziesięcioro sędziów; według PAP w budynku przebywało w nocy siedmioro wybranych przez obecny Sejm.^13,23
• Stanowisko przeciwne: Sochański powołuje się na sześcioletnią kadencję Wiceprezesa i mówi, że nie zna przepisów pozwalających go w ten sposób odsunąć od czynności.¹⁰

2. Pięć wniosków o zgodę na ściganie

• Podstawa: art. 196 Konstytucji – sędzia TK nie może być bez uprzedniej zgody Trybunału pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności; zatrzymanie – tylko na gorącym uczynku.^24,18
• Tryb: według art. 20–23 ustawy o statusie sędziów TK wniosek Prokuratora Generalnego składa się „Prezesowi Trybunału”; Zgromadzenie decyduje bezwzględną większością uczestniczących w ciągu miesiąca; sędzia, którego wniosek dotyczy, może złożyć wyjaśnienia i nie głosuje.²⁵
• Kwestia sporna: wnioski trafiły do Korwin-Piotrowskiej, której strona Święczkowskiego nie uznaje ani za sędzię TK, ani za osobę zastępującą Prezesa.^15,6
• Stan: wnioski nie znalazły się w porządku obrad Zgromadzenia 3 listopada; do ok. 4:00 31 października brak informacji o ich dalszym losie.^19,16
• Precedens: we wrześniu 2025 r. Żurek wystąpił o zgodę na ściganie Święczkowskiego za działania jako prokurator w latach 2020–2021; Zgromadzenie zgody nie wyraziło.^26,27

3. Miesięczna „przerwa w czynnościach” i jej kontrola

• Przywołany przepis: art. 130 § 1 PUSP pozwala prezesowi sądu lub Ministrowi Sprawiedliwości zarządzić natychmiastową przerwę w czynnościach sędziego na najwyżej miesiąc; wobec prezesa sądu – tylko Ministrowi (§ 2).²⁸
• Dalszy tryb: zarządzający w ciągu trzech dni zawiadamia sąd dyscyplinarny, który przed upływem przerwy zawiesza sędziego albo uchyla zarządzenie (§ 3).²⁸ Zarządzenia z 30 października zapowiadają zawiadomienie „właściwego sądu dyscyplinarnego” w ciągu trzech dni roboczych, nie wskazując go.^1,2 Składy sądów dyscyplinarnych z sędziów TK losuje Prezes TK (art. 25 ustawy o statusie); zarządzenia przyznają, że ustawa nie reguluje przypadku, gdy obwinionym jest Prezes.^29,1
• Stanowiska: Patyra w oświadczeniu dla „Rzeczpospolitej” twierdzi, że powaga sądu i interesy służby wymagały natychmiastowej przerwy; Sochański twierdzi, że brak przepisów pozwalających na taki krok.¹⁰ Szef Kancelarii Prezydenta Zbigniew Bogucki według PAP mówił w nocy, że Korwin-Piotrowska nie ma podstaw do wydawania zarządzeń.¹³
• Rozróżnienie: przerwa nie jest zawieszeniem ani odwołaniem ze stanowiska; kadencja Prezesa TK wygasa przed upływem sześciu lat z końcem kadencji sędziego, wygaśnięciem mandatu lub rezygnacją (art. 10 ust. 2–3 ustawy o organizacji).²²

4. Spór kompetencyjny Kpt 1/26 i możliwe kroki Prezydenta

• Wyzwalacz: wniosek Prezydenta z kwietnia 2026 r. (Prezydent przeciw Sejmowi), by TK stwierdził, że Sejm nie może organizować czynności zastępujących osobiste ślubowanie „wobec Prezydenta”, a czynności z 9 kwietnia nie wywołały skutku dla objęcia urzędu.³⁰
• Podstawa: art. 189 Konstytucji – TK rozstrzyga spory kompetencyjne między centralnymi konstytucyjnymi organami państwa; pełny skład to co najmniej 11 sędziów (art. 37 ust. 2 ustawy o organizacji).^24,22
• Stanowisko Prezydenta: szef jego Kancelarii Zbigniew Bogucki mówił w maju, że do czasu rozpoznania wniosku wszystkie kwestie pozostają zawieszone; 30 października powołał się na rolę Prezydenta jako strażnika Konstytucji (art. 126).^31,9
• Stanowisko przeciwne: Berek, Marcin Dziurda, Korwin-Piotrowska, Krystian Markiewicz i Taborowski oświadczyli 23 października, że spór „nie istnieje”, a bez co najmniej 11 sędziów nie może być rozstrzygnięty.³² Dariusz Szostek i Bentkowska odmówili orzekania w tej sprawie, kwestionując skład i wyznaczenie sprawozdawcy.³³
• Powiązany wyrok: 12 maja 2026 r. TK w pięcioosobowym składzie z udziałem dwóch osób wybranych na miejsca uznane w K 34/15 za obsadzone (Justyna Piskorskiego i Jarosława Wyrembaka) orzekł (K 3/26, wniosek posłów PiS), że art. 4 ust. 1 ustawy o statusie rozumiany jako nakładający na Prezydenta obowiązek odebrania ślubowania jest niekonstytucyjny; zdania odrębne złożyli Rafał Wojciechowski i Wyrembak.³⁴ Rząd nie uznaje go za wiążący.³⁵
• Stan: według komunikatu TK z 19 października sprawa była w toku; terminu rozprawy ani rozstrzygnięcia nie ustalono.^36,37

5. Postępowania karne i dyscyplinarne w toku

• Śledztwo: Prokuratura Krajowa od 21 kwietnia 2026 r. prowadzi śledztwo w sprawie m.in. pomocnictwa do niedopełnienia obowiązków przez Prezydenta (art. 18 § 3 w zw. z art. 231 § 1 k.k.) i niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy TK; zawiadomili sędziowie Bentkowska i Szostek.³⁸
• Zarzuty: według OKO.press i Notes from Poland we wrześniu 2026 r. prokuratura przedstawiła zarzuty dyrektor Kancelarii TK i komendantowi służby ochrony TK, według prokuratury w związku z niedopuszczaniem czworga osób wybranych w marcu; oboje nie przyznali się, a TK nazwał zarzuty narzędziem nacisku.^39,40
• Zawiadomienie Patyry: według OKO.press 28 września Patyra zawiadomił prokuraturę, zarzucając Święczkowskiemu przekroczenie uprawnień przy wyznaczaniu składów (art. 231 k.k.).⁴¹
• W drugą stronę: 24 września Święczkowski wszczął postępowania wobec Szostka, Bentkowskiej i Patyry, którzy odmawiają orzekania i udziału w Zgromadzeniu Ogólnym.^42,40 W lutym 2025 r. złożył zawiadomienie o „zamachu stanu” przeciwko premierowi i ministrom.⁴³
• Stan: żaden sąd nie rozstrzygnął o odpowiedzialności którejkolwiek z tych osób.^38,40

Kto twierdzi co

Horyzont 1–2 lat

6. Wybory do Sejmu w 2027 r.

• Kalendarz: Sejm X kadencji zebrał się 13 listopada 2023 r.; z art. 98 ust. 2 Konstytucji wynika okno wyborcze ok. 13 października – 12 listopada 2027 r. i zarządzenie wyborów najpóźniej ok. 14 sierpnia 2027 r.^53,24
• Co od nich zależy: Sejm wybiera sędziów TK indywidualnie na dziewięć lat (art. 194 ust. 1).²⁴ Kadencja Prezydenta Nawrockiego trwa do 6 sierpnia 2030 r.⁵⁴
• Najbliższe kadencje w TK: według OKO.press kadencja Wyrembaka upływa w styczniu 2027 r., a Wojciecha Sycha w maju 2028 r.³
• Praktyka Prezydenta przy wakatach z jego kadencji: przyjął ślubowania Szostka, Bentkowskiej i Patyry, a wobec Berka (wybranego 4 września) jego Kancelaria kwestionowała staż i stwierdziła brak stosunku służbowego.^55,56,57,44

7. Ustawa o trybie ślubowania

• Rekomendacja: Komisja Wenecka w opinii CDL-AD(2026)031 (13 października 2026 r.) uznała, według relacji TVN24 i Interii, rolę Prezydenta za ceremonialną i zaleciła umożliwienie ślubowania bez jego fizycznej obecności, gdy odmawia lub zwleka – z zachowaniem przepisanej formy, weryfikacji i doręczenia Prezydentowi.^59,49,50
• Kto musi działać: Sejm i Senat; Prezydent może ustawę podpisać, zawetować albo skierować do TK (art. 122 ust. 3 Konstytucji).²⁴
• Precedens: ustawy z 13 września 2024 r. przewidywały 14-dniowy termin na ślubowanie i ślubowanie przed notariuszem; po wniosku Prezydenta Andrzeja Dudy TK w Kp 3/24 (29 lipca 2025 r.; w składzie m.in. Piskorski i Wyrembak) uznał przepisy o terminie i trybie ślubowania za niezgodne z Konstytucją.^60,61
• Reakcje: rzecznik Prezydenta Rafał Leśkiewicz stwierdził, że opinia „nie ma żadnej mocy prawnej”; Żurek – że Prezydent nie ma prawa weta wobec sędziów wybranych przez Sejm.⁵⁰

8. Strasburg: Dziurda i inni przeciwko Polsce

• Stan: 5 maja 2026 r. (według KE; komunikat ETPC – 6 maja) ETPC zastosował środek tymczasowy: władze mają nie utrudniać czworgu skarżącym objęcia i wykonywania obowiązków sędziowskich (skarga nr 17392/26).^48,62,31
• Stanowisko TK: według rzeczniczki TK ETPC nie ma kompetencji orzekać o ustroju konstytucyjnym Polski.³¹
• Precedens dalszego biegu: po wyroku Xero Flor (7 maja 2021 r.) Komitet Ministrów RE w grudniu 2023 r. wezwał m.in. do dopuszczenia sędziów wybranych w październiku 2015 r. i uregulowania statusu decyzji wydanych z udziałem osób wybranych na zajęte miejsca.⁶³

9. Unia Europejska: wykonanie wyroku C-448/23

• Stan: TSUE 18 grudnia 2025 r. uznał, że TK nie spełnia wymogów niezawisłego sądu ustanowionego ustawą z powodu wyboru w grudniu 2015 r. trzech osób na obsadzone miejsca i nieprawidłowości przy wyborze kandydatki na Prezesa w 2016 r.⁶⁴
• Mechanizm: w razie niewykonania wyroku możliwa jest ponowna skarga Komisji Europejskiej i kary finansowe.⁶⁵
• Stanowisko TK: TSUE nie ma jurysdykcji, a wyrok nie wpływa na funkcjonowanie Trybunału.⁶²
• Monitoring: raport KE o praworządności z 17 lipca 2026 r. zaleca kontynuację Planu działania, bez odrębnego zalecenia dla TK.⁶²

Horyzont 5–10 lat

10. Zmiana Konstytucji

• Projekt: w marcu 2024 r. senatorowie koalicji złożyli inicjatywę zmiany Konstytucji (m.in. 4-letnia karencja dla polityków, 3-letnia kadencja Prezesa TK); jej los nie jest znany.^69,70
• Komisja Wenecka (grudzień 2024 r.): według relacji wiceministra D. Mazura sprzeciwiła się zakończeniu kadencji wszystkich sędziów, dopuściła ustawowe zakończenie kadencji osób wybranych na zajęte miejsca i oceniła zmianę Konstytucji jako politycznie mało prawdopodobną.^71,72
• Stanowisko TK: w Kp 3/24 (w składzie zasiadali dwaj z nich: Piskorski i Wyrembak) Trybunał uznał, że pozbawienie tych osób statusu skracałoby kadencje i wymagałoby zmiany Konstytucji.⁷³
• Granica z 2016 r.: według Komisji Weneckiej wymiana wszystkich sędziów naruszyłaby standardy europejskie nawet przy większości konstytucyjnej.⁷⁴

11. Bezpieczniki z innych państw

• Niemcy: zmiana art. 93–94 Ustawy Zasadniczej i ustawy o BVerfG (grudzień 2024 r.): jeśli organ nie wybierze sędziego w ciągu trzech miesięcy od propozycji plenum, wybór przechodzi na drugi organ; w uzasadnieniu wskazano doświadczenia Polski i Węgier.^75,76
• Słowacja: ustawa konstytucyjna nr 422/2020 – 3/5 głosów wszystkich posłów, potem większość bezwzględna; po dwóch miesiącach bezczynności parlamentu prezydent może powołać spośród już wybranych kandydatów; kadencje rozłożone w grupach 4/4/5.⁷⁷
• Włochy i Czarnogóra: progi 2/3, a potem 3/5 nie zapobiegły wakatom trwającym ponad 20 miesięcy (Włochy 2016–2018) i utracie kworum (Czarnogóra 2022–2023).^78,79
• Węgry: po 2010 r. większość 2/3 jednego ugrupowania zmieniła tryb nominacji i powiększyła sąd z 11 do 15 sędziów, wybierając własnymi głosami 11 z 15.⁸⁰

12. Jak inne państwa wychodziły z podobnych sporów

• Słowacja 2014–2017: prezydent Andrej Kiska przez ok. 3,5 roku odmawiał powołania części kandydatów; sąd konstytucyjny 6 grudnia 2017 r. nakazał powołanie trzech sędziów, a prezydent 13 grudnia wykonał orzeczenie, krytykując je.^82,66
• Albania 2019–2020: Komisja Wenecka uznała odmowę przyjęcia ślubowania za uzasadnioną, bo procedura wyboru była sporna, a próbę ślubowania przed notariuszem za wadliwą; paraliż zakończyły kolejne nominacje w grudniu 2020 r.^83,67
• Ukraina 2021: Sąd Najwyższy uchylił dekret prezydenta cofający powołanie prezesa sądu konstytucyjnego na sędziego.^84,85

Poziom szczegółowości: Ekspert34 min czytania

Zakres, stan prawny i metoda

Opracowanie zestawia ścieżki rozwoju sporu o Trybunał Konstytucyjny opisane w dokumentach, wypowiedziach uczestników, opiniach organów i analizach – w trzech horyzontach: 1–3 miesięcy, 1–2 lat i 5–10 lat. Stan faktyczny obejmuje zdarzenia do ok. 4:00 CET 31 października 2026 r. (najnowsze wpisy prasowe z 3:56–3:57) oraz dokumenty opublikowane do tej pory na trybunal.gov.pl; wydarzeń późniejszych, w tym przebiegu Zgromadzenia Ogólnego zwołanego na 3 listopada, nie zbadano.^1,2,3 Strona nie szereguje opcji, nie ocenia ich trafności ani prawdopodobieństwa i niczego nie rekomenduje; każda ścieżka jest przypisana temu, kto ją zaproponował lub przeanalizował, a hipotezy z materiałów badawczych są oznaczone osobno.⁴

Stan prawny na 31 października 2026 r.: Konstytucja z 2 kwietnia 1997 r.; ustawa z 30 listopada 2016 r. o statusie sędziów TK (Dz.U. 2016 poz. 2073; t.j. Dz.U. 2018 poz. 1422) i ustawa z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed TK (Dz.U. 2016 poz. 2072; t.j. Dz.U. 2019 poz. 2393), obie obowiązujące; PUSP w t.j. Dz.U. 2024 poz. 334.^5,6,7,8,9 Ustawy o TK z 13 września 2024 r. nie weszły w życie po wyroku Kp 3/24; jedyna zmiana ustawy o statusie z tego okresu (Dz.U. 2026 poz. 26) wchodzi w życie 1 stycznia 2027 r., a jej zakres nie został ustalony.^6,10

Punkt wyjścia: dwa niekompatybilne stany prawne

Na 31 października 2026 r. 15 miejsc w TK przypisuje się (zestawienie en.wikipedia) siedmiorgu wybranym przez Sejm VIII i IX kadencji, trojgu wybranym w 2026 r., od których Prezydent przyjął ślubowanie (Szostek, Bentkowska 1 kwietnia; Patyra 28 lipca), oraz pięciorgu, którzy ślubowali tylko w Sejmie (Dziurda, Korwin-Piotrowska, Markiewicz, Taborowski 9 kwietnia; Berek 14 października).^11,12,13,14 Sejm i rząd uznają tę piątkę za sędziów, ale Sejm w uchwale z 6 marca 2024 r. uznał Wyrembaka, jednego z siedmiorga, za osobę niebędącą sędzią TK.^15,16 Według Prezydenta i Prezesa TK piątka nie nawiązała stosunku służbowego; Kancelaria Prezydenta stwierdziła to wobec Berka pismem z ok. 26 października.^17,18

Dwa zarządzenia Korwin-Piotrowskiej z 30 października (bez numeru w widocznym tekście), opublikowane na trybunal.gov.pl, powołują w nagłówku art. 12 ust. 4 w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy o organizacji, a merytorycznie art. 130 § 1 PUSP w zw. z art. 10 § 1 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o SN i art. 19 ustawy o statusie; uzasadnienie przywołuje też art. 30 ustawy o statusie.^19,20 W uzasadnieniu wobec Święczkowskiego wymieniono niezwołanie Zgromadzenia z udziałem osób wybranych 13 marca, niedopuszczenie pięciu osób do orzekania i niewykonanie środka tymczasowego ETPC z 5 maja 2026 r., wpuszczanie polityków na teren TK, wypowiedzi polityczne oraz wyznaczanie składów z pominięciem kolejności alfabetycznej (m.in. w K 3/26 i Kpt 1/26); wobec Sochańskiego – bierność jako Wiceprezesa działającego na podstawie pisemnego upoważnienia (art. 12 ust. 2) i rozszerzenie zakresu wniosku w K 3/26 jako sprawozdawca.^19,20 Kryterium stażu według zarządzenia: Korwin-Piotrowska liczy staż od aplikacji (1 września 1995 r.); Wojciech Sych jest sędzią sądu powszechnego od 3 sierpnia 1995 r., ale autorka nie wlicza jego okresu w SN (2018–2019) – to jej wykładnia.¹⁹ Zarządzenie nr 1/2026 (na podstawie m.in. art. 7 ust. 2 i 4 oraz art. 6 ust. 2 pkt 9 ustawy o organizacji) zwołuje Zgromadzenie na 3 listopada z jednym punktem: projektem dochodów i wydatków TK na 2027 r.³

Policja działała 30 października na zewnętrznym terenie TK na wezwanie Korwin-Piotrowskiej; tego dnia pismo w sprawie bezpieczeństwa TK wysłał do policji także Prokurator Generalny; według komunikatów policja nie weszła do budynku i zatrzymała trzy osoby.^21,22 Po północy Prezydent z Pierwszym Prezesem SN wszedł do siedziby TK; nagranie z 1:39 pokazuje go na korytarzu, a zdjęcie opublikowane przez jego rzecznika – w budynku z Kapińskim, Boguckim, szefem BBN Bartoszem Grodeckim i Sochańskim.^23,24,1 Relacje o przepychance przy wejściu są sprzeczne: rzecznik Prezydenta Rafał Leśkiewicz i inni współpracownicy Prezydenta mówią o naruszeniu jego nietykalności przez osoby przy wejściu, a Berek i szef Kancelarii Premiera (bez nazwiska w relacji) – że to Prezydent fizycznie atakował sędziów.^25,26 W nocy na miejscu był też prokurator Andrzej Piaseczny; Żurek mówił, że ma wykonywać czynności z policją, nie podając sprawy ani jej sygnatury.²⁷ Ambasador USA Thomas Rose wezwał rząd, służby i demonstrantów do uspokojenia sytuacji; stanowisk KE, Komisji Weneckiej, Rady Europy i Marszałków Sejmu i Senatu nie odnaleziono.^28,29

A. Horyzont 1–3 miesięcy

A1. Zgromadzenie Ogólne 3 listopada 2026 r.

Wyzwalacz i autor. Zarządzenie nr 1/2026 Korwin-Piotrowskiej, podpisane jako „sędzia TK zastępująca Prezesa TK”, zwołuje Zgromadzenie na 3 listopada 2026 r. z jednym punktem – projektem dochodów i wydatków TK na 2027 r.; godziny posiedzenia dokument nie podaje.³ Dokument potwierdza datę, którą „Polityka” 30 października uznawała za niepotwierdzoną, a w porządku obrad nie ma wniosków immunitetowych, choć Prawo.pl wskazywało taką możliwość.^36,37,3

Stanowisko Prezesa Święczkowskiego. 30 września Święczkowski pisał do Marszałków Sejmu, że rządowy projekt ustawy budżetowej na 2027 r. nie uwzględnia części budżetu dotyczącej TK; 20 października poinformował, że nie może zwołać Zgromadzenia w sprawie planu finansowego z powodu przedłużającej się usprawiedliwionej nieobecności jednego z sędziów, że dwie wcześniejsze próby głosowania udaremniła obecność osób nieuprawnionych i wyjście dwojga sędziów oraz że projekt planu przekazał Marszałkowi i komisjom Sejmu.^38,39

Przepisy. Zgromadzenie Ogólne uchwala m.in. projekt budżetu TK i wykonuje inne zadania ustawowe, w tym zgodę na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej (art. 6 ust. 2 ustawy o organizacji).⁸ Zwołuje je Prezes z 7-dniowym wyprzedzeniem, które może skrócić w uzasadnionych przypadkach (art. 7); uchwały zapadają bezwzględną większością w obecności co najmniej 2/3 ogólnej liczby sędziów, a wymagana jest obecność Prezesa, poza uchwałą z art. 11 ust. 14 (art. 8 ust. 1–2).⁸ Przy wakacie pracami kieruje sędzia o najdłuższym łącznym stażu i on zwołuje Zgromadzenie (art. 11 ust. 2–3); przy obsadzonym stanowisku Wiceprezes zastępuje Prezesa w zakresie pisemnego upoważnienia, a gdy upoważnienie Wiceprezesa ani innego sędziego „nie jest możliwe”, Prezesa zastępuje sędzia z art. 11 ust. 2 (art. 12 ust. 2–4).⁸ W Zgromadzeniu wyłaniającym kandydatów na Prezesa uczestniczą tylko sędziowie, którzy ślubowali wobec Prezydenta (art. 11 ust. 5).⁴⁰

Kto musi działać. Co najmniej dziesięcioro sędziów, których obecność zostanie uznana; według PAP w nocy w budynku przebywało siedmioro osób wybranych przez Sejm obecnej kadencji – na nagraniu rozpoznano Korwin-Piotrowską, Markiewicza i Berka, a Bogucki, wskazując na Patyrę, powiedział, że widzi tu tylko jednego sędziego.^23,41

Precedensy. Zgromadzeniu z ok. 15 października 2025 r., dotyczącemu immunitetu Prezesa, przewodniczył Wiceprezes Sochański – przykład zastępstwa w sprawie, w której Prezes był zainteresowany.⁴² Z notatki porównawczej: na Ukrainie w 2021 r. prezes sądu konstytucyjnego i jego zastępca wydawali równolegle zarządzenia, a sekretariat rejestrował oba ich ciągi; Sąd Najwyższy uchylił dekret prezydenta.^43,44

A2. Przerwa w czynnościach (art. 130 PUSP) i jej kontrola

Przepis. Art. 130 § 1 PUSP: prezes sądu lub Minister Sprawiedliwości może zarządzić natychmiastową przerwę w czynnościach służbowych sędziego do czasu uchwały sądu dyscyplinarnego, nie dłużej niż miesiąc, gdy sędziego schwytano na gorącym uczynku przestępstwa umyślnego albo gdy rodzaj czynu wymaga natychmiastowego odsunięcia go od obowiązków ze względu na powagę sądu lub istotne interesy służby; § 2: wobec prezesa sądu – wyłącznie Minister; § 3: zawiadomienie sądu dyscyplinarnego w ciągu trzech dni, który przed upływem przerwy podejmuje uchwałę o zawieszeniu albo uchyla zarządzenie.⁹ Według Prawo.pl TK w 2009 r. uznał art. 130 za zgodny z Konstytucją jako procedurę awaryjną.⁴

Treść zarządzeń z 30 października. Przerwa obejmuje czynności sędziego TK, łącznie z pełnieniem obowiązków Prezesa (odpowiednio Wiceprezesa), na okres miesiąca; zarządzenia mają działać natychmiast, a w terminie trzech dni roboczych ma zostać zawiadomiony właściwy sąd dyscyplinarny, który w ciągu miesiąca podejmie uchwałę o zawieszeniu albo uchyli zarządzenie; do tego czasu TK ma kierować Korwin-Piotrowska.^19,20 Dokumenty nie wskazują, który sąd jest właściwy ani jak zostanie wyłoniony, i przyznają, że ustawa nie reguluje wyznaczenia rzecznika ani składu, gdy obwinionym jest Prezes TK.¹⁹ Kompetencję wobec Prezesa autorka wywodzi z art. 12 ust. 4 w zw. z art. 11 ust. 2 (Prezes nie może działać wobec siebie), a wobec Wiceprezesa – z tego, że nie ma on przełożonego, a Prezes ma przerwę.^19,20 Informacja na stronie TK twierdzi, że art. 130 § 2 PUSP „nakazuje przyjąć”, iż przerwę wobec prezesa zarządza podmiot inny niż prezes.⁴⁶

Odesłania w ustawie o statusie. Art. 30 – w sprawach nieuregulowanych w rozdziale dyscyplinarnym stosuje się odpowiednio PUSP i k.p.k.; art. 19 – w sprawach nieuregulowanych odpowiednio przepisy o sędziach SN; rozdział dyscyplinarny (art. 24–29) przewiduje sądy dyscyplinarne z sędziów TK losowanych przez Prezesa (3 sędziów w I instancji, 5 w II), rzecznika wyznaczanego przez Prezesa w drodze losowania i kary od upomnienia do złożenia z urzędu, bez przepisu o zawieszeniu.⁷

Precedens krajowy. W latach 2021–2022 Minister Sprawiedliwości stosował art. 130 wobec sędziów sądów powszechnych kwestionujących status innych sędziów; ówczesny RPO interweniował, kwestionując te zarządzenia.^47,48

A3. Wnioski o zgodę na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej

Przepisy. Art. 196 Konstytucji: bez uprzedniej zgody TK sędzia TK nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności; zatrzymanie tylko przy ujęciu na gorącym uczynku, o czym powiadamia się Prezesa TK.^5,4 Ustawa o statusie: art. 20 ust. 1–2 (bez zgody Zgromadzenia brak odpowiedzialności karnej; do czasu zgody tylko czynności niecierpiące zwłoki), art. 21 ust. 1 (wniosek składa Prokurator Generalny), art. 22 ust. 1 (wniosek składa się Prezesowi TK), art. 23 ust. 1–3 (uchwała bezwzględną większością uczestniczących w terminie miesiąca; sędzia może złożyć wyjaśnienia i nie głosuje).³⁵ W połączeniu z art. 8 ust. 1 ustawy o organizacji wymagane jest kworum 10 z 15 sędziów.³⁷

Autor i stan. Żurek ogłosił na portalu X złożenie czterech wniosków dotyczących Święczkowskiego i jednego dotyczącego Sochańskiego (224 strony, 50 tomów akt); sygnatur i kwalifikacji nie ujawniono.^49,22 Wnioski nie zostały umieszczone w porządku obrad Zgromadzenia zwołanego na 3 listopada, a do ok. 4:00 31 października brak informacji o ich dalszym losie.^3,1 Żaden sąd nie orzekał w tej sprawie.⁴⁹

Precedens. 30 września 2025 r. Żurek wnioskował o zgodę na ściganie Święczkowskiego za przekroczenie uprawnień jako Prokurator Krajowy w latach 2020–2021; Zgromadzenie pod przewodnictwem Sochańskiego zgody nie wyraziło.^50,42

A4. Ścieżka prezydencka: Kpt 1/26, K 3/26 i możliwe dalsze kroki

Przepisy. Art. 189 Konstytucji – spory kompetencyjne między centralnymi konstytucyjnymi organami państwa; art. 126 ust. 1–3 – Prezydent jest gwarantem ciągłości władzy, czuwa nad przestrzeganiem Konstytucji i działa w zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach; art. 144 ust. 3 pkt 21 – prerogatywa powoływania Prezesa i Wiceprezesa TK; art. 194 ust. 1 – wybór sędziów przez Sejm.^5,10 Konstytucja nie wspomina o ślubowaniu sędziów TK; ślubowanie „wobec Prezydenta” i nawiązanie stosunku służbowego z chwilą ślubowania wynikają z art. 4–5 ustawy o statusie.⁷ Pełny skład to co najmniej 11 sędziów (art. 37 ust. 2), a Prezes wyznacza składy w kolejności alfabetycznej (art. 38 ust. 1 ustawy o organizacji).⁸

Kpt 1/26. Wniosek Prezydenta (ponad 20 stron) zawiera tezy, że Marszałek nie może zastąpić Prezydenta bez wyraźnej normy, kompetencji nie domniemywa się, a protokół notarialny nie nadaje skutku.⁵¹ Dokładnej daty złożenia notatki nie ustaliły; Bogucki 6 maja mówił o wniosku z kwietnia.⁵² Szostek i Bentkowska 13 maja odmówili orzekania, wskazując, że sprawozdawcę wyznaczono wbrew art. 38 ust. 1.⁵³ Komunikat TK z 19 października potwierdza, że sprawa była wtedy w toku; zarządzenia z 30 października opisują ją jako rozpoznawaną w pełnym składzie ze sprawozdawcą Piskorskim.^54,19

K 3/26 (12 maja 2026 r.). Skład: Święczkowski (przewodniczący), Sochański (sprawozdawca), Justyn Piskorski, Wojciechowski, Wyrembak; wniosek grupy posłów PiS reprezentowanej przez Marcina Warchoła; sentencja: art. 4 ust. 1 ustawy o statusie rozumiany jako nakładający na Prezydenta obowiązek odebrania ślubowania – niezgodny z Konstytucją, w pozostałym zakresie umorzenie; teza: „wobec Prezydenta” oznacza fizyczną obecność.^30,55 Zdania odrębne: Wojciechowski – wyjście poza wniosek i wbrew orzecznictwu; Wyrembak – precedens groźny dla obsadzania urzędów, choć przyznał, że w wyjątkowych okolicznościach Prezydent może opóźnić ślubowanie.³⁰ Sześć osób wybranych 13 marca 2026 r. wnosiło o wyłączenie Święczkowskiego, Piskorskiego i Wyrembaka.³⁰ Rząd nie uznaje wyroku; rzecznik rządu Adam Szłapka stwierdził, że Konstytucja jasno powierza wybór sędziów Sejmowi.⁵⁶ Dla porównania: K 34/15 (3 grudnia 2015 r., pkt 5) uznał analogiczny art. 21 ust. 1 ustawy z 2015 r. za zgodny z art. 194 ust. 1 tylko w rozumieniu nakładającym obowiązek niezwłocznego odebrania ślubowania.³¹

A5. Ścieżka Sejmu i rządu: ślubowania w Sejmie, ochrona osób wybranych, zmiana kierownictwa

Geneza. 1 kwietnia 2026 r. minister Żurek zapowiedział „plan B” – ślubowanie np. w parlamencie z zawiadomieniem Prezydenta; Bogucki odpowiadał, że inna forma nie ma podstawy prawnej, a jej organizacja byłaby poważnym przestępstwem.¹² 3 kwietnia Kancelaria Sejmu uznała wszystkich sześcioro za skutecznie wybranych i będących w identycznej sytuacji prawnej.¹⁵

Wykonanie. 9 kwietnia w Sali Kolumnowej Sejmu sześcioro wybranych 13 marca ślubowało z formułą „wobec Prezydenta”, w obecności Marszałków Sejmu i Senatu, czterech byłych prezesów TK i notariusza; podpisane roty z notarialnie poświadczonymi podpisami doręczono tego dnia Kancelarii Prezydenta.^18,60 Krajowa Rada Notarialna stwierdziła, że protokół notarialny utrwala zdarzenia, ale nie wywołuje ich skutków prawnych.⁶¹ 14 października w Sejmie, w obecności Marszałka Sejmu i Marszałek Senatu, ślubował Berek; poświadczony notarialnie tekst doręczono Kancelarii Prezydenta.^14,62

Działania państwa. Tusk 14 października zapowiedział przywrócenie porządku „środkami dostępnymi państwu”; minister Marcin Kierwiński mówił 15 października, że dwoje sędziów otrzymało ochronę Służby Ochrony Państwa.^63,64 30 października Żurek pisał do Komendanta Głównego Policji o bezpieczeństwie TK, a Korwin-Piotrowska wezwała policję.²¹

A6. Postępowania karne i dyscyplinarne

Prokuratura Krajowa wszczęła 21 kwietnia 2026 r. śledztwo w sprawie pomocnictwa do niedopełnienia obowiązków przez Prezydenta przez nieodebranie ślubowania od czworga osób wybranych 13 marca (art. 18 § 3 w zw. z art. 231 § 1 k.k.) oraz niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy TK (art. 231 § 1 i art. 218 § 1a w zw. z art. 11 § 2 k.k.).⁶⁵ Według Notes from Poland zarzuty z września 2026 r. wobec dyrektor Kancelarii TK Zofii H. i komendanta służby ochrony Piotra P. objęły art. 231 § 1 i art. 218 § 3 k.k.; oboje nie przyznali się, a TK uznał zarzuty za narzędzie nacisku.⁶⁶ OKO.press podało datę 23 września oraz zawieszenie w czynnościach i zakaz wstępu do siedziby TK.⁶⁷ Według OKO.press 28 września Patyra złożył zawiadomienie przeciwko Święczkowskiemu o wyznaczaniu składów z pominięciem art. 38 ust. 1 ustawy o organizacji.⁶⁸

W przeciwnym kierunku: 24 września Prezes TK wszczął postępowania wobec Szostka, Bentkowskiej i Patyry m.in. o to, dlaczego odmawiają orzekania i udziału w Zgromadzeniu oraz czy zawiadomili prokuraturę o niepopełnionym przestępstwie.⁶⁹ Zawiadomienie o przewinieniu dyscyplinarnym składa się Prezesowi TK, a rzecznika dyscyplinarnego wyznacza się w drodze losowania (art. 26–27 ustawy o statusie).³⁵ W lutym 2025 r. Święczkowski złożył zawiadomienie o „zamachu stanu” przeciwko premierowi Tuskowi, ministrowi Adamowi Bodnarowi i innym osobom; prokurator, który je badał, został przez Bodnara zawieszony.⁷⁰ 16 października 2026 r. Prezes TK opisał w komunikacie wizytę prokuratora Andrzeja Piasecznego z policjantami, który według komunikatu usiłował dokonać przeszukania; Prezes zdecydował o dobrowolnym wydaniu dokumentów i ocenił wizytę jako wyczerpującą, jego zdaniem, znamiona art. 128 k.k.^71,72 W nocy z 30 na 31 października Kancelaria Prezydenta publicznie twierdziła, że doszło do przestępstwa naruszenia nietykalności Prezydenta, a Żurek – że każdy, kto łamie prawo, stanie przed sądem; informacji o złożonych zawiadomieniach lub wszczętych postępowaniach nie odnaleziono.^2,27 Żaden sąd nie rozstrzygnął o odpowiedzialności którejkolwiek z osób wymienionych w tej części.^65,66

B. Horyzont 1–2 lat

B1. Wybory do Sejmu w 2027 r.

Kalendarz. Sejm X kadencji zebrał się 13 listopada 2023 r.; z art. 98 ust. 2 Konstytucji (wybory zarządzane nie później niż 90 dni przed upływem kadencji, na dzień wolny od pracy w ciągu 30 dni przed jej upływem) wynika okno ok. 13 października – 12 listopada 2027 r. (niedziele 17, 24, 31 października lub 7 listopada) i zarządzenie najpóźniej ok. 14 sierpnia 2027 r.^73,5 Fitch pisał o wyborach do października 2027 r.⁷³

Kto musi działać i co od tego zależy. Prezydent zarządza wybory, a nowy Sejm będzie wybierał sędziów TK (art. 194 ust. 1); ETPC w Xero Flor uznał za regułę fundamentalną, że sędziego wybiera Sejm tej kadencji, w której powstał wakat.^5,74 Kadencja Prezydenta trwa do 6 sierpnia 2030 r., a Marszałka Włodzimierza Czarzastego – do końca X kadencji.⁷⁵ Kadencja Wyrembaka upływa w styczniu 2027 r., a Sycha – według en.wikipedia w kwietniu 2028 r., według OKO.press 8 maja 2028 r.; sześcioletnia kadencja Prezesa Święczkowskiego liczy się od 9 grudnia 2024 r. (kadencja sędziowska do lutego 2031 r.).^11,76

Udokumentowany kontekst. Fitch (5 września 2025 r.) obniżył perspektywę ratingu, wskazując polaryzację i wpływ polityki krajowej przed wyborami 2027 r.; Moody's (ok. 18 września 2026 r.) obniżył rating z A2 do A3, wskazując impas polityczny.^73,77 W CBOS w marcu 2026 r. działalność TK dobrze oceniało 26%, źle 37%, przy silnym zróżnicowaniu według sympatii partyjnych.⁷⁸

B2. Ustawa o trybie ślubowania i inne zmiany ustawowe

Rekomendacja. CDL-AD(2026)031 (Opinion No. 1294/2026, na wniosek Komisji Monitoringowej Zgromadzenia Parlamentarnego RE): rola Prezydenta ma „charakter ceremonialny” (pkt 62); Prezydent powinien odbierać ślubowanie niezwłocznie i nie może badać podstaw wyboru; zalecenie (pkt 98) – jeśli odmawia lub zwleka, umożliwić ślubowanie bez fizycznej obecności z zachowaniem formy, weryfikacji i doręczenia; przy innych nominacjach – kontrola sądowa (pkt 92). Paragrafy znane są z relacji prasowych.^79,33,80

Precedens ustawowy. Poselskie projekty z 6 marca 2024 r. (druki 253 i 254) Sejm uchwalił 24 lipca 2024 r. (242:202 i 242:200), ostatecznie 13 września; przewidywały m.in. wybór większością 3/5 (według KE), 14-dniowy termin na ślubowanie, przejęcie obowiązków prezesa przez najstarszego stażem sędziego; odrzucono poprawkę Lewicy o wyborze zwykłą większością po dwóch miesiącach bez 3/5.^81,82,83 7 października 2024 r. Prezydent Duda skierował je do TK w trybie art. 122 ust. 3.⁸⁴ Kp 3/24 (29 lipca 2025 r., pełny skład 11 sędziów, przewodniczący Święczkowski, sprawozdawca Sochański, w składzie m.in. Justyn Piskorski i Jarosław Wyrembak, wybrani na miejsca uznane w K 34/15 za obsadzone; zdania odrębne Jakub Stelina, Sych i Andrzej Zielonacki) uznał m.in. art. 20 ust. 2–3 (termin i tryb ślubowania) za niezgodne z art. 7 w zw. z art. 126 ust. 2–3 Konstytucji i orzekł nierozerwalny związek z całymi ustawami, co zobowiązywało Prezydenta do odmowy podpisu (art. 122 ust. 4).^10,85

Bariery i stanowiska. Prezydent zawetował do 11 czerwca 2026 r. 37 ustaw, w tym ustawę o KRS ze stycznia 2026 r.^75,86 Notatki Sekretariatu Komitetu Ministrów (IX 2024) wskazywały jako istotne: czasowy zakaz dla aktywnych polityków, szersze grono zgłaszających, wyższą większość i 14-dniowy termin na ślubowanie.⁸⁷

B3. Drogi sądowe krajowe

B4. Strasburg: Dziurda i inni przeciwko Polsce (nr 17392/26)

Środek tymczasowy z 5 maja 2026 r. (KE; Polsat News) lub 6 maja (komunikat ETPC, OKO.press): władze mają powstrzymać się od utrudniania czworgu skarżącym objęcia i wykonywania obowiązków.^95,86,96 Według Żurka orzekło siedmioro sędziów jednogłośnie; według jednego ze źródeł rząd miał udzielić informacji do 20 maja i odpowiedzieć na skargę do 2 czerwca 2026 r.^52,97 Rzeczniczka TK Wioletta Ścibor stwierdziła, że ETPC nie ma kompetencji orzekać o ustroju konstytucyjnym Polski.⁵²

Precedensy. Xero Flor (nr 4907/18, 7 maja 2021 r., ostateczny 8 sierpnia 2021 r.) – skład TK z udziałem osoby wybranej w grudniu 2015 r. na obsadzone miejsce nie był sądem ustanowionym ustawą; zastosowano trzystopniowy test z Ástráðsson p. Islandii (1 grudnia 2020 r.); wyrok nie przesądza losu wcześniejszych orzeczeń TK.^74,98 M.L. p. Polsce (nr 40119/21, 14 grudnia 2023 r., §§ 169–174) dotyczył składu w sprawie K 1/20.⁸⁶ Komitet Ministrów w grudniu 2023 r. wyraził „deep regret” i wezwał do środków zapewniających zgodny z prawem skład TK.⁸⁷

B5. Unia Europejska: C-448/23 i monitoring praworządności

C-448/23 Komisja p. Polsce (18 grudnia 2025 r.): Polska uchybiła zobowiązaniom z art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE i zasadom autonomii, pierwszeństwa, skuteczności i jednolitego stosowania prawa UE w związku z wyrokami TK z 14 lipca 2021 r. i 7 października 2021 r.; nie może powoływać się na tożsamość konstytucyjną wbrew wartościom z art. 2 TUE.^99,100 Przy wyborze kandydatki na Prezesa w 2016 r. 8 z 14 obecnych sędziów odmówiło głosowania, a kandydatka uzyskała 5 głosów, w tym 3 osób o kwestionowanym powołaniu; w razie niewykonania – ponowna skarga i kary.⁹⁹ KE zamknęła procedurę z art. 7 ust. 1 TUE 29 maja 2024 r.; raporty o praworządności z lat 2024–2026 ukazały się w lipcu, a raport 2026 (SWD(2026) 921) zaleca kontynuację Planu działania.^{101,83,102,86}

C. Horyzont 5–10 lat

C1. Zmiana Konstytucji

Art. 194 ust. 1 Konstytucji przesądza o 15 sędziach wybieranych indywidualnie przez Sejm na 9 lat bez ponownego wyboru, ust. 2 – o powoływaniu Prezesa i Wiceprezesa przez Prezydenta spośród kandydatów Zgromadzenia; organizację TK określa ustawa (art. 197).⁵ Inicjatywa senatorów koalicji z marca 2024 r. (prace ogłoszone 2 maja przez sen. Krzysztofa Kwiatkowskiego) obejmowała rozproszoną kontrolę konstytucyjności, 4-letnią karencję dla polityków i 3-letnią kadencję Prezesa; KE opisała ją jako zapobiegającą masowym wyborom sędziów w jednej kadencji Sejmu.^106,83 Notatki Komitetu Ministrów z 2024 r. wspominają o projektach zmiany art. 193–194 w komisji.⁸⁷ CDL-AD(2024)035 (6–7 grudnia 2024 r., na wniosek ministra Bodnara z 3 września 2024 r.), według relacji wiceministra D. Mazura: sprzeciw wobec zakończenia kadencji wszystkich sędziów, ustawowe zakończenie kadencji wybranych na zajęte miejsca, publikacja wyroków z adnotacją, zmiana Konstytucji politycznie mało prawdopodobna.^104,107,108 TK w Kp 3/24 (w składzie m.in. Piskorski i Wyrembak, należący do tej grupy): uznanie tych osób za nieuprawnione skraca kadencje i wymagałoby zmiany Konstytucji.¹⁰⁹ Komisja Wenecka (14 października 2016 r., § 14): wymiana wszystkich sędziów naruszyłaby standardy nawet przy większości konstytucyjnej.¹¹⁰

C2. Bezpieczniki z innych państw

Niemcy. Projekty SPD, CDU/CSU, Zielonych i FDP (druki 20/12977 i 20/12978); głosowanie 19 grudnia 2024 r.: 600 za, 69 przeciw (próg 489); art. 93 GG zakotwicza status, 16 sędziów, 12-letnią kadencję, limit wieku i zakaz reelekcji, art. 94 – wiążącą moc orzeczeń; większość 2/3 pozostała w ustawie; mechanizm zastępczy: brak wyboru w ciągu trzech miesięcy od propozycji plenum przenosi wybór na drugi organ; uzasadnienie – doświadczenia Polski i Węgier.^111,112 Test 2025: 11 lipca wybór zdjęto z porządku obrad, 25 września Bundestag wybrał trzech sędziów (446, 440, 424 głosy przy progu 409), bez uruchomienia mechanizmu.^113,114

Słowacja. Ústavný zákon 422/2020 (od 1 stycznia 2021 r.): art. 84 ust. 5 – 3/5 wszystkich posłów, po nieudanym powtórnym głosowaniu większość bezwzględna; art. 134 ust. 2 – jawne głosowanie po wysłuchaniu, po 2 miesiącach bezczynności prezydent może powołać sędziów spośród wybranych; art. 134 ust. 3 – 12 lat, urzędowanie do ślubowania następcy; limit wieku 72 lat; art. 154g ust. 9 – grupy 4/4/5.⁸⁹

Włochy, Czarnogóra, Bułgaria, Hiszpania. Włochy: 2/3 w trzech pierwszych głosowaniach, potem 3/5; wybór 13 lutego 2025 r. w 14. próbie; rekord ponad 20 miesięcy.^115,116 Czarnogóra: art. 91 – 2/3, potem 3/5; utrata kworum we wrześniu 2022 r., odblokowanie 27 lutego 2023 r. (77 z 81 głosów).^117,118 Bułgaria: rotacja czterech sędziów co trzy lata; 9 lipca 2024 r. sąd uznał, że sędziowie wybrani z opóźnieniem dokończą kadencję do 2030 r., a ocena kwalifikacji należy do organu wybierającego.^119,120 Hiszpania: rada sądownictwa (próg 3/5) bez odnowienia ponad pięć lat, porozumienie PSOE–PP z 25 czerwca 2024 r. przy udziale wiceprzewodniczącej KE Věry Jourovej.¹²¹

Węgry (kontrprzykład). 2010–2013: nominacje bez opozycji, powiększenie z 11 do 15, wydłużenie kadencji z 9 do 12 lat, zniesienie limitu wieku, 11 z 15 sędziów wybranych głosami Fidesz-KDNP; Komisja Wenecka (CDL-AD(2013)012) krytykowała uchylenie wcześniejszego orzecznictwa i ograniczenia kompetencji.^122,123,124

C3. Jak inne państwa wychodziły z podobnych kryzysów

Słowacja 2014–2017. Senat ÚS 17 marca 2015 r. (III. ÚS 571/2014) uchylił decyzję prezydenta, ale nie nakazał powołania; plenum (PL. ÚS 45/2015, 28 października 2015 r.) odrzuciło wniosek prezydenta o wykładnię; nález z 6 grudnia 2017 r. nakazał powołanie trzech sędziów, a Kiska 13 grudnia odebrał ślubowania; spór trwał ok. 41 miesięcy przy składzie 10 z 13; w 2020 r. zmieniono konstytucję.^{125,93,126,127}

Albania, Czechy, Ukraina, Mołdawia, Rumunia. Albania: CDL-AD(2020)010 – ślubowanie przed prezydentem było konstytucyjną przesłanką objęcia urzędu, a odmowa przy spornej procedurze uzasadniona; odblokowanie 22–23 grudnia 2020 r. ambasadorowie USA i UE powitali jako spełnienie warunku otwarcia negocjacji akcesyjnych.^128,129,130 Czechy: ok. 29 miesięcy niepełnego składu, rozwiązanie polityczne bez orzeczenia.^131,132 Ukraina: dekret nr 124/2021 z 27 marca 2021 r. uchylony przez Kasacyjny Sąd Administracyjny 14 lipca 2021 r.; Wielka Izba oddaliła apelację prezydenta.^43,44 Mołdawia 2019: sąd uchylił własne orzeczenia, a sędziowie ustąpili.^133,134 Rumunia 2012: orzeczenia sądu konstytucyjnego zostały wykonane, a kryzys trwał ok. sześciu miesięcy.¹³⁵

Kwestie sporne

• Czy ślubowanie złożone w Sejmie z doręczeniem aktu notarialnego nawiązuje stosunek służbowy (art. 5 ustawy o statusie) – Sejm, rząd i osoby, które ślubowały w Sejmie, twierdzą, że tak; Prezydent i Prezes TK, powołując K 3/26, że nie.^15,17,30
• Czy Prezydent ma obowiązek odebrać ślubowanie – TK orzekł, że tak, w K 34/15 (pkt 5), a że nie – w K 3/26 (skład z udziałem Piskorskiego i Wyrembaka; rząd nie uznaje wyroku); Komisja Wenecka w niewiążącej opinii uznała, że Prezydent powinien przyjąć ślubowanie niezwłocznie.^31,30,32,56
• Czy art. 130 PUSP można stosować w TK i kto mógłby to zrobić wobec Prezesa TK – stanowiska prof. Matczaka i strony Korwin-Piotrowskiej są przeciwstawne.^4,9
• Czy Korwin-Piotrowska może działać na podstawie art. 12 ust. 4 w zw. z art. 11 ust. 2, skoro niemożność działania Prezesa wynika z jej własnego zarządzenia.^8,4
• Czy Zgromadzenie bez Prezesa może podjąć uchwałę budżetową lub immunitetową (art. 8 ust. 2) i czy wnioski immunitetowe mogły trafić do niej zamiast do Prezesa (art. 22 ust. 1).^8,35
• Moc wyroków Kp 3/24 i K 3/26 wobec niepublikowania wyroków TK przez rząd od 2024 r.^86,10
• Jurysdykcja ETPC i TSUE wobec TK – TK ją kwestionuje, oba sądy ją wykonują.^52,86
• Czy zalecenie Komisji Weneckiej opisuje obowiązujące prawo czy postulat na przyszłość.³³

Luki dowodowe

• Treść zarządzeń z 30 października jest znana z opublikowanych skanów (przerwa wobec Święczkowskiego i wobec Sochańskiego – osobne zarządzenia bez widocznego numeru; zwołanie Zgromadzenia – nr 1/2026), ale nie wiadomo, czy i który sąd dyscyplinarny zawiadomiono ani kto miałby nim być.^19,20,3
• Strona TK z informacją o zarządzeniach nosi datę dodania 21 października 2026 r., choć dotyczy zarządzeń z 30 października; rozbieżność nie została wyjaśniona. Nie ustalono też, kto administruje stroną TK i profilami TK w serwisie X.^136,137
• Zdarzenia po ok. 4:00 CET 31 października – w tym to, czy i kiedy Prezydent, Kapiński i Sochański opuścili budynek, gdzie przebywa Święczkowski, jakie czynności wykonywał prokurator Piaseczny i czy Zgromadzenie 3 listopada się odbyło – nie zostały zbadane.^1,27
• Treść, sygnatury i kwalifikacje pięciu wniosków immunitetowych oraz termin ich rozpatrzenia nie są znane.^49,3
• Stan rozpoznania Kpt 1/26, obecny sprawozdawca, termin rozprawy i dokładna data wniosku nie zostały ustalone; komunikat TK z 19 października mówi o oświadczeniu „trójki” sędziów, a Prawo.pl – ośmiorga.^54,138,51
• Pełny tekst CDL-AD(2026)031 był niedostępny; paragrafy 62, 92 i 98 znane są z relacji prasowych.^79,33
• Brak informacji o zakomunikowaniu skargi Dziurda i inni oraz o przedłużeniu środka; brak aktualnego stanu nadzoru Komitetu Ministrów po 2024 r.^95,87
• Nie badano, czy w 2026 r. złożono projekt ustawy o trybie ślubowania; los senackiej inicjatywy zmiany Konstytucji z 2024 r. nie jest znany.^106,86
• Do ok. 4:00 31 października nie odnaleziono postanowienia ani oficjalnego oświadczenia Prezydenta, aktów rządu ani stanowisk KE, Komisji Weneckiej, Rady Europy, KRS oraz Marszałków Sejmu i Senatu; wypowiedź RPO Sylwii Gregorczyk-Abram znana jest z relacji „Rzeczpospolitej”, bez komunikatu na stronie RPO.^29,139
• Rozbieżności w materiałach: data środka ETPC (5 lub 6 maja 2026 r.); sygnatura wyroku z 12 maja (Prawo.pl: K 3/26; Notes from Poland: „K 323/26”; w jednej z notatek – nieustalona); raport KE z lipca 2026 r. pisze, że Prezydent nie dopuścił do ślubowania sędziego wybranego 11 czerwca, co zdezaktualizowało ślubowanie z 28 lipca; kwalifikacja zarzutów z września (art. 218 § 1a w komunikacie o śledztwie, § 3 według Notes from Poland) i ich data (23 lub 24 września); okno wyborcze do 12 listopada 2027 r. wobec sformułowania Fitch „do października 2027 r.”; początek kadencji Sycha (en.wikipedia: 8 kwietnia 2019 r.; OKO.press: koniec kadencji 8 maja 2028 r.; zarządzenie z 30 października: ślubowanie 9 maja 2019 r.), a więc i jej koniec.^{95,30,56,86,66,73,11,76,19}
• Dane porównawcze: sygnatura słowackiego nálezu z 6 grudnia 2017 r. i brzmienie nowego art. 93 ust. 2 GG nie zostały potwierdzone w źródłach pierwotnych.^126,140